Visualizzazione post con etichetta SI NARAT... non si narat. Mostra tutti i post
Visualizzazione post con etichetta SI NARAT... non si narat. Mostra tutti i post

01/07/16

"chentina" NON "chentinaja o chentinaju"

---
In sardu tenimus, prantada bene in sa limba, sa paràula «chentina» pro inditare una cantidade de pessones o cosas chi arribbat a 100 pagu prus o mancu: es.: "In pratza de crèsia oe b'at una chentina de pessones", "Sos cuncurrentes in su Prèmiu de Literadura sunt una chentina".

Duncas, "una chentinaja" o "unu chentinaju" sunt italianismos inùtiles.

— d. corràine

04/10/15

"istare" NON "bìvere"

---
Pro inditare su sentidu de s'ita. "vivere" in unu logu, in sardu si narat "istare" NON "bìvere", chi est un'italianismu inùtile, es.: "isto in Nùgoro dae 10 annos e b'isto bene" NON "bivo in Nùgoro dae 10 annos e bi bivo bene". "Su pòpulu sardu istat in Sardigna dae sèculos" NON "Su pòpulu sardu bivet (o bivit) in Sardigna dae sèculos"

—d. corràine

28/09/15

"sala" NO "aposentu"

---
Cun su faeddu sardu «aposentu» [dae su cast. "aposento"],  inditamus unu locale de sa domo in ue dormimus, istamus o retzimus un'istràngiu (in ita. "stanza, camera"). Mègius «aposentu», in custu sentidu, chi est faeddu oramai patrimoniale, chi non "càmera", chi est un'italianismu inùtile e reghente.

In sa Rete semus assistende a un'impreu ridìculu e diferentzialista de «aposentu» pro inditare unu salone o una sala de unu fràigu pùblicu in ue b'at una riunione o unu cungressu!

Duncas est giustu "a sa sala de su cungressu b'at arribabdu gente meda" NO "a s'aposentu de su cungressu b'at arribabdu gente meda".

Est craru chi si faeddamus de su logu in ue s'addòviant sos Deputados de un'istadu, su faeddu prus adatu est "càmera" finas in sardu.
Tando, "Càmera de sos deputados" NO "Aposentu de sos deputados"



— d. corràine

20/09/15

"pàgia marina" VS "alga"

---
Cun su tèrmine «alga» podimus inditare in su sardu sientìficu "organismos vegetales belle semper acuàticos, unitzellulares o pluritzellulares".
Si tratat de organismos de colores diferentes, chi podimus impreare comente alimentu umanu, animale o comente "arga" de misturare cun sa terra pro agiuare sa crèschida de sos fundos.

Sa prus connota est sa chi mutimus, in sa limba de cada die, «pàgia marina» o «pàgia de mare» [Posidonia oceanica], chi tenet forma de veta longa e istrinta. L'agatamus mescamente in s'oru de mare, cando sas currentes nche l'istratzant dae fundu de mare e nche giughent a sas arenas, in ue, s'assutat e pùdrigat, agiuada dae su bentu chi l'ammuntonat.

Su faeddu «alga» est unu cultismu leadu dae su lat. «algam» (=pàgia marina), dae ue, prò, derivat deretu su faeddu sardu «arga» (bide sa nota "arga" NON "mondezza").

In sa limba de cada die, cumbenit a mutire sa Posidònia «pàgia marina» e no «alga».

— d. corràine

17/09/15

"tassa digitale" NON "digital tax"

---
Sa mania de mutire in inglesu o pseudoinglesu sas novidades in contu de economia, finàntzia, cultura o polìtica s'est atacada finas a su guvernu italianu de como, giai dae su cumintzu.

Duncas, una de sas ùrtimas novidades est "digital tax".
Diat èssere prus craru a nàrrere "tassa digitale" ma... no lis agradat! E, tràmite tv, ràdiu e giornales, nos cherent impònnere su nùmene a s'inglesa.

