20/08/15

"fritza" NON "freccia"

Acuntesset, semper prus a s'ispissu, de intèndere in sardu "freccia",  dae s'ita. 'freccia' (chi at leadu dae su fra. 'fleche', comente at fatu su isp. 'flecha', semper leadu dae sa matessi paràula frantzesa, forsis derivada dae su francu '*fleuk[k]a').
In  sardu, però, finas a como, costumaiant a impreare s'addatamentu "fritza", pro inditare sas duas »lantzitas« chi sinnant s'ora in su relògiu e sa saeta de s'arcu.
Sende chi ambos faeddos ('freccia' e 'fritza') sunt italianismos, nos paret mègius a impreare in sardu s'addatamentu "fritza". 
Duncas, mègius "ischèndere una fritza cun s'arcu" chi NON "ischèndere una freccia cun s'arcu".

30/07/15

"interramortos" NON "bechinu"

In sardu, pro s'italianu "becchino", tenimus giai su faeddu "interramortos", chi benit dae su cat. "enterramorts". 

Duncas, non tenimus perunu bisòngiu de iscrìere/nàrrere "bechinu", chi est un'italianismu inùtile e iscaradu.

cafellate NON cafelate

Custa paràula est formada dae "cafè" + "e" + "late".

Pro prima cosa, tenimus sa cuntratzione  de -è+e.

Pustis, sigomente in sa cungiuntzione "e" òperat fonosintaticamente, suta·suta, sa -T originària de su latinu ET, su resurtadu est un'assimilatzione de sa -t a sa cunsonante de su cumintzu de sa paràula chi sighit.

Duncas, tenende in contu  ambos fenòmenos, resurtat chi est giustu a iscrìere cafellate, ponende -ll- finas in sa pronùntzia.

"integrare" VS "intregare"

INTEGRARE. 
Dae su lat. iscritu ĭntĕgrāre, tenimus su cultismu ITA "integrare", su FRA "intégrer", su ESP "integrar", su CAT "integrar", totus in su sentidu de "cumpretare o megiorare, incorporare, formare parte, cumpònnere". Finas in sardu lu podimus impreare "integrare", es.: Sos istràngios si cherent integrare in sa sotziedade nostra e cherent imparare sa limba nostra.

INTREGARE.
Semper dae su matessi faeddu latinu, in ESP tenimus "entregar" (cun su valore fundamentale de 'Poner en manos o en poder de otro a alguien o algo') chi est coladu in su sardu "intregare".

Su valore podet èssere diferente, cunforma a sas biddas:
1)  unu valore in parte diferente dae s'ESP: 'dare una cosa a una pessone', pagu prus o mancu, cun su sentidu de s'ITA "affibbiare, rifilare, appioppare". Duncas si tratat de dare cosa de pagu valore, cun trampa o garbu malu.
2) unu valore nèutru de "cunsinnare, presentare": "apo cunsinnadu sos documentos pro mi nche marcare a s'Universidade" o "apo intregadu sos documentos pro mi nche marcare a s'Universidade"

Però non podimus iscrìere intregare in càmbiu de integrare. Duncas, in sardu, bi sunt ambos faeddos, integrare e intregare, cun valores diferentes, chi cherent rispetados

10/07/15

"bete" NON "betze"

Dae su lat. "vectis" in sardu tenimus, in manera regulare (dae -CT->t) su s.m. "bete". In latinu teniat su valore de "palu, fuste, istanca, màniga de pistone".
Custu faeddu lu narant in unas cantas biddas de Sardigna e tenet su valore de "cosa manna", in interietziones esclamativas, acumpangiadu dae sa prep. "de": "bete de domo, bete de òmine...",cun su valore chi in italianu tenet "portento, prodigio". Duncas, in ita. "bete de domo, bete de òmine..." diat èssere "portento di casa, portento di uomo...".
In carchi bidda (Orgòsolo, etc.), "bete" tenet finas su valore de 'figu tosta, galu a cròmpere'.
In sa pronùntzia, sa prep. "de" perdet sa d- ca est in positzione intervocàlica: bet(e d)e..., ma s'iscriet semper: bete de fèmina.
In carchi bidda, su faeddu podet tènnere una pronùntzia "betze", cun [ts], in analogia cun àteras paràulas, ma non coerente cun sa règula derivativa e etimològica.

13/06/15

disacatu NON disacadu

In sardu, pro inditare unu dannu, una disgràtzia, una contrariedade, impreamus finas "disacatu", dae su castiglianu "desacato".
No essende una paràula de derivatzione direta latina, non podet cambiare mai sa -t- in -d-.
Duncas, est una faddina a iscrìere "disacadu", comente amus lèghidu in sa Rete!

15/05/15

"a dentirdie"

A sa loc. averb. italiana "a giorni alterni" currispondet in sardu "a dentirdie", probab. dae "die inter die", es.: nos telefonamus a dentirdie.
A sa loc. sust. italiana "giorni alterni" currispondet in sardu "dies bàrigas", probab. derivadu dae lat. «varicare» (=passare, colare).

12/05/15

su/sa, sos/sas ... os/as ... is

In sardu, dae su lat. IPSE, IPSA, IPSUM, tenimus custos tipos de artìculos:

A) su/sa, sos/sas, in su prus de sas biddas tzentrales e setentrionales

B) su/sa, os/as, in unas cantas biddas tzentru-orientales

C) su/sa, is, in sas biddas meridionales

Cale est sa solutzione mègius? Sunt totus reales e duncas sunt bonas totus.

Sa solutzione A tenet currispondèntzia in sa desinèntzia de sos sustantivos e de sos agetivos: su maistru bonu, sa maistra bona, sos maistros bonos, sas maistras bonas. 

Sa solutzione B tenet currispondèntzia in sa desinèntzia de sos sustantivos e de sos agetivos: su maistru bonu, sa maistra bona, os  maistros bonos, as maistras bonas. 

Sa solutzione C non tenet currispondèntzia in sa desinèntzia de sos sustantivos e de sos agetivos: su maistru bonu, sa maistra bona, is maistrus bonus, is maistras bonas. 

In sa solutzione A e B, b'at curispondèntzia ispeculare intre artìculos, sustantivos e agetivos, siat in su singulare siat in su plurale, siat siat in maschile siat in su feminile.

In sa soluatzione C, nono, ca in su plurale s'artìculu est nèutru ma est acumpangiadu dae sustantivos e agetivos chi assegurant sa diferèntzia maschile/feminile.

Duncas, sende chi sa Lsc ammitit finas "is", a ratificare un'anomalia comente sa solutzione C leada a ùnicu istandard mi paret una petzi tentativu de "acuntentare" sos contràrios a sa Lsc, pro los lusingare.  Sena chi custu tentativu tèngiat resurtadu perunu in sos destinatàrios. Ca custos no est petzi "is" chi cherent e chi los acuntentat, ca punnant a una norma meridionale ebbia, totu diferente dae sa Lsc e, si nono, a truncare in duas o prus normas sa limba sarda. Duncas, est craru chi (comente càpitat de lèghere in carchi blog), a sos contràrios de sa Lsc, sa proposta de "is" elevadu a istandard ùnicu paret prus una trampa chi no àteru.

