24/12/15

"Bona Pasca de Nadale" NON "Bonas Pascas de Nadale"

---
Dae su lat. ecl. Păscha(m) (chi est dae gr. páscha, addattamentu de s’ebr. pesah ‘passàgiu’), in sardu tenimus “Pasca de Nadale (ita. "Natale"), Pasca de sos Tres Res, Pasca de Abrile (Pasca Manna) (ita. "Pasqua"), Pasca de frores (Pasca frorida, Pasca de s'Ispìridu santu, etc.) (ita. "Pentecoste"), etc.”.
E custu ca in sardu —e finas in italianu regionale o antigu ("pasqua di Natale" o "della Natività", Natale; "pasqua di Befana" o "pasqua Epifania", Epifania; pasqua fiorita, la domenica delle Palme; pasqua piccola, il lunedì dopo Pasqua (anche pasquetta), o la domenica in Albis; "pasqua rosa", pasqua di rose, o delle rose", "pasqua rosata", la Pentecoste; "pasqua del Corpo di Cristo, il Corpus Domini; "pasqua dei morti", Ognissanti—, "Pasca" ( e duncas s'ita. "pasqua") inditat cale si siat festa religiosa de importu

Finas in sardu, b'at finas àteros nùmenes, cunforma a sa bidda.

Tando, augurende, in Nadale, “Bonas Pascas”, semus augurende pro TOTU sas Pascas de s'Annu (duncas, pro totu sas FESTAS de s'annu)!

Duncas,  est giustu a nàrrere "Bona Pasca de Nadale" NON "Bonas Pascas de Nadale", pro inditare sa Festa de su 24 de nadale de cada annu!

—d.corràine

18/12/15

"derrota" VS "derruta"

---
Sos duos faeddos "derrota" e "derruta" tenent sentidu diferente e, duncas, tocat a dare cara iscriende, sena los cunfùndere:
DERROTA
Su faeddu "derrota", sustantivu feminile,  benit dae s'isp. "derrota" e currispondet a s'ita. "sconfitta, disfatta". B'est finas su verbu "derrotare", semper dae s'isp. "derrotar", cun su matessi valore.

DERRUTA
Su faeddu "derruta", sustantivu feminile, chi currispondet a s'ita. "rovina, decadimento", benit dae su sardu "derrùere" (dae su lat. DERUERE). Su faeddu "derrutu", partitzìpiu passadu de "derrùere" tenet finas sa funtzione de agetivu, cun su valore de s'ita. "rovinato, decaduto", es.: «oramai tziu meu nch'est pròpiu derrutu», «sa domo derruta nche cheret ghetada, ca si ono est perigulosu».
—d.corràine

"sia, sias, siat..." NON "sie, sies, siet..."

---
Su Cungiuntivu presente in Lsc est: «deo sia, tue sias, issu siat, nois siamus, bois siais, issos siant» NON «deo sie, tue sies, issu siet, nois siemus, bois sieis, issos sient».
—d.corràine

"edilìtzia sotziale" NON "social housing"

---
S'anglomania est currende a totu fua, in tv, ràdiu, giornales, alimentada dae polìticos e giornalistas.
Giai dae meses e annos est currende sa locutzione "social housing" chi currispondet a "edilizia sociale" in italianu e diat pòdere currispòndere a "edilìtzia sotziale" in sardu, es.:  «s'edilìtzia sotziale est caraterizada dae progetos de tipu sotziale...» NON «su social housing est caraterizadu dae progetos de tipu sotziale...»
—d.corràine 

15/11/15

"die cun die" NON "die pro die"

In sardu podimus giai nàrrere "die cun die". Duncas non b'at bisòngiu perunu de su <calcu> *die pro die", dae s'ita "giorno per giorno".
Gasi etotu, est "annu cun annu" NON "annu pro annu", etc.
Pro s'ita. "a giorni alterni" in sardu naramus "a dentirdie" (> bide).

09/11/15

"tziberbullismu" NON "cyberbullismu"

---
In inglesu ant formadu su faeddu "cybernetics/cybernetic" dae su gregu κυβερνητικὴ (τέχνη) [=(arte) de règhere su timone de una nae]. Dae custu faeddu ant formadu su prefissoide "cyber-" addatadu a bias in àteras limbas.
In cat. est "cibernètic,-a", in isp. "cibernético,-a", in fra. "cybernétique", in ted. "kybernetisch/Kybernetik", in ita. "cibernetico".
 In inglesu (e duncas in àteras limbas) ant formadu deghinas de faeddos noos cun custu prefissòide: "cybercafe", "cybersex", etc.
De seguru, s'addatamentu fonèticu est "ciber-" in su bonu de sas limbas romànicas. Duncas, finas in italianu est "ciber-" e NON "cyber-".
E galu de prus in sardu, in ue non tenimus perunu bisòngiu de istròchere s'anglomania de sos italianos chi iscrient "cyberbullismo" e pronùntziant >saiberbullismo<.
Tando in sardu andat bene s'addatamentu "tziberbullismu" e NON "cyberbullismu".
—d.corràine

"museu" NON "museo"

---
Chie at semper costumadu a faeddare in sardu de chistiones de sa vida de cada die paret pagu dispostu a impreare paràulas noas, addattende·las a su gèniu e règula de sa limba nostra. Si tratat mescamente de faeddos de impreu cultu, sientìficu o tècnicu, chi sunt lassadas in "italianu", cando non sunt nen de orìgine italiana, ispagnola, frantzesa, inglesa, etc., ca in realidade sunt addatamentos dae su latinu e gregu.
S'addatamentu, de su restu, est una manera de tratare sas paràulas noas caraterìsticu de cada limba.
Pro nde nàrrere una, in sardu est giustu a nàrrere su «museu», cun sa "u" latina finale [dae lat. Musēum, gr. Μουσεῖον] e non su "museo", a s'italiana.
Finas in cat. ant addatadu a "museu", in isp. a "museo", in fra. a "musée". In ted. e ing. ant leadu su latinu sena modìfica "museum".
—d.corràine

27/10/15

"manifestatzione, ocupatzione" NO "manifestada, ocupadura"

---
In sos ùrtimos annos, prus est creschende s'impreu pùblicu de su sardu e prus est creschende s'istropiadura chi nd'est faghende calicunu, chi puru narat de èssere in agiudu de sa limba.
Pro nde nàrrere una, b'at chie pessat chi su sufissu  in "-atzione" de unas cantas paràulas sardas noas e cultas non siat sardu e, tando, s'at imbentadu paràulas in "-ada" e "-adura", comente "manifestada" e "ocupadura", chi sunt petzi ridìculas. 
Est beru chi tenimus faeddos patrimoniales in "-ada" e "-adura", ma no est automàticu chi aplichemus custu sufissu  a cale si siat faeddu nou.
Est comente si in ispagnolu, in ue esistint faeddos in "-adura", aerent postu  custu sufissu semper in càmbiu de "-ación". Ma no est gosi. Difatis narant: "embarcación, grabación, organización", etc. e non "*embarcadura, *grabadura, *organizadura", etc.
Leende in cunsiderru àteras limbas internatzionales, neolatinas o nono, dìamus pòdere nàrrere sas matessi cosas e presentare sos matessi faeddos de s'ispagnolu e de... su sardu.
A dolu mannu, in Sardigna, cantu prus pagu connoschent e impreant su sardu, prus lu maletratant imbentende paràulas chi, si nono, lis parent italianas.
—d.corràine

25/10/15

"iscuru" NON "buju"

---
In sardu, tenimus su faeddu "iscuru" [dae su lat. «obscurus»]:
• comente agetivu pro inditare unu logu sena lughe, es.: "aposentu iscura";
• comente sustantivu, pro inditare s'idea de sa mancàntzia de lughe, es: "fìgiu meu timet s'iscuru, a dolu mannu".
Duncas non b'at bisòngiu perunu de impreare s'italianismu "buju" chi calicunu est cumintzende a nàrrere e chi in carchi bidda sunt narende dae meda.
—d.corràine

13/10/15

"adotzione de su figiastru" NON "stepchild adoption"

---
Sa mania provintziale, belle totu italiana, de nàrrere in inglesu su chi cadaunu podet nàrrere in sa limba sua, urtimamente nos est imponende, cun sos giornales e sa tv/ràdiu, sa locutzione "stepchild adoption", in contu de "uniones tziviles".
Su prus de sa gente non cumprendet su chi cheret nàrrere custa espressione. Nudda de cumplicadu ma petzi "adotzione de su figiastru".

Pro ite lu narant in inglesu, tando? Pro si mustrare "istudiados" e pro... non fàghere cumprèndere su chi narant! Gasi sa gente protestat de mancu, ca non cumprendet o... ca no ischit.