Iscriende noas, preferimus a espressare su cuntzetu in sardu. Duncas "Tassa digitale: ite est e comente at a funtzionare", etc.

— d. corràine


16/09/15

"bisu, bisare" NON "sònniu, sonniare"

---
In sardu, pro inditare "s'atividade mentale durante su sonnu, cun visiones e pessamentos", tenimus su sustantivu 'patrimoniale' «bisu» e su verbu derivadu «bisare», chi benint dae su lat. "vīsum" (=visione, figura).

Duncas non b'at perunu bisòngiu de impreare sas 'interferèntzias' italianas "sònniu, sonniare" (derivados dae lat. "somnĭum") chi sunt intrende semper de prus in sa limba sarda de cada die.

Mègius unu faeddu patrimoniale chi no un'interferèntzia italiana: "eris apo tentu unu bisu malu", "in sas ùrtimas dies, so bisende cada note".

— d. corràine

14/09/15

"prus chi no àteru" NON "prus che àteru"

---
Acuntesset a s'ispissu de intèndere e de lèghere (finas in ditzionàrios sardos "famados") s'espressione "prus che àteru". Si tratat de una faddina grave, ca in sardu est giustu a nàrrere e a iscrìere "prus chi no àteru".

"Prus che àteru" est unu calcu malu dae s'italianu "più che altro", finas ca in sardu, "che" est un'avèrbiu chi currispondet a s'ita. "come" (= alla maniera di...) e l'impreamus cando istabilimus unu paragone o un'assimìgiu:
— pustis de unu verbu, es.: "Antoni traballat che iscrau"
— pustis de un'agetivu, es.: "frade meu est bellu che sole", "est grogu che limone", etc.
....
e no lu podimus impreare cun àtera funtzione, comente in sa faddina "prus che àteru".

— d. corràine

"cheret/bolet fatu" NO "andat fatu"

---
Acuntesset de intèndere o de lèghere in sa Rete "custa cosa andat fata", chi est unu calcu craru dae s'italianu!
In sardu, naramus semper "custa cosa cheret/bolet fata".
Duncas, bolet postu su verbu "chèrrere o bòlere" no "andare".

Chi siat gosi lu narat finas su fatu chi b'at gente chi, in italianu, faghet pròpiu su calcu dae su sardu: "questa cosa vuole fata"!

— d. corràine

"ferrada" NO "inferriada"

---
In sardu tenimus su faeddu "ferrada" pro inditare sos ferros postos in grughe e murados pro cungiare in manera segura una ventana.

Est beru chi su faeddu sardu derivat dae s'italianu "ferrata" (chi tenet finas su valore de su faeddu sardu), ma nos paret mègius a mantènnere, in sardu, prus su faeddu antigu "ferrada", chi non s'italianismu prus reghente "inferriada".

Duncas, est giustu es.: "in sa Banca, a pustis de duos isrobatòrios, ant postu ferradas de atzàrgiu".

— d. corràine

"frùschina" NON "fiòcina"

---
Semus galu in tempus de mare e, duncas, nos est capitadu de intèndere a s'ispissu su faeddu "sa fiòcina"  pro inditare sa gasta de "triutzu" chi sos piscadores ponent pro tènnere sos pisches.

"Fiòcina" est un'italianismu inùtile, ca su faeddu giustu, in sardu, est "frùschina" chi derivat deretu dae su lat. «fŭscĭnam», tràmite una base lat. «*flŭscĭnam», comente su faeddu italianu, de su restu.

In sardu, duncas, est giustu a nos mantènnere e a nàrrere su faeddu nostru:
es.: "eris apo tentu tres pisches cun sa frùschina".

