07/08/14
"cumpartzire, cumpartzidu" NON "cundividere, cundivisu"
01/08/14
"barbilongu" NON "barbi longu"
In pràtica, in sardu tenimus sa matessi formatzione de s'isp. "peliblanco", "pelirrojo", etc., cun su matessi valore de su sardu: "chi tenet pilu biancu, ruju, etc."
L'iscriimus totu atacadu, sena tretu biancu in mesu de sas duas paràulas (su primu elementu costiuidu dae unu sustantivu, su segunda dae un'agetivu), ca su primu elementu, a sa sola, no agabbat mai in -i.
04/07/14
brètonu, èstonu... NON brètone, èstone...
Gasi comente in sardu tenimus "comunu", "comuna", "comunos", "comunas", pro s'ita "comune", "comuni" (chi balent pro maschile e feminile), podimus formare in sa matessi manera finas àteros agetivos comente "brètonu, èstonu..." NON "brètone, èstone... "
22/06/14
"in contu de..."
casu VS casu
22/05/14
"su, sa, sos, sas, is", in funtzione de pronùmene
Tando, sa manera giusta, in sardu est: "s'amigu est su chi t'agiuat".
Gasi etotu, in una frase italiana comente "questo libro è scritto per quelli (o coloro) che parlano in sardo", in sardu su pronùmene «quelli» si bortat cun "su" cun valore pronominale, MAI cun «cuddos». Duncas est giustu "custu libru est iscritu pro sos chi faeddant in sardu". Duncas s'impreu de «cuddos» est un'italianismu.
17/05/14
“apo mutidu a Giuanne” NO “apo mutidu Giuanne”
In sardu, su verbu transitivu est sighidu dae sa prepositzione «a» e dae cumplementu ogetu cando custu est costituidu dae unu nùmene pròpiu, dae unu pronùmene personale o dae unu nùmene de parentela, es.: “apo mutidu a Giuanne”, “apo mutidu a issos”, “apo mutidu a babbu tuo”.
Est su chi cramamus acusativu personale.
Si, imbetzes, su nùmene de parentela est pretzèdidu dae un’artìculu determinativu (su, sa, sos, sas, is), sa prepositzione «a» NON bi bolet, es.: “eris apo bidu su babbu de Antoni”.
—d.corràine
14/05/14
punnare a NON pessighire
Duncas, pro custu valore no andat bene a iscrìere "pessighire" comente calcu de s'ita. "perseguire", ca "pessighire"in sardu cheret nàrrere "dare infadu", "andare in fatu de una pessone pro li fàghere dannu".
Duncas, no andat bene a bortare in sardu s'ita. "perseguire l'opera di mantenimento..." cun "pessighire s'òpera de mantenimentu..." ma "punnare a su mantenimentu..."
Su verbu "pessighire" currispondet petzi a s'ita."perseguitare".
sìndigu NON sindacu
In sardu, pro inditare sa pessone incarrigada de ghiare sa Comuna, naramus "sìndigu", dae s'isp. "síndico" o dae s'it. ant. "sindico" (in càmbiu de s'atuale "sindaco"). Totus derivant dae su lat. tardu syndĭcus, dae gr. sýndikos, cump. de σύν, "cun", e δίκη, "giustìtzia".
Duncas, in sardu est mègius a nàrrere sìndigu e non sìndacu, chi est un'italianismu reghente.
18/01/14
iscriat VS iscriiat
Medas, iscriende, cunfundent iscriat cun iscriiat, pessende chi siant de su matessi valore.
Paret diferèntzia de nudda, ma:
— 'iscriat' est sa de 3 pessones singulare de su cungiuntivu presente de "iscrìere": chi deo iscria, chi tue iscrias, chi issu iscriat, chi nois iscriamus, chi bois iscriais, chi issos iscriant.
— 'iscriiat' est sa de 3 pessones singulare de s'indicativu imperfetu, semper de su matessi verbu. Est su chi in dialetos de sa Sardigna tzentrale est pronuntziadu cun sa -v- intervocàlica, iscriviat, chi ruet in manera regulare in su prus de sos dialetos, es.: nive>nie, levare>leare, cubare>cuare,etc. Duncas, sas duas -ii- de "iscriiat" sunt regulares e giustas pro espressare s'idea de un'atzione continuativa in tempus passadu.
14/12/13
'bolet/cheret fatu' NO 'andat fatu'
Pro espressare s'idea de "bisòngiu, dovere" de fàghere carchi cosa, in sardu ponimus su verbu 'bòlere' o 'chèrrere': "sa binnenna bolet/cheret fata dereta".