—d. corràine

08/10/15

"aligheresu" NON "saligheresu"

---
Gasi comente a su macrotopònimu catalanu  L'ALGUER currispondet s'agetivu "alguerés", a su sardu S'ALIGHERA currispondet s'agetivu «aligheresu», sende chi in carchi bidda, popularmente, su nùmene de sa bidda est interpretadu comente SALIGHERA, cun s'artìculu apostrofadu SU atacadu a su nùmene. Gosi est craru chi siat naturale chi calicunu pesset chi s'agetivu siat "saligheresu".
Ma est craru chi si tratat de una faddina tìpica de sa limba orale.
Sa matessi cosa càpitat cun S'ULUMEDU e "sulumedesu"

Iscriende, però, cumbenit a pònnere «S'ALIGHERA» > «aligheresu», S'ULUMEDU > «ulumedesu, sena sa «s»,
comente «L'ALGUER» > "alguerés" NON "lalguerés".

Duncas, in sardu, aplicamus sa matessi règula de àteras limbas, in ue, topònimos formados cun artìculos, formant s'agetivu SENA artìculu, es.: ita. IL CAIRO > "cairota", etc.; isp. LA HABANA > "habano", etc.

—d.corràine

04/10/15

"inditare" NO "indicare"

---
Pro mustrare carchi cosa, non cun su pòddighe ebbia, tenimus in sardu su verbu «inditare» chi nos benit dae su lat. «indictare». 
Duncas, non b'at bisòngiu de s'italianismu "indicare".
Tando est giustu a nàrrere: "inditare su caminu a una pessone".

—d. corràine


"istare" NON "bìvere"

---
Pro inditare su sentidu de s'ita. "vivere" in unu logu, in sardu si narat "istare" NON "bìvere", chi est un'italianismu inùtile, es.: "isto in Nùgoro dae 10 annos e b'isto bene" NON "bivo in Nùgoro dae 10 annos e bi bivo bene". "Su pòpulu sardu istat in Sardigna dae sèculos" NON "Su pòpulu sardu bivet (o bivit) in Sardigna dae sèculos"

—d. corràine

03/10/15

"parlata" NON "parlada"

---
M'est capitadu de reghente de lèghere in sa Rete su faeddu "parlada", pro inditare su discursu chi unu rapresentante de unu movimentu o partidu faghet in pùblicu pro presentare sas ideas suas.

Su faeddu giustu est «parlata», intradu dae meda dae s'italianu "parlata", pro inditare su chi in italianu est "comizio".
— es.: "su senadore Melis at fatu una parlata longa, oe".

—d. corràine

"Paisu Bascu" NON "Paisos Bascos"

---
No est sa prima bia chi acuntesset de lèghere in italianu "Paesi Baschi" e in sardu "Paisos Bascos", pro inditare su territòriu in ue istant sos Bascos: "Euskal Herria" in bascu.

Ambos nùmenes, s'italianu e su sardu, sunt isballiados, ca sunt in plurale in càmbiu de èssere in singulare, comente sunt, in manera giusta, "Pays basque" in frantzesu; "País Vasco" in castiglianu.

De seguru, sa faddina in italianu (e duncas in sardu) derivat dae su cunfusione fònica cun "Paesi Bassi", chi est giustu chi siat gosi.

Tando, macari costument a nàrrere in italianu "Paesi Baschi" (97.000 bias in Wikipedia) est prus giustu "Paese Basco"  (10.000 bias in Wikipedia).

Craru chi in sardu, finas pro rispetu a sos Bascos, chi sunt 1 pòpulu e non 100, siat giustu "Paisu Bascu", in ue "paisu" est un'addatamentu de su cast. "país" pro inditare su territòriu in ue istat unu pòpulu.
Est craru chi pro inditare unu logu prus minore de una tzitade, in sardu est giustu «bidda» e NON "paisu".

—d. corràine

"nonnu, nonna" NON "padrinu, madrina"

---
No apo cumpresu ite tenet de malu su faeddu «nonnu, nonna», pro cumbìnchere sas majoria de sos Sardos chi mi càpitat de addoviare a nàrrere "padrinu, madrina"!

Forsis «nonnu, nonna»  e àteros faeddos fundamentales de su sardu "parent antigos", comente m'at naradu calicunu! O, si nono, "ca no mi cumprendent", comente m'ant naradu àteros! Ma si sos problemas sunt custos, diat tocare a faeddare in italianu!

De seguru, in custu casu e in àteros, su fatu chi in italianu, limba forte, esistat giai su faeddu "nonno" (cun valore diferente dae su sardu) custringhet sa limba nostra a abbandonare «giaju, giaja» in prode de "nonnu, nonna" e duncas a adotare s'àteru italianismu "padrinu, madrina", ca «nonnu, nonna» tenet giai su valore de s'italianu. In pràtica, abbandonende una paràula, nde perdimus 2! Una pèrdida no unu balàngiu.

Duncas, pro una resone o pro s'àtera, arriscamus de pèrdere sos faeddos de fundamentu de sa limba.

Ca una cosa est a nàrrere una paràula noa pro unu cuntzetu nou, una cosa est a nch'imbolare paràulas presntes in sa limba dae sèculos pro nde pònnere àteras leadas sena bisòngiu perunu dae un'àtera limba.

Tando, sigamus a nàrrere  «nonnu, nonna» e «giaju, giaja», sena cumplessos de inferioridade e mantengiamus a firmu su sardu de sas primas 2000 paràulas chi impreamus cada die!


—d. corràine

02/10/15

"cabidale, cabitzale" NON "cuscinu"

---
Pro s'italianu "guanciale", in sardu tenimus «cabidale» [dae lat. "capitalis"], presente in totue in Sardigna, in cabu de susu e in cabu de giosso, paris cun àteros nùmenes: "coscinu" in unas cantas biddas meridionales (dae isp. "cojín" o cat. "coixí"); "cabitzale", dae "cabitza" [= "conca", dae lat. "capitia" dae "capitium"] in unas cantaas biddas de sa Sardigna de mesu.

Duncas, si tratat de un'interferèntzia italiana inùtile su faeddu "cuscinu" chi oramai semus intendende a s'ispissu in totue, finas in biddas in ue ant semper naradu «cabidale» o «cabitzale», chi diat èssere su faeddu giustu in sardu.

—d. corràine

01/10/15

"sea, seu" VS "sede"

---
Dae su cat. "seu" (derivadu dae su lat. «sedes», cadrea; logu de istare), in sardu tenimus sa "seu", e s'addatamentu "sea", semper feminile.

In cat., "seu" inditat unu logu o un'incàrrigu de podere mescamente eclesiàticu ("La Santa Seu, la Seu apostòlica, la Seu papal"), ma finas una catedrale.
Finas in castiglianu tenimus unu derivadu dae su cat. e arag. "seu": su faeddu "seo", chi cheret nàrrere "crèsia catedrale" e bastu, però.  In sardu, «seu» tenet su matessi valore de "catedrale".

Duncas non tenet perunu sentidu a impreare su faeddu «seu» foras de su valore suo de "crèsia catedrale".

Tando, est sinnale de diferentzialismu inùtile a fortzare su sentidu de sa paràula «seu» pro inditare cale si siat logu in ue un'ente, un'istitutzione, un'impresa, una pessone, tenet sa «sede» sua! Finas sa Crèsia ("Sede Santa").
Cun custu ùrtimu sentidu, «sede» est unu cultismu chi b'est in italianu, ma finas in ispagnolu, e in sardu, in ue cumbenit a nàrrere: "sa sede generale de s'Onu est in Noa York", "sa sede de su Cussìgiu de sa Ras est in Casteddu", etc. NON "sa sea [o "seu"] generale de s'Onu est in Noa York", "sa sea  [o "seu"] de su Cussìgiu de sa Ras est in Casteddu".

Naturale chi est giustu a nàrrere: "oe, su Piscamu at naradu sa missa in sa Seu", ma finas "oe, su Piscamu at naradu sa missa in sa Catedrale".

—d. corràine


30/09/15

"capitaret" NON "capiterat"

---
Nos est capitadu de lèghere sa forma de su cungiuntivu presente "capiterat", comente narant in carchi bidda.
Est una de sas possibilidades de su sardu faeddadu.

In sa Lsc, ant preferidu sa forma in ue sa raighina de su faeddu cumbinat in parte cun sa forma de s'infinidu: "capitaret" (infin.: "capitare"). Una comodidade in prus pro agiuare a ammentaresac coniugatzione verbale, diferente dae bidda a bidda.

Duncas:
1— inf. "andare" e pres. cung. "andare, andares, andaret, andaremus, andareis, andarent"
2— inf. "tìmere" e pres. cung. "timere, timeres, timeret, timeremus, timereis, timerent"
3— inf. "finire" e pres. cung. "finire, finires, finiret, finiremus, finireis, finirent" 

Tocat a annotare chi in sa segunda coniugatziones, in -ere, s'atzentu tònicu de s'infinidu est in sa tertzùrtima sìllaba: "tìmere". In càmbiu, s'atzentu de su presente cungiuntivu est in sa penùrtima: "timere, etc."