— d. corràine

08/09/15

"prevìdere, prevìdidu" NON "prevèdere, prevèdidu"

---
In sardu, custu faeddu si cumportat comente totu sos cumpostos de su lat. vidēre.
Duncas est "prevìdere" (cun sa V in positzione intervocàlica) sa forma giusta, non "prevèdere" o "prevedere", chi sunt italianismos.
Tando, est mègius "prevido, prevides, previdet, previdimus, previdides,prevident" (gasi comente est "bido, bides, bidet, bidimus, bidides,bident") e NON "prevedo, prevedes/prevedis, prevedet/prevedit, prevedimus, prevedides, prevedent/prevedint" chi sunt italianismos, formados in base a unu "*prevèdere" chi in sardu no andat bene.

— d. corràine

23/12/14

“interfache” NO “interfàtzia”


In sa locutzione “a fache [fachi, faci, etc.] a...” o “a fache de...” tenimus su derivadu de su sust. lat. FACIES, cun su valore de: a probe..., a curtzu....

Àteros derivados dae custu faeddu lat. sunt in sardu fachile [facili, etc.], caratza chi si ponet a su molente; infachilare o afachilare [infacilai, etc.], pònnere sa caratza a su molente o, pro estens., si cugugiuare.

De seguru dae sa matessi paràula derivat “infache”, chi inditat sa parte de intro de unu capote, de una giubba, de una cosa in generale (in ital. “interno”). Una cosa diferente dae “aforrru, inforru” (dae su cast. “aforro”, dae “aforrar”) chi currispondet a ital. “fodero, fodera”.

In sardu modernu, imbetzes, pro inditare sa parte anteriore de sa conca umana, at bintu “cara”, chi est su sust. cast. "cara".

Totu custu lu semus narende ca amus lèghidu in web su tèrmine “interfàtzia”, comente currispondente de s'ital. “interfaccia”, chi est su calcu de s'ingl. “interface”, cump. de “inter-” ‘inter-’ e “face” ‘cara’.


Tenende contu chi in sardu amus giai formadu “infache” (dae “fache”), nos paret mègius in sardu “interfache” e NO “interfàtzia” (chi est petzi s'addatamentu de s'ital. “interfaccia”), pro inditare, in eletrònica, unu dispositivu de collegamentu intre duas entidades de unu sistema.../ in informàtica, un'elementu de collegamentu intre s’elaboradore e un’entidade esterna... / pro estensione, s'elementu de cuntatu o intermediatzione intre entidades, sistemas, cosas, pessones diferentes.
Es.: interfache fìsica, interfache lògica, interfache gràfica, interfache parallela, interfache seriale, interfache utente, interfache òmine-màchina ,
interfache a ria de cumandu, etc.

14/12/14

"apo intesu narende" NO "apo intesu nàrrere"

Acuntesset de lèghere in sa Rete frases comente "apo intesu nàrrere", chi est su calcu de s'ital. "ho sentito dire".
In sardu est mègius "apo intesu narende" cun su gerùndiu!

17/05/14

“apo mutidu a Giuanne” NO “apo mutidu Giuanne”

---
In sardu, su verbu transitivu est sighidu dae sa prepositzione «a»  e dae cumplementu ogetu cando custu est costituidu dae unu nùmene pròpiu, dae unu pronùmene personale o dae unu nùmene de parentela, es.:  “apo mutidu a Giuanne”, “apo mutidu a issos”, “apo mutidu a babbu tuo”. 
Est su chi cramamus acusativu personale.
Si, imbetzes, su nùmene de parentela est pretzèdidu dae un’artìculu determinativu (su, sa, sos, sas, is), sa prepositzione «a» NON bi  bolet, es.: “eris apo bidu su babbu de Antoni”. 

Sa prepositzione «a»  non bi bolet in sos ateros casos, es.: “apo bidu su gatu tuo a probe de domo mea”, etc.

—d.corràine

09/10/13

Frantza NON Frància

 In sardu, tenimus un'addatamentu de "Francia" in "Frantza". Difatis, a su sòlitu, su fonema [t∫] de sas paràulas italianas si càmbiat in [ts] cando colant in sardu. Duncas, sighint sa matessi règula finas sos agetivos: frantzesu, frantzesa.