06/05/15

"crobu" NON "lobu"

Unu de sos critèrios de sa Lsc  (4.1. f) est chi cumbenit a adotare una solutzione “prena”, prus cumpreta a cunfrontu cun s'etimologia comuna a totu sas variantes.
Duncas:
— dae lat.  *CLOPUM pro COPULUM, mègius  “crobu” NON “lobu”, etc.
Gasi etotu:
— dae lat. *CLOPPA pro COP(U)LA, mègius “croba” NON “loba”, etc.

— dae lat. *CLOPPARE pro COPULARE, mègius “crobare” NON “lobare”, “lobari”, “lobai”, etc.

— dae lat. COMPLERE, mègius “cròmpere” NON “lòmpere”, “lòmpiri”, “lompi”, etc.

24/12/14

"andare a su barberi" NO "andare dae su barberi"

Una frase comente "andare dae su barberi", cun sa prepositzione "dae",  est unu calcu dae s'italianu "andare dal barbiere".
In sardu est mègius a nàrrere/iscrìere "andare a su barberi".

23/12/14

“interfache” NO “interfàtzia”


In sa locutzione “a fache [fachi, faci, etc.] a...” o “a fache de...” tenimus su derivadu de su sust. lat. FACIES, cun su valore de: a probe..., a curtzu....

Àteros derivados dae custu faeddu lat. sunt in sardu fachile [facili, etc.], caratza chi si ponet a su molente; infachilare o afachilare [infacilai, etc.], pònnere sa caratza a su molente o, pro estens., si cugugiuare.

De seguru dae sa matessi paràula derivat “infache”, chi inditat sa parte de intro de unu capote, de una giubba, de una cosa in generale (in ital. “interno”). Una cosa diferente dae “aforrru, inforru” (dae su cast. “aforro”, dae “aforrar”) chi currispondet a ital. “fodero, fodera”.

In sardu modernu, imbetzes, pro inditare sa parte anteriore de sa conca umana, at bintu “cara”, chi est su sust. cast. "cara".

Totu custu lu semus narende ca amus lèghidu in web su tèrmine “interfàtzia”, comente currispondente de s'ital. “interfaccia”, chi est su calcu de s'ingl. “interface”, cump. de “inter-” ‘inter-’ e “face” ‘cara’.


Tenende contu chi in sardu amus giai formadu “infache” (dae “fache”), nos paret mègius in sardu “interfache” e NO “interfàtzia” (chi est petzi s'addatamentu de s'ital. “interfaccia”), pro inditare, in eletrònica, unu dispositivu de collegamentu intre duas entidades de unu sistema.../ in informàtica, un'elementu de collegamentu intre s’elaboradore e un’entidade esterna... / pro estensione, s'elementu de cuntatu o intermediatzione intre entidades, sistemas, cosas, pessones diferentes.
Es.: interfache fìsica, interfache lògica, interfache gràfica, interfache parallela, interfache seriale, interfache utente, interfache òmine-màchina ,
interfache a ria de cumandu, etc.

22/12/14

professone


In sardu "professone" (= ital. "processione") est unu catalanismu regulare, dae s'antigu "professò": andare in professone, etc. Àteras variantes sardas: prufessone, prufessoni, prufassoni, prafassòni, propessone, etc. 
In càmbiu, protzessione est un'italianismu reghente.

In catalanu:
Var. form.: professó; provessó ; porfessó.
    Fon.: pɾusəsó (or., men.); pɾosesó (occ., Val.); pɾosəsó (mall.). En la pronúncia vulgar i dialectal: pɾufəsó (or., men.); pɾofesó (occ.); puɾfəsó (Ribes, men., eiv.); pɾuβəsó (Olot, Solsona); pɾoβesó (Oliana, Ponts, Gandesa, Morella, Maestrat, Val.); pɾovesó (Cast., Cullera, Xàtiva, Alcoi, Al.); pɾovesóɾ (Dénia); pulsasó (Alg.).

18/12/14

pantasma

In sardu tenimus "pantasma" dae su isp. antigu "pantasma" (dae lat. phantăsma, chi est dae gr. phántasma ‘visione, puba, pantasma’, deriv. de phantázein ‘mustrare’). Ma b'est finas "fantasma, pantàsima, pantuma" in sardu. 


Sa forma "pantasma" esta sa prus a curtzu a s'etimologia, sena pàrrere in dèvidu cun s'italianu. Finas in galegu sa forma populare est "pantasma": A PANTASMA DE CANTERVILLE, in feminile.
Sa forma sarda "pantàsima" est petzi un'anaptissi. In càmbiu,  "pantuma" est minoritàriu.

Duncas: "Su pantasma de Canterville" de O. Wilde andat bene.


14/12/14

"apo intesu narende" NO "apo intesu nàrrere"

Acuntesset de lèghere in sa Rete frases comente "apo intesu nàrrere", chi est su calcu de s'ital. "ho sentito dire".
In sardu est mègius "apo intesu narende" cun su gerùndiu!

30/10/14

"limba normale" VS "limba normativa"

Su faeddu  normale cheret nàrrere chi "est norma, currispondet a sa norma; est sòlitu, abituale";
normativu cheret nàrrere "chi prescriet una o prus normas". 

Duncas, dae custos faeddos derivant sos tèrmines normalizatzione e normativizatzione, chi descrient in sìntesi cale si siat polìtica linguìstica:
—Sa normalizatzione linguìstica est s'atzione chi cunsentit a sa limba pròpria, a sa limba istòrica de una natzione, de èssere presente in manera normale in sa sotziedade e in su territòriu, comente limba ufitziale, a sa sola o paris cun àteras.
—Sa normativizatzione linguìstica est su protzessu de isvilupu e istabilimentu de normas linguìsticas, duncas de  una normativa , de prescritziones de riferimentu iscritu in contu de ortografia, morfolologia, sintassi, lèssicu de una limba determinada.

Tando, est crara sa diferèntzia intre "limba normale" e "limba normativa".

16/10/14

chitzo VS luego

S'avèrbiu "chitzo" (finas 'chitho, chito, chitzi') benit dae su lat. citius e cheret nàrrere ‘per tempo, di buon’ora, di buon mattino’, (DES, Wagner)", es.: est essidu chitzo.
Lu naramus finas pro inditare chi no est galu arribbadu su note, es.: non ti nch'andes, est galu chitzo. 
In prus, tenimus sos derivados "chitzulanu, chitzanu" chi currispondent a s'ital.  "mattiniero", es.: est una pessone chitzulana.
Su lat. citius est sa forma cumparativa de s'av. cĭtō (ital. 'presto, prontamente, rapidamente, celermente, in fretta').