— d. corràine

28/09/15

"sala" NO "aposentu"

---
Cun su faeddu sardu «aposentu» [dae su cast. "aposento"],  inditamus unu locale de sa domo in ue dormimus, istamus o retzimus un'istràngiu (in ita. "stanza, camera"). Mègius «aposentu», in custu sentidu, chi est faeddu oramai patrimoniale, chi non "càmera", chi est un'italianismu inùtile e reghente.

In sa Rete semus assistende a un'impreu ridìculu e diferentzialista de «aposentu» pro inditare unu salone o una sala de unu fràigu pùblicu in ue b'at una riunione o unu cungressu!

Duncas est giustu "a sa sala de su cungressu b'at arribabdu gente meda" NO "a s'aposentu de su cungressu b'at arribabdu gente meda".

Est craru chi si faeddamus de su logu in ue s'addòviant sos Deputados de un'istadu, su faeddu prus adatu est "càmera" finas in sardu.
Tando, "Càmera de sos deputados" NO "Aposentu de sos deputados"



— d. corràine

26/09/15

"dispositivu" NON "device"

---
Acuntesset de intèndere e lèghere, in custas dies, frases comente "s'è scatenata la caccia al «defeat device», il famigerato congegno elettronico...", in riferimentu a s'iscàndulu de sa Volkswagen.

Est semper una mustra de s'anglomania pervasiva in su mundu de s'informatzione italiana.

"Device" cheret petzi nàrrere «dispositivu», comente «dispositivo» in italianu e castiglianu.
Non cumprendimus ite bisòngiu b'at de s'espressione inglesa, si podimus nàrrere in manera prus crara «dispositivu de elusione», comente carchi giornale italianu, raru, at fatu pro la fàghere cumprèndere a sos letores suos.

— d. corràine

20/09/15

"totu", ag. indef., pron. indef.


EI: totu, ag. indef.
> abbarrat invariadu, maschile e sing. (sende chi in carchi variedade podet esser fem. e pl.)
cando est:
-riferidu a sustantivu o unu pron., >: totu sos Sardos, totu sa terra, totu sas cosas, totu su logu, totu sos logos; mi nch'apo mandigadu totu sa menestra
-in funtzione predicativa: sa chistione est totu inoghe
-sighidu dae cantu, cantos, canta, cantas; intreu, intreos, intrea, intreos: sa domo nostra est manna e nche cabent totu cantos/cantas
-cun valore de avèrbiu, sighida dae agetivu: teniat sa camisa totu mantzada; fiat suorada e totu infusta, fiant suorados e totu infustos.
-in totu sos àteros casos, francu cando,
est pron. indef., e in su pl. tenet su balore de "totu sas pessones". Tando:
> leat sa forma plurale maschile: totus, es.: oe sas fèminas bi fiant totus; finas sos òmines bi fint totus
NONO: tota, totas, totu, totus, ag. indef. riferidu a sustantivu o unu pron.: tota sa terra, totas sas cosas, totu su logu, totus sos logos; oe sas fèminas bi fiant totas
Resone: abbarrat invariadu (o leat sa forma maschile pl.) in sas varidedas tzentrales e meridionales.

"situ" NON "giassu"

---
Càpitat de lèghere a s'ispissu su faeddu "giassu, zassu" pro inditare unu "situ" internet. Custa paràula benit dae s'ita. "chiasso" [dae lat. CLASSIS «sezione», pustis forsis «quartiere»].
In sardu inditat una "callaia, ingresso ai poderi rustici" o unu "luogo, sito", semper in su sartu.
A lu pònnere comente tèrmine de internet diat èssere comente a pònnere "chiasso" in italianu o su currispondente in àteras limbas.
Si cherimus una terminologia moderna in sardu, non podimus fàghere a mancu de adotare/addatare tèrmines internatzionales de derivatzione latina, grega, etc. Non podimus semper e cun efetu positivu "risemantizare" paràulas antigas.
Pro ite, tando, non ponimus, sena cumplessos, su cultismu «situ» [dae lat. SITUS] comente in isp. "sitio" (e non "lugar"), in fra. "site" (e non "localité"), in ing. "site" (e non "place" o "locality"), in ita. "sito" (e non "luogo")?

— d. corràine



"arga, àliga" NON "mondezza"

---
Dae su lat. «alga», derivat deretu su faeddu sardu «arga» pro inditare sos rèfudos de su màndigu o de sa coghina, chi imbolamus in su muntonàrgiu, e, chi, a bias, misturamus cun sa terra pro agiuare sa crèschida de sos fundos. Pro custu, su matessi faeddu podet inditare ambos duos cuntzetos, chi in ita. espressamus cun "mondezza" e "concime".
Sigomente tenimus su faeddu sardu, non b'at bisòngiu de nàrrere s'interferèntzia "mondezza", comente, a dolu mannu, acuntesset de intèndere.

"Arga" tenet finas unu sentidu figuradu, pro inditare una pessone de pagu valia: "ses pròpiu un'arga (de muntonàrgiu)"

— d. corràine

"pàgia marina" VS "alga"

---
Cun su tèrmine «alga» podimus inditare in su sardu sientìficu "organismos vegetales belle semper acuàticos, unitzellulares o pluritzellulares".
Si tratat de organismos de colores diferentes, chi podimus impreare comente alimentu umanu, animale o comente "arga" de misturare cun sa terra pro agiuare sa crèschida de sos fundos.

Sa prus connota est sa chi mutimus, in sa limba de cada die, «pàgia marina» o «pàgia de mare» [Posidonia oceanica], chi tenet forma de veta longa e istrinta. L'agatamus mescamente in s'oru de mare, cando sas currentes nche l'istratzant dae fundu de mare e nche giughent a sas arenas, in ue, s'assutat e pùdrigat, agiuada dae su bentu chi l'ammuntonat.

Su faeddu «alga» est unu cultismu leadu dae su lat. «algam» (=pàgia marina), dae ue, prò, derivat deretu su faeddu sardu «arga» (bide sa nota "arga" NON "mondezza").

In sa limba de cada die, cumbenit a mutire sa Posidònia «pàgia marina» e no «alga».

— d. corràine

17/09/15

"tassa digitale" NON "digital tax"

---
Sa mania de mutire in inglesu o pseudoinglesu sas novidades in contu de economia, finàntzia, cultura o polìtica s'est atacada finas a su guvernu italianu de como, giai dae su cumintzu.

Duncas, una de sas ùrtimas novidades est "digital tax".
Diat èssere prus craru a nàrrere "tassa digitale" ma... no lis agradat! E, tràmite tv, ràdiu e giornales, nos cherent impònnere su nùmene a s'inglesa.

Iscriende noas, preferimus a espressare su cuntzetu in sardu. Duncas "Tassa digitale: ite est e comente at a funtzionare", etc.

— d. corràine


"tzentru de identificatzione migrantes" NO "hotspot"

---
Sa moda de sos mèdios de informatzione e de sos polìticos de professione de impreare s'inglesu (o 'inglesu' fintu) pro addurcare o cuare su sentidu de sos cuntzetos chi timent chi no agradent a sa gente, est currende che bentu! Est finas una manera 'aristocràtica' de si nche pònnere in 'artos chelos' pro mustrare cantu nd'ischint de inglesu... a cunfrontu cun sos poveritos chi semus nois, chi ascurtamus sa tv, ràdiu o leghimus sos giornales cada mangianu!

Unu de sos ùrtimos imbentos est "hotspot" o "hot spot" chi, propiamente cheret nàrrere 'puntu caente', 'tzentru'.
In pràtica, si tratat de unu 'tretu o logu de interessu particulare'. Ma tenet àteros valores in sa limba inglesa de cada die, finas in informàtica, meighina, genètica.

A sos giornalistas italianos e mescamente a sos polìticos presumidos e xenòfilos, "hotspot" lis agradat meda in càmbiu de "tzentru de identificatzione migrantes", chi diat èssere sa locutzione giusta pro inditare s'atividade istabilida dae sos guvernantes europeos pro identificare chie cheret intrare a sa UE, arribbende dae foras de s'Unione.
"Hotspot", pro issos, tenet sa comodidade chi est genèricu e chi sa gente no lu cumprendet e no lu ligat deretu a sas polìticas europeas de cuntenimentu de sas migratziones. Lis paret unu faeddu prus nèutru e lèbiu e duncas prus addatu a trampare sos letores/ascurtadores/eletores.

Chie cheret nàrrere sa veridade, imbetzes, est mègius chi iscriat "tzentru de identificatzione migrantes" o in italianu "centro di identificazione migranti".

— d. corràine

16/09/15

"lèbiu, illebiare" NON "ligeru, allegerire"

---
In sardu tenimus su faeddu «lèbiu» pro inditare "cosa o pessone cun pagu pesu". Benit dae unu lat. "*levius" pro "lēvis".
E tenimus finas su derivadu verbale «illebiare”.