A pònnere su verbu 'andare' est un'italianismu.
'mina' NON 'miniera'
Sa paràula 'miniera' est un'italianismu reghente in sardu: ita. 'miniera', dae su frantzesu 'minière', dae 'mine' (faeddu de orìgine tzèltica), pro inditare una galleria. In ita. antigu b'at finas 'minera', sena ditongatzione de sa -e-.
In Sardigna, in sos logos dae ue nche bogant minerale dae sutatera, li narant 'mina', pro su matessi cuntzetu. Chi currispondet finas a s'ita. antigu 'mina'.
A chie traballat in sa mina, li naramus 'minadore'.
12/12/13
"cumbidare" VS "invitare"
Pro propònnere a una o prus pessones de leare parte una riunione, eventu, manifestatzione, podimus nàrrere "invitare": "pro sa chida ch'intrat, m'ant invitadu a leare parte a unu viàgiu a Còrsica".
In sa matessi manera, distinghimus "cùmbidu" (deverbale de 'cumbidare'): "pro sa làurea so ammaniende unu cùmbidu pro totu sos collegas";
dae "invitu": "bos semus imbiende s'invitu a leare parte a su cuntzertu de domìniga"
22/11/13
"iscritura, iscritore" NO "iscridura, iscridore" o "scridura, scridori"
Su passàgiu a -d- bi podet èssere petzi si sos faeddos latinos tenent -T-: LATUS>ladu, RUTA>ruda, francu in sos limbàgios de sa Baronia in ue abbarrat -t-: latu.
18/11/13
"testimonia" NON "testimonianza"
Est una faddina a pronuntziare e a iscrìere "testimònia"!
Chie faghet una testimonia, si narat "testimòngiu, testimòngia".
Duncas: "testimonia farsa", "fàghere testimonia"
30/10/13
Sarvado', Miche', Pe' NON Sarvadò, Michè, Pè
Cando, iscriende, cramamus una pessone in manera direta (chi si tratet de Sarvadore, Micheli, Pedru o àtere), in sardu faghimus unu truncamentu pustis de sa vocale tònica. Custu truncamentu est mègius a lu sinnare cun un'apòstrofu pustis de sa vocale tònica (Sarvado', Miche', Pe', etc.) e NON cun un'atzentu (Sarvadò, Michè, Pè, etc.).
23/10/13
Grae, pesosu NON pesante
Duncas non tenimus perunu bisòngiu de impreare s'italianismu "pesante", chi, a dolu mannu, acuntesset de intèndere fatu·fatu.
19/10/13
"a mala bògia, a mala gana" NON "pro fortza"
09/10/13
"normalizatzione" NON "normalisadura"
E non cumprendimus pro ite diat dèvere èssere prus sarda sa finale in -adura, chi derivat petzi dae una visione mecànica e diferentzialista de sa limba.
Duncas: "Sa normalizatzione linguìstica de su sardu est su protzessu de recùperu e promotzione de sa limba sarda in Sardigna, a manera chi su sardu siat 'normale' in sa sotziedade e in su territòriu".
Frantza NON Frància
27/09/13
iscritore, iscritura NO iscriidore, iscriidura
In sardu, "iscritore, iscritura" sunt cultismos leados dae lat. scriptor -ōris e scriptūra, derivados de scriptus, part. pass. de scribĕre "iscrìere". Comente càpitat in àteras limbas.
Duncas non tenimus perunu bisòngiu de imbentare "iscriidore, iscriidura" comente derivados de "iscrìere", chi sunt petzi 'diferentzialismos' sena contu nen cabu.
"no ismèntighes..." NO "no ismentigare..." (imperativu negativu)
ISMENTIGARE
no ismèntighes
no ismèntighet
no ismentighemus
no ismentigheis
no ismèntighent
FÀGHERE
etc.
Duncas, sunt una faddina sas formas a s'italiana: "no ismentigare", etc.
Annotade sa diferèntzia intre sa prima pessone plurale de su presente indicativu e sa pessone relativa de su cungiuntivu, e duncas de s'imperativu negativu: ismentigamus VS ismentighemus, faghimus VS fatzamus, tenimus VS tengiamus, etc.
* "no" in dae in antis de paràula chi cumintzat in vocale: no ismèntighes; "non" in dae in antis de paràula chi cumintzat in cunsonante: non fatzas.