Est craru chi non podimus impreare "chitzo" pro s'ital. "presto" in su sentidu de 'entro breve tempo, tra poco'. Pro custu est prus addatu su faeddu "luego", es.: Oe est lunis, nos bidimus giòvia? Eja, a luego! E "Luego su guvernu at a ammaniare una lege noa pro sa limba sarda".
Est su "luego", chi como, a dolu mannu, semus perdende, in favore de s'italianismu "fra pagu"!


NO EST GIUSTU: Oe est lunis, nos bidimus giòvia? Eja, a chitzo! 
E "Chitzo su guvernu at a ammaniare una lege noa pro sa limba sarda".


In favore NO a favore

Sa forma prus addata, in sardu, est "in favore": at faeddadu in favore de...

09/10/14

minimada, minimòngiu , mèngua, menguada NON trincu

Càpitat de lèghere in web "...trincu de sos finantziamentos..." chi diat dèvere currispòndere a s'italianu "taglio dei finanziamenti".
Su faeddu “trincu” currispondet a s' ita. 'taglio, sfregio, cicatrice', e benit dae su cat. "trenc” (Cop al cap amb esquinçament de la pell i vessament de sang) e currispondet a su castiglianu "chirlo" (=1. Herida prolongada en la cara, como la que hace la cuchillada; 2. Señal o cicatriz que deja después de curada).
Duncas "trincu" no est addatu a inditare una minimada, mèngua, menguada, minimòngiu de sos gastos, de sos investimentos de su guvernu o de sa regione in cale si siat setore.
Tando, pro su cuntzetu de s'italianu "taglio dei finanziamenti" sunt prus addatos sos faeddos “minimada, minimòngiu, mèngua, menguada” de sos finantziamentos, etc.

23/09/14

"sièntzia" NON "scienza"


In sardu tenimus unas cantas paràulas, medas, chi non benint deretas dae su latinu ma benint dae su catalanu e dae su castiglianu, pro more de su domìniu e sa colonizatzione issoro, pustis de sa derrota sarda de su 1409 in Seddori.

Unu de custos faeddos est sièntzia, addatamentu dae su cast. ciencia (chi benit dae su lat. scientĭa).
Un'àteru addatamentu, chi moet dae sièntzia, est sientziadu.

In sardu, b'at finas s'addatamentu modernu dae s'ita. scienza: iscièntzia.

Addatamentos comente passièntzia dae isp. paciencia,  cussièntzia dae isp. conciencia.

Custos sunt totu faeddos presentes finas in sos vocabulàrios, es. su de Pedru Casu.

Duncas non b'at bisòngiu de impreare s'italianismu scienza.

"liberamus" VS "liberemus"

S'imperativu in italianu tenet petzi duas formas, p. es., in su verbu «liberare», sa segunda singulare, , libera (2s.), e plurale, liberate (2pl.). Pro sas àteras, leat  sas formas de su cungiuntivu presente, liberi (3s.), liberiamo (1pl.), liberino (3pl.) .

Cando devimus impreare una forma esortativa o imperativa, in italianu, ponimus, p. es., sa forma liberiamo, chi est in su matessi tempus aguale a sa forma de s'indicativu, liberiamo. 
Tando, in medas, cando cherent ghetare un'apellu a sa gente a fàghere una cosa, cunfundent in sardu sa prima pessone de su plurale de s'indicativu, liberamus, cun sa de su presente cungiuntivu, liberemus, e iscrient "Liberamus sa Sardigna dae su colonialismu!". Si faddint, pero, ca in sardu diat èssere giustu a iscrìere "Liberemus sa Sardigna dae su colonialismu!"

E custu ca, si in italianu sas duas formas non tenent diferèntzia, in sardu la tenent! E comente si la tenent! Sa e paret pagu ma càmbiat su valore de sa frase.

Difatis, su presente indicativu de "liberare", de sa prima coniugatzione, in sardu est:
deo lìbero / tue lìberas / issu lìberat / nois liberamus / bois liberades / issos lìberant.
Su presente cungiuntivu, in càmbiu, est:
deo lìbere / tue lìberes / issu lìberet / nois liberemus / bois libereis / issos lìberent.

Gasi etotu in àteros verbos: andamus VS andemus,  faeddamus VS faeddemus;  creimus VS creamus,  benimus VS bengiamus;  finimus VS finamus,  fuimus VS fuamus.



22/09/14

"unos cantos iscolanos" NO "unos iscolanos"

"unos, unas" tenent su valore de su 'circa' italianu cando sunt sighidos dae unu nùmeru cardinale:
"in crèsia b'aiat in totu unas treghentas pessones, unos chentu òmines e unas chentu fèminas".
Non si podent pònnere in su sentidu de s'ita. "alcuni, alcune". In custu sentidu est giustu in sardu a iscrìere e nàrrere "unos cantos, unas cantas" (chi si tratet de agetivu o pronùmene):
— eris a iscola b'at bènnidu petzi unos cantos iscolanos e unas cantas iscolanas.
— benende bi nd'at clientes a su tzilleri tuo, ocannu? Ei, unos cantos!

biatzu, bivòtzigu, ispabillu NO arzillu

In sardu, pro inditare una pessone "ischida" tenimus "biatzu", "bivòtzigu" derivados de "bivu/biu", "ispabillu", dae s'isp. "espabilar".
Duncas non tenimus perunu bisòngiu de nàrrere o iscrìere "arzillu" (comente acuntesset de lèghere finas in Internèt) chi est un'italianismu iscaradu.

07/08/14

"multilìngue" NO "in prus limbas"

Cando devimus nàrrere chi unu situ internet est iscritu in prus de una limba, podimus pònnere "multilìngue".
Su faeddu "multilìngue" est unu cultismu, modelladu in su  tèrmine "bilìngue", dae su latinu  "bilinguis", cump. di «bi-» e «lingua», comente calcu de su gr. δίγλωσσος. Est un'agetivu invariàbile in sardu e in italianu.
Sa parte finale «-lìngue» no est su plurale de s'italianu "lingua"!

In sardu, su plurale, cun s'agiunta de una -s, est "multilìngues".

Duncas, non tenet sentidu a nàrrere "situ in prus limbas", ca "in prus limbas" est sa definitzione non su tèrmine! Su giustu est "situ multilìngue". No andat bene mancu "multilimba" o "multilìngua", comente apo iscritu in: http://limbasardacomuna.blogspot.it/2010/12/non.html

De su restu:
—in catalanu est "multilingüe" e non "*multillengua" ca si narat "llengua"
—in frantzesu est "multilingue" e non "*multilangue" ca si narat "langue"
—in inglesu est "multilingual" e non "*multilanguage" ca si narat "language"

"cumpartzire, cumpartzidu" NON "cundividere, cundivisu"

In sardu tenimus "cumpartzire, cumpartzidu" pro s'italianu "condividere, condiviso".
Non b'at perunu bisòngiu, duncas, de nàrrere "cundividere, cundivisu", a s'italiana.

Tando, si bos agradat custa nota, cumpartzide·la cun sos amigos bostros!