Duncas, non b'at perunu bisòngiu de impreare s'intrferèntzia italiana "ligeru, lizeru, lezeru": es.: "traballu lèbiu", "manu lèbia", etc. ;  "cun sas màchinas, nos illebiamus su traballu".

— d. corràine

"bisu, bisare" NON "sònniu, sonniare"

---
In sardu, pro inditare "s'atividade mentale durante su sonnu, cun visiones e pessamentos", tenimus su sustantivu 'patrimoniale' «bisu» e su verbu derivadu «bisare», chi benint dae su lat. "vīsum" (=visione, figura).

Duncas non b'at perunu bisòngiu de impreare sas 'interferèntzias' italianas "sònniu, sonniare" (derivados dae lat. "somnĭum") chi sunt intrende semper de prus in sa limba sarda de cada die.

Mègius unu faeddu patrimoniale chi no un'interferèntzia italiana: "eris apo tentu unu bisu malu", "in sas ùrtimas dies, so bisende cada note".

— d. corràine

14/09/15

"prus chi no àteru" NON "prus che àteru"

---
Acuntesset a s'ispissu de intèndere e de lèghere (finas in ditzionàrios sardos "famados") s'espressione "prus che àteru". Si tratat de una faddina grave, ca in sardu est giustu a nàrrere e a iscrìere "prus chi no àteru".

"Prus che àteru" est unu calcu malu dae s'italianu "più che altro", finas ca in sardu, "che" est un'avèrbiu chi currispondet a s'ita. "come" (= alla maniera di...) e l'impreamus cando istabilimus unu paragone o un'assimìgiu:
— pustis de unu verbu, es.: "Antoni traballat che iscrau"
— pustis de un'agetivu, es.: "frade meu est bellu che sole", "est grogu che limone", etc.
....
e no lu podimus impreare cun àtera funtzione, comente in sa faddina "prus che àteru".

— d. corràine

"cheret/bolet fatu" NO "andat fatu"

---
Acuntesset de intèndere o de lèghere in sa Rete "custa cosa andat fata", chi est unu calcu craru dae s'italianu!
In sardu, naramus semper "custa cosa cheret/bolet fata".
Duncas, bolet postu su verbu "chèrrere o bòlere" no "andare".

Chi siat gosi lu narat finas su fatu chi b'at gente chi, in italianu, faghet pròpiu su calcu dae su sardu: "questa cosa vuole fata"!

— d. corràine

"ferrada" NO "inferriada"

---
In sardu tenimus su faeddu "ferrada" pro inditare sos ferros postos in grughe e murados pro cungiare in manera segura una ventana.

Est beru chi su faeddu sardu derivat dae s'italianu "ferrata" (chi tenet finas su valore de su faeddu sardu), ma nos paret mègius a mantènnere, in sardu, prus su faeddu antigu "ferrada", chi non s'italianismu prus reghente "inferriada".

Duncas, est giustu es.: "in sa Banca, a pustis de duos isrobatòrios, ant postu ferradas de atzàrgiu".

— d. corràine

"frùschina" NON "fiòcina"

---
Semus galu in tempus de mare e, duncas, nos est capitadu de intèndere a s'ispissu su faeddu "sa fiòcina"  pro inditare sa gasta de "triutzu" chi sos piscadores ponent pro tènnere sos pisches.

"Fiòcina" est un'italianismu inùtile, ca su faeddu giustu, in sardu, est "frùschina" chi derivat deretu dae su lat. «fŭscĭnam», tràmite una base lat. «*flŭscĭnam», comente su faeddu italianu, de su restu.

In sardu, duncas, est giustu a nos mantènnere e a nàrrere su faeddu nostru:
es.: "eris apo tentu tres pisches cun sa frùschina".

— d. corràine

13/09/15

"agiudu" NO "agiutòriu"

---
Pro inditare "s'atzione pro nche catzare una pessone dae su perìgulu o dae sa dificultade", in sardu naramus «agiudu» comente sustantivu. Su verbu chi li currispondet est «agiuare». De seguru, ambos faeddos non benint deretos dae su latinu ma sunt influentziados dae sos faeddos castiglianos e italianos currispondentes. Semper e cando, «agiudu» e «agiuare» sunt sos faeddos sardos giustos e currentes.
• es.: "cun s'agiudu de sos amigos, istamus mègius!"

No andat bene, duncas, a impreare su faeddu «agiutòriu/agitòriu» [dae s'ita. antigu 'aiutorio'] comente sustantivu (in càmbiu de «agiudu"), ca tenet petzi  impreu e valore esclamativu, pro pedire, finas abboghinende, agiudu!
• es.: "Giuanne at cumintzadu a abboghinare "agiutòriu!" e sos bighinos sunt curtos deretos a l'agiuare".

— d. corràine


09/09/15

"fradile, sorrastra" NON "cuginu, cugina"

---
Oramai paret presente in sa buca de su prus de sos Sardos s'italianismu "cuginu, cugina". Est una de sas interferèntzias prus graves chi faghet dannu a sas primas paràulas fundamentales de su sardu, paris cun àteras chi pertocant sos nùmenes de sas relatziones de parentela, finas ca tenimus dae sèculos sos faeddos currispondentes "fradile, sorrastra".

A chèrrere impreare sos faeddos sardos chi sa limba tenet giai est giustu e devet interessare cale si siat pessone chi istimat su sardu.

Non podimus imbolare su lèssicu 'patrimoniale' pro impreare faeddos italianos.

— d. corràine

"pamentu, pamentare" NON "pavimentu, pavimentare"

---
In sardu tenimus giai unu faeddu pro inditare su "tretu de sos ambientes internos e esternos in ue caminamus" e su traballu pro lu fàghere: «pamentu, pamentare».
Custa paràula, «pamentu», benit dae su lat. 'păvīmentum' > 'paumentum'.
Duncas, non tenet sentidu de impreare s'italianismu "pavimentu"

— d. corràine

08/09/15

"Motu Proprio" NON "Motu Propio"

---
A propositu de su "Motu Proprio" de Papa Frantziscu in contu de annullamentu matrimoniale, nos est capitadu de lèghere in Internèt "Motu Propio", sena sa R, deghina e deghinas de bortas. Si tratat de un'espressione latina chi inditat unu documentu fatu "dae sa voluntade" papale.
Est una faddina manna ca in latinu est "proprius" cun sa R, sende chi in sardu est giustu "pròpiu" sena sa R.

A cada limba sa règula sua!

— d. corràine


"a passìgiu in..." NO "a passìgiu pro..."

---
Amus lèghidu in Internèt s'espressione "a passizu pro sas carrelas de...".
S'impreu de "pro" est unu calcu inùtile dae s'italianu 'per'.
Est mègius a nàrrere "a passìgiu in sas carreras de...", imprende sa prepositzione "in".

— d. corràine

"prevìdere, prevìdidu" NON "prevèdere, prevèdidu"

---
In sardu, custu faeddu si cumportat comente totu sos cumpostos de su lat. vidēre.
Duncas est "prevìdere" (cun sa V in positzione intervocàlica) sa forma giusta, non "prevèdere" o "prevedere", chi sunt italianismos.
Tando, est mègius "prevido, prevides, previdet, previdimus, previdides,prevident" (gasi comente est "bido, bides, bidet, bidimus, bidides,bident") e NON "prevedo, prevedes/prevedis, prevedet/prevedit, prevedimus, prevedides, prevedent/prevedint" chi sunt italianismos, formados in base a unu "*prevèdere" chi in sardu no andat bene.

— d. corràine

06/09/15

"postale" NON "corriera"

Sende chi ambas paràulas sunt de orìgine italiana, nos paret mègius a impreare sa prima, "postale", pro inditare su veìculu riservadu a su trasportu de sas pessones e de sa posta. De seguru est prus antigu e populare de "corriera", impreadu petzi in sas ùrtimas dècadas e chi tenet una forma prus italiana cun sa presèntzia de su ditongu -ie-.

03/09/15

"aeroportu" NO "aereoportu, areoportu"

---
Sa pista de aterràgiu e decollu de sos aeroplanos est su "aeroportu", formadu dae "aero-" [dae su lat. «āēr āĕris», gr. «ἀ ή ρ ἀέρος», 'àera'] + "portu". Non b'at de si faddire, ca finas sa paràula sarda "àera" currispondet a sa matessi raighina.

Acuntesset, però, de intèndere in sardu (ma finas in italianu, in tv e ràdiu):
• "aereoportu", formadu, erroneamente, dae "aereo-" [dae su agetivu. lat. «aĕreus» 'aèreu', 'de s'àera'] + "portu"
• "areoportu", formadu, erroneamente, dae un'ipotèticu "areo-" [de seguru metàtesi de "aero-", non cumpresu bene] + "portu".