"pàrrere" NON "parrer, parre"
Dae su lat. "parēre", in sardu temimus "pàrrere", chi podet èssere finas unu sustantivu, e inditat una manera particulare de bìdere sas cosas, su pessu, s'idea de una pessone.
tando, est giustu: "Tocat semper a tènnere rispetu pro su pàrrere de sos àteros".
Su faeddu, in plurale, est "pàrreres": "Sos pàrreres de cada unu de nois cherent rispetados".
"didale, didu" VS "poddigale, pòddighe"
Su faeddu "pòddighe" (pòddixi) dae lat. pollex -lĭcis, in antis inditaiat su pòddighe mannu, pustis cada "didu"!
Est unu casu tìpicu de geosinònimu (paràulas diferentes pro su matessi cuntzetu), in logos diferentes. Comente àteras medas, in sardu, ma finas in italianu: cocomero/anguria, stringa/laccio, etc.
17/09/13
"mòngia" NON "suora"
Tando, est giustu "tzia mea est mòngia".
Duncas, sa paràula "suora", chi currispondet a s'ita. "suora" [dae lat. sŏror (-ōris) «sorre»] non nos servit, nde podimus fàghere a mancu.
10/09/13
fràigu NON fraigadura
Dae su verbu "fraigare" derivat sus sustantivu "fràigu", «logu fraigadu, domo».
Duncas, non b'at bisòngiu de nàrrere "fraigadura", comente nos est capitadu de lèghere in sa Rete: ".... pro sa fraigadura...", ca su sustantivu relativu a "fraigare" lu tenimus giai e est "fràigu".
09/09/13
"limùsina" NO "elemòsina"
"elemòsina" est un'italianismu reghente.
istade VS istiu
Sunt geosinònimos, comente àteros faeddos de sa limba nostra: paràulas diferentes, impreadas in biddas diferentes (a su sòlitu), pro inditare su matessi cuntzetu.
"istade" (s.f.) dae su lat. «aestas -atis», "istiu" (s.m.) dae su cat. «estiu», dae su lat. «aestivum (tempus)» 'tempus istadiale', der. de lat. «aestas, -ātis» 'istade'!
Comente podides bìdere, sas paràulas girant a inghìriu de sas matessi raighinas. Sa diferèntzia est chi "istade" est de derivatzione direta dae su latinu, "istiu" de derivatzione indireta... dae su latinu.
04/09/13
"eliminatòria" NON "play-off"
Duncas, est mègius a nàrrere: "Est una eliminatòria importante", NO "Est unu play-off importante".
01/09/13
estensione NO istèrrida
Faeddende de "domìnios" internet, pro inditare sa sigla chi b'at a pustis de su nùmene, b'at s'internatzionalismu "estensione" (.com, .edu, .it., cat., etc.). Bisòngiu b'at de pònnere "istèrrida" chi in sardu ponimus pro inditare àteru? Pesso chi nono.
12/08/13
"gravellu, coròfulu" NON "garòfanu"
In ita. pro su frore si narat "garòfano", dae su lat. caryophyllum, dae su gr. καρυόϕυλλον.
In sardu naramus su prus "gravellu" dae su cat. "clavell" (pro sa forma a 'crau') e finas "coròfulu". Giai Wagner in DES no est seguru chi bèngiat dae su gregu καρυόϕυλλον. Diat pòdere èssere leadu imbetzes dae s'ita., tenende in contu chi in ita. antigu est "gheròfano" e in ita. region. "garòfolo".
In carchi bidda (Piaghe), diat resurtare chi si narat "colovru" chi "briat" cun "colovru, coloru" chi est una tzerpe, dae lat. colobra < colubra < culobra. De seguru, "colovru" pro gravellu est una metàtesi dae "coròfulu < coròvulu < colòvuru < colovru.
Tando in sardu andant bene "gravellu, coròfulu" ma NON "garòfanu", chi est un'italianismu inùtile e reghente.
CURIOSIDADE: in àteras limbas essint a campu derivados dae su gregu καρυόϕυλλον o dae àteras limbas, mescamente dae su frantzesu girofle. Pro inditare su frore o s'ispètzia, sos "craos de coròfulu".
FRA: girofle
ISP: girofle
ING: gilliflower
RUMANTSCH (variedade surmirana e puter): groffel
Bolòtana NON Golòtzana, Golothene
Su critèriu craru adotadu dae sa RAS in contu de toponomàstica est chi tocat a "iscrìere sos topònimos cunforma a sa pronùntzia reale de como".