01/08/14

"barbilongu" NON "barbi longu"

In sardu, ponimus a s'ispissu agetivos sintèticos  cumpostos in càmbiu de una locutzione. A su sòlitu inditant caraterìsticas de sa pessone o de sa carena.
Pro nàrrere chi unu tenet "barba longa" o "de barba longa" o "longu de barba", ponimus "barbilongu".

In pràtica, in sardu tenimus sa matessi formatzione de s'isp. "peliblanco", "pelirrojo", etc., cun su matessi valore de su sardu: "chi tenet pilu biancu, ruju, etc."
L'iscriimus totu atacadu, sena tretu biancu in mesu de sas duas paràulas (su primu elementu costiuidu dae unu sustantivu, su segunda dae un'agetivu), ca su primu elementu, a sa sola, no agabbat mai in -i.
In pràtica, podimus, liberamente, cumpònnere agetivos a rèfudu, cantos nde cherimus, aunende sustantivos e agetivos.
Duncas: 
—barritortu (cun barra torta): "Antoni est barritortu".
—nasilongu (cun nasu longu)
—piliruju (cun pilos rujos)
—coddifaladu (cun su coddu faladu)
—pilaneddadu (cun sos pilos aneddados)
—anchicurtzu
—conchimannu
—corimannu
etc.

04/07/14

brètonu, èstonu... NON brètone, èstone...

Gasi comente in sardu tenimus "comunu",  "comuna",  "comunos",  "comunas", pro s'ita "comune",  "comuni" (chi balent pro maschile e feminile), podimus formare in sa matessi manera finas àteros agetivos comente "brètonu, èstonu..." NON "brètone, èstone... "

Duncas, "sa limba brètona, èstona...", "su brètonu", "s'èstonu", "sos brètonos",  "sos èstonos",  "sas brètonas",  "sas èstonas", etc. 

22/06/14

"in contu de..."

Custa espressione sarda andat bene pro bortare s'ita. "per quanto riguarda..." o "a proposito di...", es.: "in contu de polìtica, in democratzia, est giustu chi cada unu tèngiat s'idea sua".

casu VS casu

         Dae su lat. caseus, in sardu tenimus “casu” pro inditare s’alimentu otentu dae su late. 
Imbetzes, dae su lat. casus -us, tenimus in sardu su cultismu “casu” (cun su valore de “eventu”, etc., in locutziones comente “in casu chi…”, “s’in casu…”, etc.). 
         Chie, in contu de sardu, riet pro s’impreu de su cultismu “casu”, cun s’iscusa chi si podet cunfùndere cun “casu” (alimentu) est unu chi est contràriu a s’impreu de su sardu in argumentos astratos e cheret limitare su sardu a argumentos pràticos.
          Duncas, in sardu tenimus sas duas paràulas (omòfonas e omògrafas, cun valore e etimologia diferente), comente in italianu tenimus caso VS cacio, in ispa. caso VS queso, etc.

22/05/14

"su, sa, sos, sas, is", in funtzione de pronùmene

In sardu, sos art. determinativos "su, sa, sos, sas, is" podent tènnere finas sa funtzione de pronùmenes. Però, acuntesset semper prus a s'ispissu de lèghere frases cun pronùmenes a s'italiana, es.: "s'amigu est cuddu chi t'agiuat", chi est unu calcu dae s'italianu collochiale (quello).

Tando, sa manera giusta, in sardu est: "s'amigu est su chi t'agiuat".

Gasi etotu, in una frase italiana comente "questo libro è scritto per quelli (o coloro) che parlano in sardo", in sardu su pronùmene «quelli» si bortat cun "su" cun valore pronominale, MAI cun «cuddos». Duncas est giustu "custu libru est iscritu pro sos chi faeddant in sardu". Duncas s'impreu de «cuddos» est un'italianismu.






17/05/14

“apo mutidu a Giuanne” NO “apo mutidu Giuanne”

---
In sardu, su verbu transitivu est sighidu dae sa prepositzione «a»  e dae cumplementu ogetu cando custu est costituidu dae unu nùmene pròpiu, dae unu pronùmene personale o dae unu nùmene de parentela, es.:  “apo mutidu a Giuanne”, “apo mutidu a issos”, “apo mutidu a babbu tuo”. 
Est su chi cramamus acusativu personale.
Si, imbetzes, su nùmene de parentela est pretzèdidu dae un’artìculu determinativu (su, sa, sos, sas, is), sa prepositzione «a» NON bi  bolet, es.: “eris apo bidu su babbu de Antoni”. 

Sa prepositzione «a»  non bi bolet in sos ateros casos, es.: “apo bidu su gatu tuo a probe de domo mea”, etc.

—d.corràine

14/05/14

punnare a NON pessighire

Pro inditare sa "voluntade de fàghere una cosa" in sardu naramus "punnare + prep. «a»".
Duncas, pro custu valore no andat bene a iscrìere "pessighire" comente calcu de s'ita. "perseguire", ca  "pessighire"in sardu cheret nàrrere "dare infadu", "andare in fatu de una pessone pro li fàghere dannu".
Duncas, no andat bene a bortare in sardu s'ita. "perseguire l'opera di mantenimento..." cun "pessighire s'òpera de mantenimentu..."  ma "punnare a su mantenimentu..."

Su verbu "pessighire"  currispondet petzi a s'ita."perseguitare".

sìndigu NON sindacu


In sardu, pro inditare sa pessone incarrigada de ghiare sa Comuna, naramus "sìndigu", dae s'isp. "síndico" o dae s'it. ant. "sindico" (in càmbiu de s'atuale "sindaco"). Totus derivant dae su lat. tardu syndĭcus, dae gr. sýndikos, cump. de σύν, "cun", e δίκη, "giustìtzia".
Duncas, in sardu est mègius a nàrrere sìndigu e non sìndacu, chi est un'italianismu reghente.

18/01/14

iscriat VS iscriiat

Medas, iscriende, cunfundent iscriat cun iscriiat, pessende chi siant de su matessi valore.

Paret diferèntzia de nudda, ma:

— 'iscriat' est sa de 3 pessones singulare de su cungiuntivu presente de "iscrìere": chi deo iscria, chi tue iscrias, chi issu iscriat, chi nois iscriamus, chi bois iscriais, chi issos iscriant.

— 'iscriiat' est sa de 3 pessones singulare de s'indicativu imperfetu, semper de su matessi verbu. Est su chi in dialetos de sa Sardigna tzentrale est pronuntziadu cun sa -v- intervocàlica, iscriviat, chi ruet in manera regulare in su prus de sos dialetos, es.: nive>nie, levare>leare, cubare>cuare,etc. Duncas, sas duas -ii- de "iscriiat" sunt regulares e giustas pro espressare s'idea de un'atzione continuativa in tempus passadu.

 

14/12/13

'bolet/cheret fatu' NO 'andat fatu'

Pro espressare s'idea de "bisòngiu, dovere" de fàghere carchi cosa, in sardu ponimus su verbu 'bòlere' o 'chèrrere': "sa binnenna bolet/cheret fata dereta".

A pònnere su verbu 'andare' est un'italianismu.