Tando, sa forma giusta de custu sustantivu est "aeroportu (in ENG "airport", in FRA "aéroport", in ESP "aeropuerto", in CAT "aeroport", in ITA "aeroporto").

Su faeddu "aèreu" [dal lat. «aĕrĕus» pro «aĕrĭus», der. de «āēr āĕris» «àera»], in càmbiu, est giustu comente:
• agetivu, es.: "lìnia aèrea", "volos aèreos"
• sustantivu, pro inditare, in manera abbreviada, su "aeroplanu", es.: "aèreos militares", "apo leadu s'aèreu".

— d. corràine


31/08/15

"ditzu" NON "proverbiu"

---
In sardu, tenimus su faeddu giustu pro espressare in forma espressiva e fine un'idea o una norma leada dae sa vida de cada die e dae sas atziones personales o colletivas: "ditzu", derivadu dae su cast. "dicho" (dae "dictum", pp.  de su latinu "dicere", 'nàrrere'). Es.: "dae mama apo imparadu ditzos pro cada ocasione".

Acuntesset a s'ispissu de intèndere "ditzos"  cando nos cherent cumbìnchere cun pagos faeddos a fàghere una cosa e no un'àtera, a cambiare idea: "su bisòngiu ponet su betzu a cùrrere", "mugere bella, maridu corrudu", "amore e tùssiu non si podent cuare", "sa cosa tua a totus paret bella", etc.

Duncas, pro inditare custu cuntzetu, non tenet sentidu perunu a nàrrere "proverbiu", chi est un'italianismu iscaradu e inùtile.
>d.corràine


"maistru de pannu" NON "sartu"

---
In sardu tenimus s'espressione giusta pro inditare s'arte de sestare e cosire bestires: "maistru de pannu". Gasi comente tenimus àteros "maistros" pro àteras artes: "maistru de linna", "maistru de muru", maistru de pedde", etc. e, in fines, "maistru de iscola"!

Duncas, non b'at perunu bisòngiu de impreare s'italianismu reghente "sartu", chi in sardu tenet àteru valore, ca inditat su territòriu in foras de bidda, a ue sos pastores nche giùghent su bestiàmene a pàschere e a ue andant sos massajos pro traballare sa terra.

Tando est mègius a nàrrere: «su maistru de pannu m'at fatu unu bestire nou», NON «su sartu m'at fatu unu bestire nou».
>d.corràine

20/08/15

"intro" VS "intre"

Nos est capitende de lèghere frases che a custa: "Càstia sos chi faghent sos annos intre pagu tempus", in ue diat èssere prus giustu a pònnere "intro de" NON "intre".
Sunt duos faeddos cun etimologia e valore diferente. 
"Intro" benit dae su lat.  INTRO e podet èssere, pretzèdidu dae prep. "a" o "in", cando est una locutzione averbiale locativa e tenet su valore de s'ita. 'dentro'. Si est pretzèdidu dae prep. "a" o "in" e sighidu dae "de", est una locutzione prepositzionale locativa. No andat mai a sa sola: "b'aiat sole e mi nche so intradu a intro" (loc. averb.); "b'aiat sole e mi nche so intradu a intro de domo" (loc. prep.).
Si però currispondet a s'ita. 'entro', postu prus chi no àteru in determinatziones de tempus, no est pretzèdidu dae peruna prepositzione: "torro a domo intro de unu mese".
"Intre" (chi tenet su valore de sa prep. ita. 'tra, fra') benit dae su lat. INTER, cun metàtesi dae sa forma "inter" (pagu populare ma presente in paràulas cumpostas comente 'interlughes?, etc.) e no est mai pretzèdidu nen sighidu dae peruna prepositzione: "intre Sardigna e Còrsica b'est su mare".

"fritza" NON "freccia"

Acuntesset, semper prus a s'ispissu, de intèndere in sardu "freccia",  dae s'ita. 'freccia' (chi at leadu dae su fra. 'fleche', comente at fatu su isp. 'flecha', semper leadu dae sa matessi paràula frantzesa, forsis derivada dae su francu '*fleuk[k]a').
In  sardu, però, finas a como, costumaiant a impreare s'addatamentu "fritza", pro inditare sas duas »lantzitas« chi sinnant s'ora in su relògiu e sa saeta de s'arcu.
Sende chi ambos faeddos ('freccia' e 'fritza') sunt italianismos, nos paret mègius a impreare in sardu s'addatamentu "fritza". 
Duncas, mègius "ischèndere una fritza cun s'arcu" chi NON "ischèndere una freccia cun s'arcu".

30/07/15

"interramortos" NON "bechinu"

In sardu, pro s'italianu "becchino", tenimus giai su faeddu "interramortos", chi benit dae su cat. "enterramorts". 

Duncas, non tenimus perunu bisòngiu de iscrìere/nàrrere "bechinu", chi est un'italianismu inùtile e iscaradu.

cafellate NON cafelate

Custa paràula est formada dae "cafè" + "e" + "late".

Pro prima cosa, tenimus sa cuntratzione  de -è+e.

Pustis, sigomente in sa cungiuntzione "e" òperat fonosintaticamente, suta·suta, sa -T originària de su latinu ET, su resurtadu est un'assimilatzione de sa -t a sa cunsonante de su cumintzu de sa paràula chi sighit.

Duncas, tenende in contu  ambos fenòmenos, resurtat chi est giustu a iscrìere cafellate, ponende -ll- finas in sa pronùntzia.

"integrare" VS "intregare"

INTEGRARE. 
Dae su lat. iscritu ĭntĕgrāre, tenimus su cultismu ITA "integrare", su FRA "intégrer", su ESP "integrar", su CAT "integrar", totus in su sentidu de "cumpretare o megiorare, incorporare, formare parte, cumpònnere". Finas in sardu lu podimus impreare "integrare", es.: Sos istràngios si cherent integrare in sa sotziedade nostra e cherent imparare sa limba nostra.

INTREGARE.
Semper dae su matessi faeddu latinu, in ESP tenimus "entregar" (cun su valore fundamentale de 'Poner en manos o en poder de otro a alguien o algo') chi est coladu in su sardu "intregare".

Su valore podet èssere diferente, cunforma a sas biddas:
1)  unu valore in parte diferente dae s'ESP: 'dare una cosa a una pessone', pagu prus o mancu, cun su sentidu de s'ITA "affibbiare, rifilare, appioppare". Duncas si tratat de dare cosa de pagu valore, cun trampa o garbu malu.
2) unu valore nèutru de "cunsinnare, presentare": "apo cunsinnadu sos documentos pro mi nche marcare a s'Universidade" o "apo intregadu sos documentos pro mi nche marcare a s'Universidade"

Però non podimus iscrìere intregare in càmbiu de integrare. Duncas, in sardu, bi sunt ambos faeddos, integrare e intregare, cun valores diferentes, chi cherent rispetados

10/07/15

"bete" NON "betze"

Dae su lat. "vectis" in sardu tenimus, in manera regulare (dae -CT->t) su s.m. "bete". In latinu teniat su valore de "palu, fuste, istanca, màniga de pistone".
Custu faeddu lu narant in unas cantas biddas de Sardigna e tenet su valore de "cosa manna", in interietziones esclamativas, acumpangiadu dae sa prep. "de": "bete de domo, bete de òmine...",cun su valore chi in italianu tenet "portento, prodigio". Duncas, in ita. "bete de domo, bete de òmine..." diat èssere "portento di casa, portento di uomo...".
In carchi bidda (Orgòsolo, etc.), "bete" tenet finas su valore de 'figu tosta, galu a cròmpere'.
In sa pronùntzia, sa prep. "de" perdet sa d- ca est in positzione intervocàlica: bet(e d)e..., ma s'iscriet semper: bete de fèmina.
In carchi bidda, su faeddu podet tènnere una pronùntzia "betze", cun [ts], in analogia cun àteras paràulas, ma non coerente cun sa règula derivativa e etimològica.

13/06/15

disacatu NON disacadu

In sardu, pro inditare unu dannu, una disgràtzia, una contrariedade, impreamus finas "disacatu", dae su castiglianu "desacato".
No essende una paràula de derivatzione direta latina, non podet cambiare mai sa -t- in -d-.
Duncas, est una faddina a iscrìere "disacadu", comente amus lèghidu in sa Rete!

15/05/15

"a dentirdie"

A sa loc. averb. italiana "a giorni alterni" currispondet in sardu "a dentirdie", probab. dae "die inter die", es.: nos telefonamus a dentirdie.
A sa loc. sust. italiana "giorni alterni" currispondet in sardu "dies bàrigas", probab. derivadu dae lat. «varicare» (=passare, colare).

12/05/15

su/sa, sos/sas ... os/as ... is

In sardu, dae su lat. IPSE, IPSA, IPSUM, tenimus custos tipos de artìculos:

A) su/sa, sos/sas, in su prus de sas biddas tzentrales e setentrionales

B) su/sa, os/as, in unas cantas biddas tzentru-orientales

C) su/sa, is, in sas biddas meridionales

Cale est sa solutzione mègius? Sunt totus reales e duncas sunt bonas totus.