Custu nos narat chi, contrariamente a cale si siat idea precuntzeta, su topònimu giustu , oe, est BOLÒTANA, cun s'atzentu in sa tertzùrtima vocale, pro custas resones:
1) sa "th" in sa bidda est colada, comente in àteras chentinas de biddas, a "t": putu, peta…
2) in positzione intervocàlica, duncas finas in paràulas chi cumintzant in G pretzèdidas dae vocale, cando sa cunsonante torrat a cumpàrrere, devenit B, ca in su prus de sos casos, est una B intervocàlica chi ruet: gustrae>Bustare, ghennarzu>Bennarzu, gatu>Batu, etc.
Duncas, dae un'antigu "Golòthana" tenimus como, giustu, BolòTana.
In ue su sonu "th" est abbarradu in sa pronùntzia reale, macari pagu, tenimus: Àrthana, Orthullè, Thiniscole...
09/08/13
"oe in su giornale ant faeddadu de..." NON "oe in su giornale s'est faeddadu de..."
In sardu, est mègius a iscrìere e nàrrere: "oe in su giornale ant faeddadu de sos fogos" CHI NON "oe in su giornale s'est faeddadu de sos fogos". Sa segunda frase est unu calcu inùtile dae s'italianu, chi a dolu mannu semus leghende semper de prus finas in testos publicados in sa Rete.
05/08/13
praneta NON pianeta
In sardu tenimus "praneta" cun su valore de 'destinu', dae su cat. 'planeta' cun su matessi valore. Ma, comente in cat. est finas unu tèrmine astronòmicu, pro ite non podimus finas nois nàrrere chi sa Terra est unu "praneta" chi andat a inghìriu de su Sole e chi su Sole est inghiriadu de "pranetas"?
30/07/13
àere NO hàere
In sardu, sa «h» non tenet sentidu perunu. Duncas, iscriimus "àere, apo, as, at, amus, ais, ant", ca custas formas verbales non si cunfundent cun àteras paràulas de su sardu
De su restu, sa «h» pagu sentidu diat tènnere finas in italianu, in ue custa lìtera est presente petzi in "ho, hai, ha, hanno", non pro resones etimològicas ma diacrìticas, pro distìnghere custas paràulas dae "o, ai, a, anno", omòfonas. Difatis, sas formas verbales omòfonas "abbiamo, avete" e s'infinidu "avere", chi non si podent cunfùndere cun àteras paràulas, s'iscrient sena «h».
Chi, in italianu si tratet de una règula diacrìtica lu narat craru finas su fatu chi, cando fia in sas elemetares, b'aiat maistros chi imparaiant a so iscolanos a iscrìere "ò, ài, à, ànno" pro distìnghere, in analogia cun "se/sè, si/sì, da/dà...". A dolu mannu, custa solutzione, prus lògica e coerentes cun sas règulas generales de s'italianu, no at bintu. At bintu, in càmbiu, sa solutzione cun «h», pseudoetimològica, incoerente, chi trampat galu como unos cantos sardos chi iscrient in sardu!
16/07/13
"caminu" NO "istrada"
S'italianu "strada" benit dae su lat. tardu «strata» (sutintesu «via»), fem. sustantivadu de "stratus", part. pass. de "sternĕre" «istèrrere, impedrare»; propiamente «(caminu) impedradu».
In sardu, "istrada" (chi tenet sa matessi etimologia de "strada" italianu) tenet valore diferente: si narat pro inditare su seidòrgiu de pedra postu in foras de domo pro leare su friscu; in sas iscalas, pro inditare su chi in ita. est su "gradino"; in sas serras, pro inditare sas dentes!
Duncas, "istrada" no andat bene pro inditare su caminu in ue andat sa gente o sos autoveìculos. Bi cheret "caminu". Est pro custu chi faeddamus de "caminos istatales, provintziales, comunales".
—d.corràine
14/07/13
mègius... chi no... NON mègius... che...
Prima cosa chi no est giusta, in sa frase, est sa cungiuntzione chi in sardu est "chi" NON "che", chi est italiana!
Segunda cosa chi no est giusta est chi, in sos cumparativos de superioridade (o in sos de inferioridade), su segundu tèrmine est abertu dae "chi non", cando:
—est unu nùmene o unu pronùmene règhidu dae una prepositzione: fìgiu meu paret prus interessadu a sa mùsica chi no a sa matemàtica;
—si paragonant duas calidades de su matessi sugetu: pariat prus pessamentosu chi non tristu;
—si paragonant duos verbos: benit mègius a andare deretos chi no a isetare;
—su segundu tèrmine de paragone est un'avèrbiu: paret fatu prus male chi non bene.