'mina' NON 'miniera'

Sa paràula 'miniera' est un'italianismu reghente in sardu: ita. 'miniera', dae su frantzesu 'minière', dae 'mine' (faeddu de orìgine tzèltica), pro inditare una galleria. In ita. antigu b'at finas 'minera', sena ditongatzione de sa -e-.

In Sardigna, in sos logos dae ue nche bogant minerale dae sutatera, li narant 'mina', pro su matessi cuntzetu. Chi currispondet finas a s'ita. antigu 'mina'.

A chie traballat in sa mina, li naramus 'minadore'.

12/12/13

"cumbidare" VS "invitare"

Sa paràula "cumbidare" tenet belle in totue su sentidu de 'brindare cosa de bufare a una pessone' a contu de calicunu chi pagat: "oe Antoni m'at cumbidadu una tassa de binu".

Pro propònnere a una o prus pessones de leare parte una riunione, eventu, manifestatzione, podimus nàrrere "invitare": "pro sa chida ch'intrat, m'ant invitadu a leare parte a unu viàgiu a Còrsica".

In sa matessi manera, distinghimus "cùmbidu" (deverbale de 'cumbidare'): "pro sa làurea so ammaniende unu cùmbidu pro totu sos collegas";
dae "invitu": "bos semus imbiende s'invitu a leare parte a su cuntzertu de domìniga"

Senza titolo

 

22/11/13

"iscritura, iscritore" NO "iscridura, iscridore" o "scridura, scridori"


In sardu est "iscritura, iscritore" o "scritura, scritori". Mai podent èssere  "iscridura, iscridore", "isºridura, isºridore", "ixridura, ixridore" o "scridura, scridori", ca sunt cultismos chi benint dae faeddos lat. chi tenent -PT-,  SCRIPTŪRA e SCRIPTOR -ŌRIS, ambos der. de SCRIPTUS, part. pass. de SCRIBĔRE «iscrìere». 
Sas paràulas sardas chi benint dae faeddos latinos chi tenent -PT-, -CT-, -TT-, non podent MAI colare a -d-: NEPTA>neta, LACTE>late, LITTĔRA>lìtera. Mai, duncas, podet èssere: *neda, *lade, *lìdera. E prus pagu: *iscridura, *iscridore o *scridura, *scridori, chi sunt un'imbentu ridìculu chi agatamus in carchi situ internet, de chie non connoschet sas règulas de sa fonètica istòrica.
Su passàgiu a -d- bi podet èssere petzi si sos faeddos latinos tenent -T-: LATUS>ladu, RUTA>ruda, francu in sos limbàgios de sa Baronia in ue abbarrat -t-: latu.

18/11/13

"testimonia" NON "testimonianza"

In sardu tenimus sa paràula giusta chi currispondet a s'italianu "testimonianza": «testimonia», cun su tonu printzipale in sa penùrtima vocale, sa «i»: testimonia, sena però iscrìere perunu atzentu gràficu.
Est una faddina a pronuntziare e a iscrìere "testimònia"!
Chie faghet una testimonia, si narat "testimòngiu, testimòngia".

Duncas: "testimonia farsa", "fàghere testimonia"

30/10/13

Sarvado', Miche', Pe' NON Sarvadò, Michè, Pè

Cando, iscriende, cramamus una pessone in manera direta (chi si tratet de Sarvadore, Micheli, Pedru o àtere), in sardu faghimus unu truncamentu pustis de sa vocale tònica. Custu truncamentu est mègius a lu sinnare cun un'apòstrofu pustis de sa vocale tònica (Sarvado', Miche', Pe', etc.) e NON cun un'atzentu (Sarvadò, Michè, Pè, etc.).

 

23/10/13

Grae, pesosu NON pesante

In sardu tenimus s'agetivu "grae" e "pesosu" pro inditare su cuntzetu de "pesu" de una cosa, de una pessone, etc.

Duncas non tenimus perunu bisòngiu de impreare s'italianismu "pesante", chi, a dolu mannu, acuntesset de intèndere fatu·fatu.

19/10/13

"a mala bògia, a mala gana" NON "pro fortza"

A dolu mannu, in Internet mescamente, acuntesset de lèghere espressiones italianizadas, chi nde podimus fàghere a mancu, ca in sardu tenimus sas allegas giustas, comente: "a mala bògia, a mala gana" NON "pro fortza", chi est un'italianismu iscaradu.

09/10/13

"normalizatzione" NON "normalisadura"

Càpitat de lèghere documentos in ue calicunu iscriet "normalizadura" e non "normalizatzione". Galu non cumprendimus ite problemas b'at a atzetare su cultismu internatzionale cun sa finale in -atzione.
E non cumprendimus pro ite diat dèvere èssere prus sarda sa finale in -adura, chi derivat petzi dae una visione mecànica e diferentzialista de sa limba.

Duncas: "Sa normalizatzione linguìstica de su sardu est su protzessu de recùperu e promotzione de sa limba sarda in Sardigna, a manera chi su sardu siat 'normale' in sa sotziedade e in su territòriu".

Frantza NON Frància

 In sardu, tenimus un'addatamentu de "Francia" in "Frantza". Difatis, a su sòlitu, su fonema [t∫] de sas paràulas italianas si càmbiat in [ts] cando colant in sardu. Duncas, sighint sa matessi règula finas sos agetivos: frantzesu, frantzesa.

27/09/13

iscritore, iscritura NO iscriidore, iscriidura

In sardu, "iscritore, iscritura" sunt cultismos leados dae lat. scriptor -ōris e scriptūra, derivados de scriptus, part. pass. de scribĕre "iscrìere". Comente càpitat in àteras limbas.

Duncas non tenimus perunu bisòngiu de imbentare "iscriidore, iscriidura" comente derivados de "iscrìere", chi sunt petzi 'diferentzialismos' sena contu nen cabu.

"no ismèntighes..." NO "no ismentigare..." (imperativu negativu)

S'imperativu negativu, in sardu, lu formamus  cun "no/non"* + sas formas de su 'cungiuntivu presente':
ISMENTIGARE
no ismèntighes
no ismèntighet
no ismentighemus
no ismentigheis
no ismèntighent

FÀGHERE

non fatzas
non fatzat
non fatzamus
non fatzais
non fatzant


etc.

Duncas, sunt una faddina sas formas a s'italiana: "no ismentigare", etc.

Annotade sa diferèntzia intre sa prima pessone plurale de su presente indicativu e sa pessone relativa de su cungiuntivu, e duncas de s'imperativu negativu: ismentigamus VS ismentighemus, faghimus VS fatzamus, tenimus VS tengiamus, etc.

* "no" in dae in antis de paràula chi cumintzat in vocale: no ismèntighes; "non" in dae in antis de paràula chi cumintzat in cunsonante: non fatzas.