Sa solutzione A tenet currispondèntzia in sa desinèntzia de sos sustantivos e de sos agetivos: su maistru bonu, sa maistra bona, sos maistros bonos, sas maistras bonas. 

Sa solutzione B tenet currispondèntzia in sa desinèntzia de sos sustantivos e de sos agetivos: su maistru bonu, sa maistra bona, os  maistros bonos, as maistras bonas. 

Sa solutzione C non tenet currispondèntzia in sa desinèntzia de sos sustantivos e de sos agetivos: su maistru bonu, sa maistra bona, is maistrus bonus, is maistras bonas. 

In sa solutzione A e B, b'at curispondèntzia ispeculare intre artìculos, sustantivos e agetivos, siat in su singulare siat in su plurale, siat siat in maschile siat in su feminile.

In sa soluatzione C, nono, ca in su plurale s'artìculu est nèutru ma est acumpangiadu dae sustantivos e agetivos chi assegurant sa diferèntzia maschile/feminile.

Duncas, sende chi sa Lsc ammitit finas "is", a ratificare un'anomalia comente sa solutzione C leada a ùnicu istandard mi paret una petzi tentativu de "acuntentare" sos contràrios a sa Lsc, pro los lusingare.  Sena chi custu tentativu tèngiat resurtadu perunu in sos destinatàrios. Ca custos no est petzi "is" chi cherent e chi los acuntentat, ca punnant a una norma meridionale ebbia, totu diferente dae sa Lsc e, si nono, a truncare in duas o prus normas sa limba sarda. Duncas, est craru chi (comente càpitat de lèghere in carchi blog), a sos contràrios de sa Lsc, sa proposta de "is" elevadu a istandard ùnicu paret prus una trampa chi no àteru.

06/05/15

"crobu" NON "lobu"

Unu de sos critèrios de sa Lsc  (4.1. f) est chi cumbenit a adotare una solutzione “prena”, prus cumpreta a cunfrontu cun s'etimologia comuna a totu sas variantes.
Duncas:
— dae lat.  *CLOPUM pro COPULUM, mègius  “crobu” NON “lobu”, etc.
Gasi etotu:
— dae lat. *CLOPPA pro COP(U)LA, mègius “croba” NON “loba”, etc.

— dae lat. *CLOPPARE pro COPULARE, mègius “crobare” NON “lobare”, “lobari”, “lobai”, etc.

— dae lat. COMPLERE, mègius “cròmpere” NON “lòmpere”, “lòmpiri”, “lompi”, etc.

24/12/14

"andare a su barberi" NO "andare dae su barberi"

Una frase comente "andare dae su barberi", cun sa prepositzione "dae",  est unu calcu dae s'italianu "andare dal barbiere".
In sardu est mègius a nàrrere/iscrìere "andare a su barberi".

23/12/14

“interfache” NO “interfàtzia”


In sa locutzione “a fache [fachi, faci, etc.] a...” o “a fache de...” tenimus su derivadu de su sust. lat. FACIES, cun su valore de: a probe..., a curtzu....

Àteros derivados dae custu faeddu lat. sunt in sardu fachile [facili, etc.], caratza chi si ponet a su molente; infachilare o afachilare [infacilai, etc.], pònnere sa caratza a su molente o, pro estens., si cugugiuare.

De seguru dae sa matessi paràula derivat “infache”, chi inditat sa parte de intro de unu capote, de una giubba, de una cosa in generale (in ital. “interno”). Una cosa diferente dae “aforrru, inforru” (dae su cast. “aforro”, dae “aforrar”) chi currispondet a ital. “fodero, fodera”.

In sardu modernu, imbetzes, pro inditare sa parte anteriore de sa conca umana, at bintu “cara”, chi est su sust. cast. "cara".

Totu custu lu semus narende ca amus lèghidu in web su tèrmine “interfàtzia”, comente currispondente de s'ital. “interfaccia”, chi est su calcu de s'ingl. “interface”, cump. de “inter-” ‘inter-’ e “face” ‘cara’.


Tenende contu chi in sardu amus giai formadu “infache” (dae “fache”), nos paret mègius in sardu “interfache” e NO “interfàtzia” (chi est petzi s'addatamentu de s'ital. “interfaccia”), pro inditare, in eletrònica, unu dispositivu de collegamentu intre duas entidades de unu sistema.../ in informàtica, un'elementu de collegamentu intre s’elaboradore e un’entidade esterna... / pro estensione, s'elementu de cuntatu o intermediatzione intre entidades, sistemas, cosas, pessones diferentes.
Es.: interfache fìsica, interfache lògica, interfache gràfica, interfache parallela, interfache seriale, interfache utente, interfache òmine-màchina ,
interfache a ria de cumandu, etc.

22/12/14

professone


In sardu "professone" (= ital. "processione") est unu catalanismu regulare, dae s'antigu "professò": andare in professone, etc. Àteras variantes sardas: prufessone, prufessoni, prufassoni, prafassòni, propessone, etc. 
In càmbiu, protzessione est un'italianismu reghente.

In catalanu:
Var. form.: professó; provessó ; porfessó.
    Fon.: pɾusəsó (or., men.); pɾosesó (occ., Val.); pɾosəsó (mall.). En la pronúncia vulgar i dialectal: pɾufəsó (or., men.); pɾofesó (occ.); puɾfəsó (Ribes, men., eiv.); pɾuβəsó (Olot, Solsona); pɾoβesó (Oliana, Ponts, Gandesa, Morella, Maestrat, Val.); pɾovesó (Cast., Cullera, Xàtiva, Alcoi, Al.); pɾovesóɾ (Dénia); pulsasó (Alg.).

18/12/14

pantasma

In sardu tenimus "pantasma" dae su isp. antigu "pantasma" (dae lat. phantăsma, chi est dae gr. phántasma ‘visione, puba, pantasma’, deriv. de phantázein ‘mustrare’). Ma b'est finas "fantasma, pantàsima, pantuma" in sardu. 


Sa forma "pantasma" esta sa prus a curtzu a s'etimologia, sena pàrrere in dèvidu cun s'italianu. Finas in galegu sa forma populare est "pantasma": A PANTASMA DE CANTERVILLE, in feminile.
Sa forma sarda "pantàsima" est petzi un'anaptissi. In càmbiu,  "pantuma" est minoritàriu.

Duncas: "Su pantasma de Canterville" de O. Wilde andat bene.


14/12/14

"apo intesu narende" NO "apo intesu nàrrere"

Acuntesset de lèghere in sa Rete frases comente "apo intesu nàrrere", chi est su calcu de s'ital. "ho sentito dire".
In sardu est mègius "apo intesu narende" cun su gerùndiu!

30/10/14

"limba normale" VS "limba normativa"

Su faeddu  normale cheret nàrrere chi "est norma, currispondet a sa norma; est sòlitu, abituale";
normativu cheret nàrrere "chi prescriet una o prus normas". 

Duncas, dae custos faeddos derivant sos tèrmines normalizatzione e normativizatzione, chi descrient in sìntesi cale si siat polìtica linguìstica:
—Sa normalizatzione linguìstica est s'atzione chi cunsentit a sa limba pròpria, a sa limba istòrica de una natzione, de èssere presente in manera normale in sa sotziedade e in su territòriu, comente limba ufitziale, a sa sola o paris cun àteras.
—Sa normativizatzione linguìstica est su protzessu de isvilupu e istabilimentu de normas linguìsticas, duncas de  una normativa , de prescritziones de riferimentu iscritu in contu de ortografia, morfolologia, sintassi, lèssicu de una limba determinada.

Tando, est crara sa diferèntzia intre "limba normale" e "limba normativa".

16/10/14

chitzo VS luego

S'avèrbiu "chitzo" (finas 'chitho, chito, chitzi') benit dae su lat. citius e cheret nàrrere ‘per tempo, di buon’ora, di buon mattino’, (DES, Wagner)", es.: est essidu chitzo.
Lu naramus finas pro inditare chi no est galu arribbadu su note, es.: non ti nch'andes, est galu chitzo. 
In prus, tenimus sos derivados "chitzulanu, chitzanu" chi currispondent a s'ital.  "mattiniero", es.: est una pessone chitzulana.
Su lat. citius est sa forma cumparativa de s'av. cĭtō (ital. 'presto, prontamente, rapidamente, celermente, in fretta').

Est craru chi non podimus impreare "chitzo" pro s'ital. "presto" in su sentidu de 'entro breve tempo, tra poco'. Pro custu est prus addatu su faeddu "luego", es.: Oe est lunis, nos bidimus giòvia? Eja, a luego! E "Luego su guvernu at a ammaniare una lege noa pro sa limba sarda".
Est su "luego", chi como, a dolu mannu, semus perdende, in favore de s'italianismu "fra pagu"!