DUNCAS, sa frase giusta est: "mègius chentu dies de berbeghe chi no una die de leone"
S'alternativa a totu custu podiat finas èssere (in custu casu) s'impreu de "de" pro abèrrere su segundu tèrmine de paragone: "mègius chentu dies de berbeghe de una die de leone".
11/07/13
triulera, triulòngiu NON trebiadura
Ma pro ite "trebiadura"? Est italianu beru: "trebbiatura"!
In sardu si narat "triulera, triulòngiu" o àteru. Pessade chi finas su mese currente est "trìulas", in aterue "argiolas".
Ma pro ite chie iscriet pro su pùblicu non si documentat (ditzionàriu ca le si siat o un'amigu). Chie iscriet devet ischire chi àtere podet leare in su sèriu su modellu suo. E si est, comente in "trebiadura", unu modellu italianu, si faddit finas issu.
09/07/13
a minore NON dae minore
In sardu, est giustu a nàrrere "a minore istudiaia pagu", "a minore mandigaia pagu". Su de nàrrere "dae minore" (chi, a dolu mannu, semus intendende semper de prus) est una faddina manna, un'italianismu chi nde podimus fàghere a mancu!
08/07/13
ando a..., isto in...
In sardu naramus semper e in totue: "isto in Frantza, ando a Frantza; isto in Parigi, ando a Parigi". Duncas, prep. «in» cun verbos de istadu in logu siat chi inditent regiones, istados, continentes o biddas, tzitades; prep. «a» cun verbos de motu a logu siat chi inditent regiones, istados, continentes o biddas, tzitades.
A dolu mannu nostru e de sa limba, unas cantas pessones iscrient, in sardu: "isto in Frantza, ando IN Frantza; isto A Parigi, ando a Parigi", a s'italiana. EST UNA FADDINA GRAE.
postale NON corriera
Comente sustantivu, "su postale" inditaiat sa vetura chi leaiat su curreu (e finas sa gente) dae una bidda a s'àtera. L'ant semper mutidu finas in italianu "il postale".
In sardu, si narat galu e semper "postale", sende chi non trasportat prus sa posta. Duncas, non b'at bisòngiu de nàrrere s'àteru italianismu, prus reghente, "corriera", chi inditaiat sa matessi funtzione de "postale".
Istancu VS tabachinu
S'isp. "estanco" benit dae su verbu isp. "estancar" (dae su lat. vulg. "*extancāre", e custu dae su tzèlticu *ektankō, fissare, sugetare; a probe de su verbu "tancar").
Duncas, in sardu, tenimus giai su faeddu pro inditare su logu in ue bendent tabacu, francubullos, luminos: "istancu". E "istancheri" est su mere de s'istancu, chi in ita. est "tabaccaio".
Tando, non tenet sentidu perunu a lu mutire "tabachinu" (a s'italiana, sende chi in custa limba 'tabacchino -a' inditat chie lu traballat su tabacu, non chie lu bendet), finas ca in sardu "tabachinu" est una paràula chi inditat su "colore de tabacu".
Duncas, est giustu a nàrrere "so andende a s'istancu a comporare sigaretas e gigarros" e "sa camisa noa mea est tabachina".
05/07/13
"fratacasu" NON "frata asu"
Su giustu diat dèvere èssere "fratacasu" NON "frata asu", in ue mancat, finas bolende iscrìere cunforma a sa pronùntzia locale, su grafema pro su 'corfu de gùturu' [/].
Diat èssere istadu mègius a iscrìere (a manera chi totus l'aerent pòdidu lègehere bene): "Fratacasu", totu atacadu, ca est unu faeddu cumpostu.
Iscritu "frata asu", unu de Otieri diat pòdere pessare chi si tratet de "fratare" unu "basu". In realidade est semper su contràriu: una fèmina si fratat su càvanu si basat un'òmine barvitostu!!!
.....Ligàmene: http://www.sardegnadigitallibrary.it/index.php?xsl=626&id=528795

"ìsula" NO "ìsola"
Chi si tratet de unu faeddu chi nos benit dae s'italianu est craru, ca su resurtadu populare, patrimoniale, istòricu, de su lat. INSULA est "iscra" (ìscia, etc.).