"pàrrere" NON "parrer, parre"

S'infinidu de sa de 2 coniugatziones l'iscriimus cun finale in "-ere".
Dae su lat. "parēre", in sardu temimus "pàrrere",  chi podet èssere finas unu sustantivu,  e inditat una manera particulare de bìdere sas cosas, su pessu, s'idea de una pessone.
tando, est giustu: "Tocat semper a tènnere rispetu pro su pàrrere de sos àteros".
Su faeddu, in plurale, est "pàrreres": "Sos pàrreres de cada unu de nois cherent rispetados".

"didale, didu" VS "poddigale, pòddighe"

In sardu, pro inditare su traste chi si ponent pro cugugiare sa punta de su pòddighe e cravare s'agu cun su filu, si narat  "didale" dae lat. digitāle, dae digĭtus "didu". In carchi bidda, si narat finas "poddigale", dae "pòddighe".
Su faeddu "pòddighe" (pòddixi) dae lat. pollex -lĭcis, in antis inditaiat su pòddighe mannu, pustis cada "didu"! 
Est unu casu tìpicu de geosinònimu (paràulas diferentes pro su matessi cuntzetu), in logos diferentes. Comente àteras medas, in sardu, ma finas in italianu: cocomero/anguria, stringa/laccio, etc.

17/09/13

"mòngia" NON "suora"

Cun sas paràulas "mòngiu, mòngia" o finas 'monzu, monza', dae su cat = cat. monjo, monja, [dae lat.  vulg. monĭcus, del ll. td. monăchus, íd., e custu, dae gr. monakhós 'solu, solitàriu', der. de mónos 'unu, solu'], definimus sos religiosos chi istant in unu cumbentu. Custas sunt sas paràulas traditzionales pro denominare custos religiosos.
Tando, est giustu "tzia mea est mòngia".
Duncas, sa paràula "suora", chi currispondet a s'ita. "suora" [dae lat. sŏror (-ōris) «sorre»] non nos servit, nde podimus fàghere a mancu.

10/09/13

fràigu NON fraigadura

Dae su lat. "fabricare" in sardu tenimus "frabicare, fraicare, fraigare, fraigari, fraigai".
Dae su verbu "fraigare" derivat sus sustantivu "fràigu", «logu fraigadu, domo».
Duncas, non b'at bisòngiu de nàrrere "fraigadura", comente nos est capitadu de lèghere in sa Rete: ".... pro sa fraigadura...", ca su sustantivu relativu a "fraigare" lu tenimus giai e est "fràigu".

09/09/13

"limùsina" NO "elemòsina"

"limùsina" est un'addatamentu betzu dae ita. pop. o antigu "limosina" (mod. 'elemosina'), dae lat. tardu eleemosyna, gr. ἐλεημοσύνη, der. de ἐλεέω «tènnere piedade». Duncas: "in foras de crèsia b'aiat una pessone chi fiat pedende sa limùsina".
"elemòsina" est un'italianismu reghente.

istade VS istiu

Ambas paràulas andant bene in sardu. Duncas: "ocannu at fatu un'istade longa (o un'istiu longu). Dade cara a sa diferèntzia de genere!
Sunt geosinònimos, comente àteros faeddos de sa limba nostra: paràulas diferentes, impreadas in biddas diferentes (a su sòlitu), pro inditare su matessi cuntzetu. 
"istade" (s.f.) dae su lat. «aestas -atis», "istiu" (s.m.) dae su cat. «estiu», dae su lat. «aestivum (tempus)» 'tempus istadiale', der. de lat. «aestas, -ātis» 'istade'!
Comente podides bìdere, sas paràulas girant a inghìriu de sas matessi raighinas. Sa diferèntzia est chi "istade" est de derivatzione direta dae su latinu, "istiu" de derivatzione indireta... dae su latinu.

04/09/13

"eliminatòria" NON "play-off"

Su chi a su sòlitu mutint "play-off" pro unos cantos isport, in sardu la podimus mutire "eliminatòria", ca si tratat de una partzida a eliminatzione direta giogada in s'agabbu de unu campionadu.

Duncas, est mègius a nàrrere: "Est una eliminatòria importante", NO  "Est unu play-off importante".

01/09/13

estensione NO istèrrida

Faeddende de "domìnios" internet, pro inditare sa sigla chi b'at a pustis de su nùmene, b'at s'internatzionalismu "estensione" (.com, .edu, .it., cat., etc.). Bisòngiu b'at de pònnere "istèrrida" chi in sardu ponimus pro inditare àteru? Pesso chi nono.

12/08/13

"gravellu, coròfulu" NON "garòfanu"

In ita. pro su frore si narat "garòfano", dae su lat. caryophyllum, dae su gr. καρυόϕυλλον.

In sardu naramus su prus "gravellu" dae su cat. "clavell" (pro sa forma a 'crau') e finas "coròfulu". Giai Wagner in DES no est seguru chi bèngiat dae su gregu καρυόϕυλλον. Diat pòdere èssere leadu imbetzes dae s'ita., tenende in contu chi in ita. antigu est "gheròfano" e in ita. region. "garòfolo".

In carchi bidda (Piaghe), diat resurtare chi si narat "colovru" chi "briat" cun "colovru, coloru" chi est una tzerpe, dae lat. colobra < colubra < culobra. De seguru, "colovru" pro gravellu est una metàtesi dae "coròfulu < coròvulu < colòvuru < colovru.

Tando in sardu andant bene "gravellu, coròfulu" ma NON "garòfanu", chi est un'italianismu inùtile e reghente.

CURIOSIDADE: in àteras limbas essint a campu derivados dae su gregu καρυόϕυλλον o dae àteras limbas, mescamente dae su frantzesu girofle. Pro inditare su frore o s'ispètzia, sos "craos de coròfulu".

FRA: girofle

ISP: girofle

ING: gilliflower

RUMANTSCH (variedade surmirana e puter): groffel

Bolòtana NON Golòtzana, Golothene


Su critèriu craru adotadu dae sa RAS in contu de toponomàstica est chi tocat a "iscrìere sos topònimos cunforma a sa pronùntzia reale de como".
Custu nos narat chi, contrariamente a cale si siat idea precuntzeta, su topònimu giustu , oe, est BOLÒTANA, cun s'atzentu in sa tertzùrtima vocale, pro custas resones:
1) sa "th" in sa bidda est colada, comente in àteras chentinas de biddas, a "t": putu, peta…
2) in positzione intervocàlica, duncas finas in paràulas chi cumintzant in G pretzèdidas dae vocale, cando sa cunsonante torrat a cumpàrrere, devenit B, ca in su prus de sos casos, est una B intervocàlica chi ruet: gustrae>Bustare, ghennarzu>Bennarzu, gatu>Batu, etc.

Duncas, dae un'antigu "Golòthana" tenimus como, giustu, BolòTana.

In ue su sonu "th" est abbarradu in sa pronùntzia reale, macari pagu, tenimus: Àrthana, Orthullè, Thiniscole...

09/08/13

"oe in su giornale ant faeddadu de..." NON "oe in su giornale s'est faeddadu de..."