NO EST GIUSTU: Oe est lunis, nos bidimus giòvia? Eja, a chitzo! 
E "Chitzo su guvernu at a ammaniare una lege noa pro sa limba sarda".


In favore NO a favore

Sa forma prus addata, in sardu, est "in favore": at faeddadu in favore de...

09/10/14

minimada, minimòngiu , mèngua, menguada NON trincu

Càpitat de lèghere in web "...trincu de sos finantziamentos..." chi diat dèvere currispòndere a s'italianu "taglio dei finanziamenti".
Su faeddu “trincu” currispondet a s' ita. 'taglio, sfregio, cicatrice', e benit dae su cat. "trenc” (Cop al cap amb esquinçament de la pell i vessament de sang) e currispondet a su castiglianu "chirlo" (=1. Herida prolongada en la cara, como la que hace la cuchillada; 2. Señal o cicatriz que deja después de curada).
Duncas "trincu" no est addatu a inditare una minimada, mèngua, menguada, minimòngiu de sos gastos, de sos investimentos de su guvernu o de sa regione in cale si siat setore.
Tando, pro su cuntzetu de s'italianu "taglio dei finanziamenti" sunt prus addatos sos faeddos “minimada, minimòngiu, mèngua, menguada” de sos finantziamentos, etc.

23/09/14

"sièntzia" NON "scienza"


In sardu tenimus unas cantas paràulas, medas, chi non benint deretas dae su latinu ma benint dae su catalanu e dae su castiglianu, pro more de su domìniu e sa colonizatzione issoro, pustis de sa derrota sarda de su 1409 in Seddori.

Unu de custos faeddos est sièntzia, addatamentu dae su cast. ciencia (chi benit dae su lat. scientĭa).
Un'àteru addatamentu, chi moet dae sièntzia, est sientziadu.

In sardu, b'at finas s'addatamentu modernu dae s'ita. scienza: iscièntzia.

Addatamentos comente passièntzia dae isp. paciencia,  cussièntzia dae isp. conciencia.

Custos sunt totu faeddos presentes finas in sos vocabulàrios, es. su de Pedru Casu.

Duncas non b'at bisòngiu de impreare s'italianismu scienza.

"liberamus" VS "liberemus"

S'imperativu in italianu tenet petzi duas formas, p. es., in su verbu «liberare», sa segunda singulare, , libera (2s.), e plurale, liberate (2pl.). Pro sas àteras, leat  sas formas de su cungiuntivu presente, liberi (3s.), liberiamo (1pl.), liberino (3pl.) .

Cando devimus impreare una forma esortativa o imperativa, in italianu, ponimus, p. es., sa forma liberiamo, chi est in su matessi tempus aguale a sa forma de s'indicativu, liberiamo. 
Tando, in medas, cando cherent ghetare un'apellu a sa gente a fàghere una cosa, cunfundent in sardu sa prima pessone de su plurale de s'indicativu, liberamus, cun sa de su presente cungiuntivu, liberemus, e iscrient "Liberamus sa Sardigna dae su colonialismu!". Si faddint, pero, ca in sardu diat èssere giustu a iscrìere "Liberemus sa Sardigna dae su colonialismu!"

E custu ca, si in italianu sas duas formas non tenent diferèntzia, in sardu la tenent! E comente si la tenent! Sa e paret pagu ma càmbiat su valore de sa frase.

Difatis, su presente indicativu de "liberare", de sa prima coniugatzione, in sardu est:
deo lìbero / tue lìberas / issu lìberat / nois liberamus / bois liberades / issos lìberant.
Su presente cungiuntivu, in càmbiu, est:
deo lìbere / tue lìberes / issu lìberet / nois liberemus / bois libereis / issos lìberent.

Gasi etotu in àteros verbos: andamus VS andemus,  faeddamus VS faeddemus;  creimus VS creamus,  benimus VS bengiamus;  finimus VS finamus,  fuimus VS fuamus.



22/09/14

"unos cantos iscolanos" NO "unos iscolanos"

"unos, unas" tenent su valore de su 'circa' italianu cando sunt sighidos dae unu nùmeru cardinale:
"in crèsia b'aiat in totu unas treghentas pessones, unos chentu òmines e unas chentu fèminas".
Non si podent pònnere in su sentidu de s'ita. "alcuni, alcune". In custu sentidu est giustu in sardu a iscrìere e nàrrere "unos cantos, unas cantas" (chi si tratet de agetivu o pronùmene):
— eris a iscola b'at bènnidu petzi unos cantos iscolanos e unas cantas iscolanas.
— benende bi nd'at clientes a su tzilleri tuo, ocannu? Ei, unos cantos!

biatzu, bivòtzigu, ispabillu NO arzillu

In sardu, pro inditare una pessone "ischida" tenimus "biatzu", "bivòtzigu" derivados de "bivu/biu", "ispabillu", dae s'isp. "espabilar".
Duncas non tenimus perunu bisòngiu de nàrrere o iscrìere "arzillu" (comente acuntesset de lèghere finas in Internèt) chi est un'italianismu iscaradu.

07/08/14

"multilìngue" NO "in prus limbas"

Cando devimus nàrrere chi unu situ internet est iscritu in prus de una limba, podimus pònnere "multilìngue".
Su faeddu "multilìngue" est unu cultismu, modelladu in su  tèrmine "bilìngue", dae su latinu  "bilinguis", cump. di «bi-» e «lingua», comente calcu de su gr. δίγλωσσος. Est un'agetivu invariàbile in sardu e in italianu.
Sa parte finale «-lìngue» no est su plurale de s'italianu "lingua"!

In sardu, su plurale, cun s'agiunta de una -s, est "multilìngues".

Duncas, non tenet sentidu a nàrrere "situ in prus limbas", ca "in prus limbas" est sa definitzione non su tèrmine! Su giustu est "situ multilìngue". No andat bene mancu "multilimba" o "multilìngua", comente apo iscritu in: http://limbasardacomuna.blogspot.it/2010/12/non.html

De su restu:
—in catalanu est "multilingüe" e non "*multillengua" ca si narat "llengua"
—in frantzesu est "multilingue" e non "*multilangue" ca si narat "langue"
—in inglesu est "multilingual" e non "*multilanguage" ca si narat "language"

"cumpartzire, cumpartzidu" NON "cundividere, cundivisu"

In sardu tenimus "cumpartzire, cumpartzidu" pro s'italianu "condividere, condiviso".
Non b'at perunu bisòngiu, duncas, de nàrrere "cundividere, cundivisu", a s'italiana.

Tando, si bos agradat custa nota, cumpartzide·la cun sos amigos bostros!

01/08/14

"barbilongu" NON "barbi longu"

In sardu, ponimus a s'ispissu agetivos sintèticos  cumpostos in càmbiu de una locutzione. A su sòlitu inditant caraterìsticas de sa pessone o de sa carena.
Pro nàrrere chi unu tenet "barba longa" o "de barba longa" o "longu de barba", ponimus "barbilongu".

In pràtica, in sardu tenimus sa matessi formatzione de s'isp. "peliblanco", "pelirrojo", etc., cun su matessi valore de su sardu: "chi tenet pilu biancu, ruju, etc."
L'iscriimus totu atacadu, sena tretu biancu in mesu de sas duas paràulas (su primu elementu costiuidu dae unu sustantivu, su segunda dae un'agetivu), ca su primu elementu, a sa sola, no agabbat mai in -i.
In pràtica, podimus, liberamente, cumpònnere agetivos a rèfudu, cantos nde cherimus, aunende sustantivos e agetivos.
Duncas: 
—barritortu (cun barra torta): "Antoni est barritortu".
—nasilongu (cun nasu longu)
—piliruju (cun pilos rujos)
—coddifaladu (cun su coddu faladu)
—pilaneddadu (cun sos pilos aneddados)
—anchicurtzu
—conchimannu
—corimannu
etc.

04/07/14

brètonu, èstonu... NON brètone, èstone...

Gasi comente in sardu tenimus "comunu",  "comuna",  "comunos",  "comunas", pro s'ita "comune",  "comuni" (chi balent pro maschile e feminile), podimus formare in sa matessi manera finas àteros agetivos comente "brètonu, èstonu..." NON "brètone, èstone... "

Duncas, "sa limba brètona, èstona...", "su brètonu", "s'èstonu", "sos brètonos",  "sos èstonos",  "sas brètonas",  "sas èstonas", etc. 

22/06/14

"in contu de..."