"comente cheret fraigada una domo" NON "comente fraigare una domo"
"iscriimus, iscriides" NO "iscrimus, iscrides"
Difatis est:
iscri-o, iscri-es, iscri-et, iscri-imus, iscri-ides, iscri-ent
"grandu" VS "mannu"
"grandu" (dae s'ita. "grande"), est un'agetivu invariàbile in gènere e in nùmeru e lu ponimus pro espressare una calidade astrata:
Lu ponimus semper in antis e mai a pustis de su sustantivu, es.: est una grandu pessone; est una grandu cosa; sunt duas grandu fèminas; su notaju F. Cilocu e su retore F. Sanna Corda sunt duos grandu pessonàgios de s'istòria nostra.
"mannu" (dae su lat. MAGNUS), est un'agetivu variàbile in gènere e in nùmeru, lu ponimus pro espressare una calidade cuncreta de mannia o de tempus:
Lu ponimus semper a pustis de su sustantivu, es.: est una domo manna; est un'òmine mannu; sunt giai fèminas mannas; sunt òmines mannos.
Si nos paret chi non semus craros, si si tratat de mannaria de annos o de carena, lu podimus in craru: est un'òmine mannu de carena.
02/07/13
"assurdu"? NONO
Duncas, in càmbiu de nàrrere "est una cosa assurda, est assurdu, est assurdo", mègius a nàrrere "est unu machine", etc.
"Segamentu" NO "iscocciadura"
01/07/13
"gròmuru" NON "gomìtolo, gomìtulu"
In sardu est: gròmuru, chi si podet nàrrere in maneras diferentes (gròmeru, gròrumu, gròminu, lòmburu, lòrumu, lòrimu, etc.), dae su lat. *glomūlus.
"no, ne" VS "non, nen"
"istimare" VS "amare"
In totu su sardu si narat "istimare" pro s'ita. "amare", e "istima" pro ita. "amore". Sigomente finas in catalanu unu de sos valores de "estimar" [dae su lat. aestimare] est su de "tènnere amore pro una pessone", podet èssere chi su sardu "istimare" si siat afortidu cun custu valore, in prus de tènnere su sentidu de tènnere un'idea bona de una pessone o cosa.
"Amare" est finas presente in sardu. Chie binchet? Ambos, ma cun prevalèntzia de "istimare" in sa literadura e in sa poesia.
Un'àtera manera de espressare su matessi sentimentu, ma prus dèbile ca si podet destinare a pitzinnos e a mannos, amigos e parentes, est de nàrrere: bòlere bene, chèrrere bene.
28/06/13
"giaganeddu" NON "chirichetto o chierichetto"
Chirichetto est una deformatzione de 'chierichetto', dae "chierico" e, duncas, est un'italianismu inùtile, ca tenimus giai sa paràula sarda patrimoniale, ereditària, "giàganu", dae su lat. DIACŎNUS, gregu διάκονος, e duncas su derivadu "giaganeddu".
meteorologia, meteoròlogu NON metereologia, metereòlogu
—"meteoròlogu" est unu cultismu chi benit dae su gregu μετεωρολόγος.
Una est sa sièntzia, s'àteru su traballu, sa professione.
Ambas paràulas essint dae μετέωρα (metèora). Paris cun àteros derivados, comente "meteorite", "meteorològicu". Pròpiu dae "metèora" essit su prefissòide "meteoro-" chi format sas paràulas chi oramai sunt internatzionales.
Duncas no est giustu, sende chi a bias l'intendimus, a nàrrere "metereologia, metereòlogu", cun un'inversione interna.
25/06/13
Comente cheret iscritu NON comente iscrìere
24/06/13
"otighentos" NO "otughentos"
Lèghidu in Internèt: «...semus torrados comente in s'ottuchentus...»!
In sardu est: chentu, dughentos, treghentos, batorghentos, chimbighentos, seschentos, setighentos, otighentos, noighentos, milli! in "otughentos" b'at pròpiu DUAS faddinas!
"rete sotziale" NON "social network"
in sardu si podet nàrrere "rete sotziale", comente si naraiat finas in italianu in su cumintzu, "rete sociale"!
Ma, a dolu mannu, s'anglomania faghet dannu finas in su sardu, si oe amus pòdidu lèghere in FB: "Sos social network a cantu paret ant fatu...". Sa veridade est chi custa moda colat dae s'inglesu a s'italianu e dae s'italianu a su sardu. Futidos duas bias!
08/06/13
monte NON muntagna
Duncas: "istamus in logu de monte", "in su monte nostru b'at funtanas bonas", etc.
"sartu" NON "brincu"!