04/09/13

"eliminatòria" NON "play-off"

Su chi a su sòlitu mutint "play-off" pro unos cantos isport, in sardu la podimus mutire "eliminatòria", ca si tratat de una partzida a eliminatzione direta giogada in s'agabbu de unu campionadu.

Duncas, est mègius a nàrrere: "Est una eliminatòria importante", NO  "Est unu play-off importante".

30/07/13

àere NO hàere

Sende chi unas cantas règulas ortogràficas noas si sunt ispainende, b'at galu calicunu chi est sighende a iscrìere "hàere, hapo, has, hat, hamus, hais, hant", etc., leende a modellu s'italianu.

In sardu, sa «h» non tenet sentidu perunu. Duncas, iscriimus "àere, apo, as, at, amus, ais, ant", ca custas formas verbales non si cunfundent cun àteras paràulas de su sardu


De su restu, sa «h» pagu sentidu diat tènnere finas in italianu, in ue custa lìtera est presente petzi in "ho, hai, ha, hanno", non pro resones etimològicas ma diacrìticas, pro distìnghere custas paràulas dae "o, ai, a, anno", omòfonas. Difatis, sas formas verbales omòfonas "abbiamo, avete" e s'infinidu "avere", chi non si podent cunfùndere cun àteras paràulas, s'iscrient sena «h».

Chi, in italianu si tratet de una règula diacrìtica lu narat craru finas su fatu chi, cando fia in sas elemetares, b'aiat maistros chi imparaiant a so iscolanos a iscrìere "ò, ài, à, ànno" pro distìnghere, in analogia cun "se/sè, si/sì, da/dà...". A dolu mannu, custa solutzione, prus lògica e coerentes cun sas règulas generales de s'italianu, no at bintu. At bintu, in càmbiu, sa solutzione cun «h», pseudoetimològica, incoerente, chi trampat galu como unos cantos sardos chi iscrient in sardu!

 

05/07/13

"ìsula" NO "ìsola"

"ìsula" est un'addatamentu dae s'ita. "isola" impreadu in totu su sardu.
Chi si tratet de unu faeddu chi nos benit dae s'italianu est craru, ca su resurtadu populare, patrimoniale, istòricu, de su lat. INSULA est "iscra" (ìscia, etc.).

"comente cheret fraigada una domo" NON "comente fraigare una domo"

A su chi in ita. est "come costruire una casa", in ue damus cussìgios pro fraigare una domo, in sardu currispondet "comente cheret fraigada una domo" NON "comente fraigare una domo". E gosi in àteras frases che a custa.

"iscriimus, iscriides" NO "iscrimus, iscrides"

"iscriimus, iscriides" sunt sa prima e sa segunda pessone plurale de su presente indicativu de "iscrìere". Cun duas «i», ca est su resurtadu de un -v- intervocàlica chi ruet: "iscri(v)imus, iscri(v)ides".

Difatis est:

iscri-o, iscri-es, iscri-et, iscri-imus, iscri-ides, iscri-ent



.............................................................................................

• Diegu Corràine [dsc], moderadore e redatore.

.............................................................................................

INCARCA IN SU FAEDDU CHI T'INTERESSAT! Si cheres imparare a praticare sa LSC, inoghe ti podimus agiuare. Pro fàghere pregontas, ma finas pro currègere faddinas chi podimus fàghere finas nois, iscrie a: limbasardacomuna@gmail.com

Amus pessadu chi pro sos amigos chi cherent megiorare s'ortografia de sa LSC, cumbenit a tènnere un'ispàtziu che a custu in ue podimus pònnere AVERTÈNTZIAS in manera istàbile, a disponimentu de totus, pro: dare cussìgios, rispòndere a pregontas, currègere isbàllios.

LSC > Delìbera numb. 6/14 de su 18 de abrile de su 2006, su Guvernu sardu aprovat sas normas de sa Limba sarda comuna>Limba Sarda Comuna