Custa espressione sarda andat bene pro bortare s'ita. "per quanto riguarda..." o "a proposito di...", es.: "in contu de polìtica, in democratzia, est giustu chi cada unu tèngiat s'idea sua".

casu VS casu

         Dae su lat. caseus, in sardu tenimus “casu” pro inditare s’alimentu otentu dae su late. 
Imbetzes, dae su lat. casus -us, tenimus in sardu su cultismu “casu” (cun su valore de “eventu”, etc., in locutziones comente “in casu chi…”, “s’in casu…”, etc.). 
         Chie, in contu de sardu, riet pro s’impreu de su cultismu “casu”, cun s’iscusa chi si podet cunfùndere cun “casu” (alimentu) est unu chi est contràriu a s’impreu de su sardu in argumentos astratos e cheret limitare su sardu a argumentos pràticos.
          Duncas, in sardu tenimus sas duas paràulas (omòfonas e omògrafas, cun valore e etimologia diferente), comente in italianu tenimus caso VS cacio, in ispa. caso VS queso, etc.

22/05/14

"su, sa, sos, sas, is", in funtzione de pronùmene

In sardu, sos art. determinativos "su, sa, sos, sas, is" podent tènnere finas sa funtzione de pronùmenes. Però, acuntesset semper prus a s'ispissu de lèghere frases cun pronùmenes a s'italiana, es.: "s'amigu est cuddu chi t'agiuat", chi est unu calcu dae s'italianu collochiale (quello).

Tando, sa manera giusta, in sardu est: "s'amigu est su chi t'agiuat".

Gasi etotu, in una frase italiana comente "questo libro è scritto per quelli (o coloro) che parlano in sardo", in sardu su pronùmene «quelli» si bortat cun "su" cun valore pronominale, MAI cun «cuddos». Duncas est giustu "custu libru est iscritu pro sos chi faeddant in sardu". Duncas s'impreu de «cuddos» est un'italianismu.






17/05/14

“apo mutidu a Giuanne” NO “apo mutidu Giuanne”

---
In sardu, su verbu transitivu est sighidu dae sa prepositzione «a»  e dae cumplementu ogetu cando custu est costituidu dae unu nùmene pròpiu, dae unu pronùmene personale o dae unu nùmene de parentela, es.:  “apo mutidu a Giuanne”, “apo mutidu a issos”, “apo mutidu a babbu tuo”. 
Est su chi cramamus acusativu personale.
Si, imbetzes, su nùmene de parentela est pretzèdidu dae un’artìculu determinativu (su, sa, sos, sas, is), sa prepositzione «a» NON bi  bolet, es.: “eris apo bidu su babbu de Antoni”. 

Sa prepositzione «a»  non bi bolet in sos ateros casos, es.: “apo bidu su gatu tuo a probe de domo mea”, etc.

—d.corràine

14/05/14

punnare a NON pessighire

Pro inditare sa "voluntade de fàghere una cosa" in sardu naramus "punnare + prep. «a»".
Duncas, pro custu valore no andat bene a iscrìere "pessighire" comente calcu de s'ita. "perseguire", ca  "pessighire"in sardu cheret nàrrere "dare infadu", "andare in fatu de una pessone pro li fàghere dannu".
Duncas, no andat bene a bortare in sardu s'ita. "perseguire l'opera di mantenimento..." cun "pessighire s'òpera de mantenimentu..."  ma "punnare a su mantenimentu..."

Su verbu "pessighire"  currispondet petzi a s'ita."perseguitare".

sìndigu NON sindacu


In sardu, pro inditare sa pessone incarrigada de ghiare sa Comuna, naramus "sìndigu", dae s'isp. "síndico" o dae s'it. ant. "sindico" (in càmbiu de s'atuale "sindaco"). Totus derivant dae su lat. tardu syndĭcus, dae gr. sýndikos, cump. de σύν, "cun", e δίκη, "giustìtzia".
Duncas, in sardu est mègius a nàrrere sìndigu e non sìndacu, chi est un'italianismu reghente.

18/01/14

iscriat VS iscriiat

Medas, iscriende, cunfundent iscriat cun iscriiat, pessende chi siant de su matessi valore.

Paret diferèntzia de nudda, ma:

— 'iscriat' est sa de 3 pessones singulare de su cungiuntivu presente de "iscrìere": chi deo iscria, chi tue iscrias, chi issu iscriat, chi nois iscriamus, chi bois iscriais, chi issos iscriant.

— 'iscriiat' est sa de 3 pessones singulare de s'indicativu imperfetu, semper de su matessi verbu. Est su chi in dialetos de sa Sardigna tzentrale est pronuntziadu cun sa -v- intervocàlica, iscriviat, chi ruet in manera regulare in su prus de sos dialetos, es.: nive>nie, levare>leare, cubare>cuare,etc. Duncas, sas duas -ii- de "iscriiat" sunt regulares e giustas pro espressare s'idea de un'atzione continuativa in tempus passadu.

 

14/12/13

'bolet/cheret fatu' NO 'andat fatu'

Pro espressare s'idea de "bisòngiu, dovere" de fàghere carchi cosa, in sardu ponimus su verbu 'bòlere' o 'chèrrere': "sa binnenna bolet/cheret fata dereta".

A pònnere su verbu 'andare' est un'italianismu.

'mina' NON 'miniera'

Sa paràula 'miniera' est un'italianismu reghente in sardu: ita. 'miniera', dae su frantzesu 'minière', dae 'mine' (faeddu de orìgine tzèltica), pro inditare una galleria. In ita. antigu b'at finas 'minera', sena ditongatzione de sa -e-.

In Sardigna, in sos logos dae ue nche bogant minerale dae sutatera, li narant 'mina', pro su matessi cuntzetu. Chi currispondet finas a s'ita. antigu 'mina'.

A chie traballat in sa mina, li naramus 'minadore'.

12/12/13

"cumbidare" VS "invitare"

Sa paràula "cumbidare" tenet belle in totue su sentidu de 'brindare cosa de bufare a una pessone' a contu de calicunu chi pagat: "oe Antoni m'at cumbidadu una tassa de binu".

Pro propònnere a una o prus pessones de leare parte una riunione, eventu, manifestatzione, podimus nàrrere "invitare": "pro sa chida ch'intrat, m'ant invitadu a leare parte a unu viàgiu a Còrsica".

In sa matessi manera, distinghimus "cùmbidu" (deverbale de 'cumbidare'): "pro sa làurea so ammaniende unu cùmbidu pro totu sos collegas";
dae "invitu": "bos semus imbiende s'invitu a leare parte a su cuntzertu de domìniga"

Senza titolo

 

22/11/13

"iscritura, iscritore" NO "iscridura, iscridore" o "scridura, scridori"


In sardu est "iscritura, iscritore" o "scritura, scritori". Mai podent èssere  "iscridura, iscridore", "isºridura, isºridore", "ixridura, ixridore" o "scridura, scridori", ca sunt cultismos chi benint dae faeddos lat. chi tenent -PT-,  SCRIPTŪRA e SCRIPTOR -ŌRIS, ambos der. de SCRIPTUS, part. pass. de SCRIBĔRE «iscrìere». 
Sas paràulas sardas chi benint dae faeddos latinos chi tenent -PT-, -CT-, -TT-, non podent MAI colare a -d-: NEPTA>neta, LACTE>late, LITTĔRA>lìtera. Mai, duncas, podet èssere: *neda, *lade, *lìdera. E prus pagu: *iscridura, *iscridore o *scridura, *scridori, chi sunt un'imbentu ridìculu chi agatamus in carchi situ internet, de chie non connoschet sas règulas de sa fonètica istòrica.
Su passàgiu a -d- bi podet èssere petzi si sos faeddos latinos tenent -T-: LATUS>ladu, RUTA>ruda, francu in sos limbàgios de sa Baronia in ue abbarrat -t-: latu.

18/11/13

"testimonia" NON "testimonianza"

In sardu tenimus sa paràula giusta chi currispondet a s'italianu "testimonianza": «testimonia», cun su tonu printzipale in sa penùrtima vocale, sa «i»: testimonia, sena però iscrìere perunu atzentu gràficu.
Est una faddina a pronuntziare e a iscrìere "testimònia"!
Chie faghet una testimonia, si narat "testimòngiu, testimòngia".

Duncas: "testimonia farsa", "fàghere testimonia"

.............................................................................................

• Diegu Corràine [dsc], moderadore e redatore.

.............................................................................................

INCARCA IN SU FAEDDU CHI T'INTERESSAT! Si cheres imparare a praticare sa LSC, inoghe ti podimus agiuare. Pro fàghere pregontas, ma finas pro currègere faddinas chi podimus fàghere finas nois, iscrie a: limbasardacomuna@gmail.com

Amus pessadu chi pro sos amigos chi cherent megiorare s'ortografia de sa LSC, cumbenit a tènnere un'ispàtziu che a custu in ue podimus pònnere AVERTÈNTZIAS in manera istàbile, a disponimentu de totus, pro: dare cussìgios, rispòndere a pregontas, currègere isbàllios.

LSC > Delìbera numb. 6/14 de su 18 de abrile de su 2006, su Guvernu sardu aprovat sas normas de sa Limba sarda comuna>Limba Sarda Comuna