Faddinas mannas! In italianu est "Salto di Quirra", ma in sardu est "sartu de Chirra!
Difatis "salto" no est "brincu" ma "sartu" (logu foras de bidda)! "Quirra" est iscritu a s'ispagnola ma in sardu est "Chirra" o "Cirra". Duncas, tocat a dare cara cando iscriimus!
11/05/13
"pustis gustadu, pustis prasu" NON "dopo pranzo"
12/04/13
"elèghere, elèghidu" NO "elìgere, elìgidu"
propònnere NON proporre
11/04/13
de badas NON a gratis
Finas in ispagnolu, "de balde" (chi derivat dae s'àrabu ispànicu "báṭil", e custu dae s'àrabu clàssicu "bāṭil" 'vanu', 'inùtile', 'sena valore') tenet 2 valores fundamentales: 1) "Gratuitamente, sin coste alguno"; 2) "en vano" o "Sin motivo, sin causa".
Tando, in sardu, est giustu a nàrrere, pro carchi cosa chi tenimus sena pagare o damus in donu: "bi l'apo dadu de badas; mi l'ant dadu de badas", duncas cun su valore 1, sena pagare nudda. E finas "Cussu? Est mannu de badas!", duncas cun su valore 2 de "inùtile, sena valore".
duncas, pro inditare unu giornale o unu libru dadu sena pagare, est giustu a nàrrere "libru, giornale de badas" o "libru, giornale in donu", NON "a gratis"!
05/04/13
"intre" VS "intro"
—"intre", currispondet a s'italianu "fra, tra", es.: "Nùgoro est a mesu caminu intre Casteddu e Terranoa".
—"intro", currispondet a s'italianu "dentro, entro", es.: "Apo a arribbare intro de cras", "S'est cuadu intro de domo".
27/03/13
montigru NON collina
19/03/13
"elèghere, elèghidu" NO "elìgere, elìgidu"
12/03/13
"pastoriu" NON "pastorìtzia"
08/03/13
"carrera" NON "carrela"
Duncas est giustu a iscrìere "carrera" NON "carrela"
A propòsitu, cando inditamus sa carrera de una bidda sighida dae unu nùmene, sambenadu, tzitade, istadu, monte, etc., bi cheret sa prepositzione "de": carrera de Frantza, carrera de Garibaldi, etc. Es craru chi, si "carrera" est sighidu dae un'agetivu, non bi cheret prepositzione peruna: carrera manna, carrera pitzinna, etc.
"petzi" NON "solu"
Pro "non solo", in sardu podimus nàrrere "ebbia" ma pretzèdidu dae "no/non" + (verbu) + sustantivu/pronùmene/agetivu: "sa lege pro su sardu balet pro totus, non pro sos pitzinnos ebbia". No andat bene sa forma "non petzi". Duncas no andat bene "non petzi pro sos pitzinnos".
03/03/13
foghe VS boghe
01/03/13
in giustu NON drittu
23/02/13
"cantamus" VS "cantemus" (pres. ind. VS imperativu)
coniugatzione 1
- cantare > cantamus VS cantemus
- firmare > firmamus VS firmemus
- segare > segamus VS seghemus
coniugatzione 2
- tìmere > timimus VS timamus
- fàghere > faghimus VS fatzamus
- tènnere > tenimus VS tengiamus
- bòlere > bolimus VS bogiamus
coniugatzione 3
- finire > finimus VS finamus
- sighire > sighimus VS sigamus
29/01/13
"unu in borta" NO "unu a sa borta"
"coronellu" NON "colonnellu"
17/01/13
"in lìnia" NO "online"
"economia birde" NON "green economy"
Ite bisòngiu b'at de nàrrere "green economy", cando si podet nàrrere "economia verde" e in sardu "economia birde"?
Ma dae ue derivat custa mania? Dae su cumplessu de inferioridade linguìstica e dae s'americanumania, unu provintzialismu e autocolonialismu oramai trasversarsale in Itàlia (de dereta e de manca), chi est imponende tèrmines pagu craros a su prus de sa gente: sunt in inglesu belle totu sos tìtulos de pellìculas de tzìnema e de trasmissiones ràdiu/TV, sos tèrmines de s'informatzione, economia, finàntzia, informàtica, etc.
14/01/13
"museu" NON "museo"
Duncas, non cumprendimus pro ite calicunu iscriet "su museo", a s'italiana (es.: In su museo bi ada operas de diversas iscolas europeas; in su museo de su pane b'at istadu un' addoviu; in su Museo Archeològicu Natzionale de Casteddu, etc.), cando chi est naturale chi sos cultismos latinos chi agabbant in "-um" podent èssere addatados in sardu cun finale in "-u"!