In sardu, est mègius a iscrìere e nàrrere: "oe in su giornale ant faeddadu de sos fogos" CHI NON "oe in su giornale s'est faeddadu de sos fogos". Sa segunda frase est unu calcu inùtile dae s'italianu, chi a dolu mannu semus leghende semper de prus finas in testos publicados in sa Rete.

 

05/08/13

praneta NON pianeta

In sardu tenimus "praneta" cun su valore de 'destinu', dae su cat. 'planeta' cun su matessi valore. Ma, comente in cat. est finas unu tèrmine astronòmicu, pro ite non podimus finas nois nàrrere chi sa Terra est unu "praneta" chi andat a inghìriu de su Sole e chi su Sole est inghiriadu de "pranetas"?

 

30/07/13

àere NO hàere

Sende chi unas cantas règulas ortogràficas noas si sunt ispainende, b'at galu calicunu chi est sighende a iscrìere "hàere, hapo, has, hat, hamus, hais, hant", etc., leende a modellu s'italianu.

In sardu, sa «h» non tenet sentidu perunu. Duncas, iscriimus "àere, apo, as, at, amus, ais, ant", ca custas formas verbales non si cunfundent cun àteras paràulas de su sardu


De su restu, sa «h» pagu sentidu diat tènnere finas in italianu, in ue custa lìtera est presente petzi in "ho, hai, ha, hanno", non pro resones etimològicas ma diacrìticas, pro distìnghere custas paràulas dae "o, ai, a, anno", omòfonas. Difatis, sas formas verbales omòfonas "abbiamo, avete" e s'infinidu "avere", chi non si podent cunfùndere cun àteras paràulas, s'iscrient sena «h».

Chi, in italianu si tratet de una règula diacrìtica lu narat craru finas su fatu chi, cando fia in sas elemetares, b'aiat maistros chi imparaiant a so iscolanos a iscrìere "ò, ài, à, ànno" pro distìnghere, in analogia cun "se/sè, si/sì, da/dà...". A dolu mannu, custa solutzione, prus lògica e coerentes cun sas règulas generales de s'italianu, no at bintu. At bintu, in càmbiu, sa solutzione cun «h», pseudoetimològica, incoerente, chi trampat galu como unos cantos sardos chi iscrient in sardu!

 

16/07/13

"caminu" NO "istrada"

---
S'italianu "strada" benit dae su lat. tardu «strata» (sutintesu «via»), fem. sustantivadu de "stratus", part. pass. de "sternĕre" «istèrrere, impedrare»; propiamente «(caminu) impedradu».

In sardu, "istrada" (chi tenet sa matessi etimologia de "strada" italianu) tenet valore diferente: si narat pro inditare su seidòrgiu de pedra postu in foras de domo pro leare su friscu; in sas iscalas, pro inditare su chi in ita. est su "gradino"; in sas serras, pro inditare sas dentes!

Duncas, "istrada" no andat bene pro inditare su caminu in ue andat sa gente o sos autoveìculos. Bi cheret "caminu". Est pro custu chi faeddamus de "caminos istatales, provintziales, comunales".
—d.corràine

14/07/13

mègius... chi no... NON mègius... che...

Leghidu in sa Rete: "mègius chentu dies de berbeghe che una die de leone".

Prima cosa chi no est giusta, in sa frase, est sa cungiuntzione  chi in sardu est "chi" NON "che", chi est italiana!

Segunda cosa chi no est giusta est chi, in sos cumparativos de superioridade  (o in sos de inferioridade), su segundu tèrmine est abertu dae "chi non", cando:
—est unu nùmene o unu pronùmene règhidu dae una prepositzione: fìgiu meu paret prus interessadu a sa mùsica chi no a sa matemàtica;
—si paragonant duas calidades de su matessi sugetu: pariat prus pessamentosu chi non tristu;
—si paragonant duos verbos: benit mègius a andare deretos chi no a isetare;
—su segundu tèrmine de paragone est un'avèrbiu: paret fatu prus male chi non bene.

DUNCAS, sa frase giusta est: "mègius chentu dies de berbeghe chi no una die de leone"

S'alternativa a totu custu podiat finas èssere (in custu casu) s'impreu de "de" pro abèrrere su segundu tèrmine de paragone: "mègius chentu dies de berbeghe de una die de leone".



11/07/13

triulera, triulòngiu NON trebiadura

lèghidu in sa Rete: "Sa dì de sa messadura de su trigu a manu e sa trebiadura cun is bois”

Ma pro ite "trebiadura"?  Est italianu beru: "trebbiatura"!

In sardu si narat "triulera, triulòngiu" o àteru. Pessade chi finas su mese currente est "trìulas", in aterue "argiolas".
Ma pro ite chie iscriet pro su pùblicu non si documentat (ditzionàriu ca le si siat o un'amigu). Chie iscriet devet ischire chi àtere podet leare in su sèriu su modellu suo. E si est, comente in "trebiadura", unu modellu italianu, si faddit finas issu.

09/07/13

a minore NON dae minore

In ita. càpitat de intèndere frases comente: "da piccolo ero poco studioso" o "da piccolo mangiavo poco".
In sardu, est giustu a nàrrere "a minore istudiaia pagu", "a minore mandigaia pagu". Su de nàrrere "dae minore" (chi, a dolu mannu, semus intendende semper de prus) est una faddina manna, un'italianismu chi nde podimus fàghere a mancu!

 

08/07/13

ando a..., isto in...

In ita. narant: "abito in Francia, vado in Francia; abito a Parigi, vado a Parigi". Duncas, prep. «in» cun verbos de motu a logu o istadu in logu cando inditant regiones, istados o continentes, prep. «a» cun verbos de istadu in logu cando inditant biddas o tzitades.

In sardu naramus semper e in totue: "isto in Frantza, ando a Frantza; isto in Parigi, ando a Parigi". Duncas, prep. «in» cun verbos de istadu in logu siat chi inditent regiones, istados, continentes o biddas, tzitades; prep. «a» cun verbos de motu a logu siat chi inditent regiones, istados, continentes o biddas, tzitades.

A dolu mannu nostru e de sa limba, unas cantas pessones iscrient, in sardu: "isto in Frantza, ando IN Frantza; isto A Parigi, ando a Parigi", a s'italiana. EST UNA FADDINA GRAE.

 

postale NON corriera

"postale" est sustantivu e agetivu derivadu dae "posta", chi sos Sardos in àteros tempos cramaiant "curreu", dae s'isp. "correo".
Comente sustantivu, "su postale" inditaiat sa vetura chi leaiat su curreu (e finas sa gente) dae una bidda a s'àtera. L'ant semper mutidu finas in italianu "il postale".

In sardu, si narat galu e semper "postale", sende chi non trasportat prus sa posta. Duncas, non b'at bisòngiu de nàrrere s'àteru italianismu, prus reghente, "corriera", chi inditaiat sa matessi funtzione de "postale".