13/01/13
"pintare, pintore, pintura" NON "dipìnghere, pitore, pitura"
Duncas, in sardu est giustu "pintare, pintore, pintura" NON "dipìnghere, pitore, pitura", chi sunt italianismos.
12/01/13
"mistèriu" NON "misteru"
"no est" NO "non est"
Tocat a ammentare chi iscriìmus "no" o "ne" in dae in antis de paràulas chi cumintzant in vocale e "non" o "nen" in dae in antis de paràulas chi cumintzant in cunsonante: no andat e non benit, ne andat nen benit.
Francu cando "non" e "nen" sunt sighidos dae sos pronùmenes "lu, la, los, las; li, lis", in ue non bi cheret sa «-n», ma si narat e iscriet "no lu, la, los, las; li, lis". Est craru chi non b'est sa «-n», ca tando si diat dèvere pronuntziare assimilende a sa «l-» chi sighit. In realidade sa pronùntzia cun assimilatzione la tenimus, ma currispondet a "nos lu, la, los, las".
"mèrcuris" NON "mèrculis"
Est prus giustu "mèrcuris" cun sa -r-, dae lat. tardu Mercŭrī (dies) «(die) de Mercùriu». Sa variedade "mèrculis" no est isballiada ma est petzi una variedade locale.
In "mèrcuris" tenimus sa -s finale in analogia cun "martis" dae MARTIS (DIES), comente la tenimus in "lunis", dae unu DIES LUNIS in càmbiu de DIES LUNAE, regulare.
Finas in italianu antigu si naraiat "mercordì", cun sa «-r-».
"grusseri" NON "grezu, grossulanu, ruzu"
Dae su cat. "grosser" o isp. "grosero", in sardu tenimus "grusseri/-a" cun su valore de "pessone o cosa fata male o a grussu", es.: cussu est un'òmine grusseri, cussu est grusseri, cussa fèmina est grussera".
Duncas sunt italianismos iscarados "grezu, grossulanu, ruzu" (grezzo, grossolano, rozzo).
10/01/13
prevènnere NON prebènnere
In sardu tenimus faeddos derivados dae su lat. comente "imbènnere", dae INVENIRE. A su sòlitu, duncas, su tratamentu populare dae lat. -NV- est -mb-. In paràulas de addatamentu antigu, tenimus su matessi tratamentu: "cumbènnere". Ma tenimus resurtados cultos addatados finas dae s'italianu, comente "prevènnere, intervènnere", ...
02/01/13
"màrturu" VS "màrtire"
Duncas pro dare su valore de "pessone chi sacrìficat sa vida pro un'idea" non podimus pònnere "màrturu" ma su cultismu "màrtire".
Comente pro àteros cuntzetos: trèmene VS tèrmine, grìmine VS crìmine, etc., in ue s'oponent cuntzetos diferentes.
Tando, si cherimus intitulare unu monumentu a pessonàgios de importu de s'istòria sarda, devimus pònnere: «A sos màrtires de sa natzione sarda» NO "A sos màrturos de sa natzione sarda" (chi andat bene petzi si, a beru, cherimus dedicare unu monumentu "a sos paralìticos de sa natziones sarda"). Si, imbetzes, cherimus ammentare "eroes", "pessones chi sacrìficant sa vida pro un'idea", a iscrìere "màrturos" est una faddina grave, ridìcula in totu. Ite dannu!
.............................................................................................
• Diegu Corràine [dsc], moderadore e redatore.
.............................................................................................
INCARCA IN SU FAEDDU CHI T'INTERESSAT! Si cheres imparare a praticare sa LSC, inoghe ti podimus agiuare. Pro fàghere pregontas, ma finas pro currègere faddinas chi podimus fàghere finas nois, iscrie a: limbasardacomuna@gmail.com
Amus pessadu chi pro sos amigos chi cherent megiorare s'ortografia de sa LSC, cumbenit a tènnere un'ispàtziu che a custu in ue podimus pònnere AVERTÈNTZIAS in manera istàbile, a disponimentu de totus, pro: dare cussìgios, rispòndere a pregontas, currègere isbàllios.
LSC > Delìbera numb. 6/14 de su 18 de abrile de su 2006, su Guvernu sardu aprovat sas normas de sa Limba sarda comuna>Limba Sarda Comuna