 

Istancu VS tabachinu

"istancu" benit da s'isp. "estanco", in ue, comente in sardu, cheret nàrrere finas "Sitio o tienda donde se venden géneros estancados, y especialmente sellos, tabaco y cerillas".
S'isp. "estanco" benit dae su verbu isp. "estancar" (dae su lat. vulg. "*extancāre", e custu dae su tzèlticu *ektankō, fissare, sugetare; a probe de su verbu "tancar").
Duncas, in sardu, tenimus giai su faeddu pro inditare su logu in ue bendent tabacu, francubullos, luminos: "istancu". E "istancheri" est su mere de s'istancu, chi in ita. est "tabaccaio".

Tando, non tenet sentidu perunu a lu mutire "tabachinu" (a s'italiana, sende chi in custa limba 'tabacchino -a' inditat chie lu traballat su tabacu, non chie lu bendet), finas ca in sardu "tabachinu" est una paràula chi inditat su "colore de tabacu".
Duncas, est giustu a nàrrere "so andende a s'istancu a comporare sigaretas e gigarros" e "sa camisa noa mea est tabachina".

 

05/07/13

"fratacasu" NON "frata asu"

A giru in su web podimus agatare s'iscrita ""Sa Pala de Frata asu".
Su giustu diat dèvere èssere "fratacasu" NON "frata asu", in ue mancat, finas bolende iscrìere cunforma a sa pronùntzia locale, su grafema pro su 'corfu de gùturu'  [/].
Diat èssere istadu mègius a iscrìere (a manera chi totus l'aerent pòdidu lègehere bene): "Fratacasu", totu atacadu, ca est unu faeddu cumpostu.
Iscritu "frata asu", unu de Otieri diat pòdere pessare chi si tratet de "fratare" unu "basu". In realidade est semper su contràriu: una fèmina si fratat su càvanu si basat un'òmine barvitostu!!!
.....Ligàmene: http://www.sardegnadigitallibrary.it/index.php?xsl=626&id=528795
In sa fotografia: panorama dae Sa Sedda dee Sos Carros cara a "Sa Pala de Fratacasu"






"ìsula" NO "ìsola"

"ìsula" est un'addatamentu dae s'ita. "isola" impreadu in totu su sardu.
Chi si tratet de unu faeddu chi nos benit dae s'italianu est craru, ca su resurtadu populare, patrimoniale, istòricu, de su lat. INSULA est "iscra" (ìscia, etc.).

"comente cheret fraigada una domo" NON "comente fraigare una domo"

A su chi in ita. est "come costruire una casa", in ue damus cussìgios pro fraigare una domo, in sardu currispondet "comente cheret fraigada una domo" NON "comente fraigare una domo". E gosi in àteras frases che a custa.

"iscriimus, iscriides" NO "iscrimus, iscrides"

"iscriimus, iscriides" sunt sa prima e sa segunda pessone plurale de su presente indicativu de "iscrìere". Cun duas «i», ca est su resurtadu de un -v- intervocàlica chi ruet: "iscri(v)imus, iscri(v)ides".

Difatis est:

iscri-o, iscri-es, iscri-et, iscri-imus, iscri-ides, iscri-ent



"grandu" VS "mannu"

Intre sos duos faeddos b'at una diferèntzia de valore:
"grandu" (dae s'ita. "grande"), est un'agetivu invariàbile in gènere e in nùmeru e lu ponimus pro espressare una calidade astrata:
Lu ponimus semper in antis e mai a pustis de su sustantivu, es.: est una grandu pessone; est una grandu cosa; sunt duas grandu fèminas; su notaju F. Cilocu e su retore F. Sanna Corda sunt duos grandu pessonàgios de s'istòria nostra.
"mannu" (dae su lat. MAGNUS), est un'agetivu variàbile in gènere e in nùmeru, lu ponimus pro espressare una calidade cuncreta de mannia o de tempus:
Lu ponimus semper  a pustis de su sustantivu, es.: est una domo manna; est un'òmine mannu; sunt giai fèminas mannas; sunt òmines mannos.
Si nos paret chi non semus craros, si si tratat de mannaria de annos o de carena, lu podimus in craru: est un'òmine mannu de carena.

02/07/13

"assurdu"? NONO

Su valore etimològicu de s'ita. "assurdo" est "cosa chi istonat" dae lat. absurdus, cump. de "ab" e "surdus".
Duncas, in càmbiu de nàrrere "est una cosa assurda, est assurdu, est assurdo", mègius a nàrrere "est unu machine", etc.

"Segamentu" NO "iscocciadura"

Si podet nàrrere : "ite segamentu!" sutintendende "de conca, de matza" o... de àteru.

01/07/13

"gròmuru" NON "gomìtolo, gomìtulu"

M'est capitadu de intèndere: "porri·mi cussu gomìtolo de lana!" Ahi!
In sardu est: gròmuru, chi si podet nàrrere in maneras diferentes (gròmeru, gròrumu, gròminu, lòmburu, lòrumu, lòrimu, etc.), dae su lat. *glomūlus.

"no, ne" VS "non, nen"


A su sòlitu sas negatziones "no" e "ne" s'iscrient in dae in antis de paràulas chi incumintzant cun cunsonante, "non" e "nen"  in dae in antis de paràulas chi incumintzant cun vocale: "no ando, non bengio".
Però, s'iscriet petzi "no" e "ne" in dae in antis de “lu, la,  los, las, li, lis, / ddu, dda,  ddos, ddas, ddi, ddis”: no lu/ddu naro, no lis/ddis naro nudda, etc.

"istimare" VS "amare"

Risposta a una pregonta: istimare VS amare?

In totu su sardu si narat "istimare" pro s'ita. "amare", e "istima" pro ita. "amore". Sigomente finas in catalanu unu de sos valores de "estimar" [dae su lat. aestimare] est su de "tènnere amore pro una pessone", podet èssere chi su sardu "istimare" si siat afortidu cun custu valore, in prus de tènnere su sentidu de tènnere un'idea bona de una pessone o cosa.
"Amare" est finas presente in sardu. Chie binchet? Ambos, ma cun prevalèntzia de "istimare" in sa literadura e in sa poesia.
Un'àtera manera de espressare su matessi sentimentu, ma prus dèbile ca si podet destinare a pitzinnos e a mannos, amigos e parentes, est de nàrrere: bòlere bene, chèrrere bene.

.............................................................................................

• Diegu Corràine [dsc], moderadore e redatore.

.............................................................................................

INCARCA IN SU FAEDDU CHI T'INTERESSAT! Si cheres imparare a praticare sa LSC, inoghe ti podimus agiuare. Pro fàghere pregontas, ma finas pro currègere faddinas chi podimus fàghere finas nois, iscrie a: limbasardacomuna@gmail.com

Amus pessadu chi pro sos amigos chi cherent megiorare s'ortografia de sa LSC, cumbenit a tènnere un'ispàtziu che a custu in ue podimus pònnere AVERTÈNTZIAS in manera istàbile, a disponimentu de totus, pro: dare cussìgios, rispòndere a pregontas, currègere isbàllios.

LSC > Delìbera numb. 6/14 de su 18 de abrile de su 2006, su Guvernu sardu aprovat sas normas de sa Limba sarda comuna>Limba Sarda Comuna