27/03/13
montigru NON collina
19/03/13
"elèghere, elèghidu" NO "elìgere, elìgidu"
12/03/13
"pastoriu" NON "pastorìtzia"
08/03/13
"carrera" NON "carrela"
Duncas est giustu a iscrìere "carrera" NON "carrela"
A propòsitu, cando inditamus sa carrera de una bidda sighida dae unu nùmene, sambenadu, tzitade, istadu, monte, etc., bi cheret sa prepositzione "de": carrera de Frantza, carrera de Garibaldi, etc. Es craru chi, si "carrera" est sighidu dae un'agetivu, non bi cheret prepositzione peruna: carrera manna, carrera pitzinna, etc.
"petzi" NON "solu"
Pro "non solo", in sardu podimus nàrrere "ebbia" ma pretzèdidu dae "no/non" + (verbu) + sustantivu/pronùmene/agetivu: "sa lege pro su sardu balet pro totus, non pro sos pitzinnos ebbia". No andat bene sa forma "non petzi". Duncas no andat bene "non petzi pro sos pitzinnos".
03/03/13
foghe VS boghe
01/03/13
in giustu NON drittu
23/02/13
"cantamus" VS "cantemus" (pres. ind. VS imperativu)
coniugatzione 1
- cantare > cantamus VS cantemus
- firmare > firmamus VS firmemus
- segare > segamus VS seghemus
coniugatzione 2
- tìmere > timimus VS timamus
- fàghere > faghimus VS fatzamus
- tènnere > tenimus VS tengiamus
- bòlere > bolimus VS bogiamus
coniugatzione 3
- finire > finimus VS finamus
- sighire > sighimus VS sigamus
29/01/13
"unu in borta" NO "unu a sa borta"
"coronellu" NON "colonnellu"
17/01/13
"in lìnia" NO "online"
"economia birde" NON "green economy"
Ite bisòngiu b'at de nàrrere "green economy", cando si podet nàrrere "economia verde" e in sardu "economia birde"?
Ma dae ue derivat custa mania? Dae su cumplessu de inferioridade linguìstica e dae s'americanumania, unu provintzialismu e autocolonialismu oramai trasversarsale in Itàlia (de dereta e de manca), chi est imponende tèrmines pagu craros a su prus de sa gente: sunt in inglesu belle totu sos tìtulos de pellìculas de tzìnema e de trasmissiones ràdiu/TV, sos tèrmines de s'informatzione, economia, finàntzia, informàtica, etc.
14/01/13
"museu" NON "museo"
Duncas, non cumprendimus pro ite calicunu iscriet "su museo", a s'italiana (es.: In su museo bi ada operas de diversas iscolas europeas; in su museo de su pane b'at istadu un' addoviu; in su Museo Archeològicu Natzionale de Casteddu, etc.), cando chi est naturale chi sos cultismos latinos chi agabbant in "-um" podent èssere addatados in sardu cun finale in "-u"!
13/01/13
"pintare, pintore, pintura" NON "dipìnghere, pitore, pitura"
Duncas, in sardu est giustu "pintare, pintore, pintura" NON "dipìnghere, pitore, pitura", chi sunt italianismos.
12/01/13
"mistèriu" NON "misteru"
"no est" NO "non est"
Tocat a ammentare chi iscriìmus "no" o "ne" in dae in antis de paràulas chi cumintzant in vocale e "non" o "nen" in dae in antis de paràulas chi cumintzant in cunsonante: no andat e non benit, ne andat nen benit.
Francu cando "non" e "nen" sunt sighidos dae sos pronùmenes "lu, la, los, las; li, lis", in ue non bi cheret sa «-n», ma si narat e iscriet "no lu, la, los, las; li, lis". Est craru chi non b'est sa «-n», ca tando si diat dèvere pronuntziare assimilende a sa «l-» chi sighit. In realidade sa pronùntzia cun assimilatzione la tenimus, ma currispondet a "nos lu, la, los, las".
"mèrcuris" NON "mèrculis"
Est prus giustu "mèrcuris" cun sa -r-, dae lat. tardu Mercŭrī (dies) «(die) de Mercùriu». Sa variedade "mèrculis" no est isballiada ma est petzi una variedade locale.
In "mèrcuris" tenimus sa -s finale in analogia cun "martis" dae MARTIS (DIES), comente la tenimus in "lunis", dae unu DIES LUNIS in càmbiu de DIES LUNAE, regulare.
Finas in italianu antigu si naraiat "mercordì", cun sa «-r-».
"grusseri" NON "grezu, grossulanu, ruzu"
Dae su cat. "grosser" o isp. "grosero", in sardu tenimus "grusseri/-a" cun su valore de "pessone o cosa fata male o a grussu", es.: cussu est un'òmine grusseri, cussu est grusseri, cussa fèmina est grussera".
Duncas sunt italianismos iscarados "grezu, grossulanu, ruzu" (grezzo, grossolano, rozzo).
10/01/13
prevènnere NON prebènnere
In sardu tenimus faeddos derivados dae su lat. comente "imbènnere", dae INVENIRE. A su sòlitu, duncas, su tratamentu populare dae lat. -NV- est -mb-. In paràulas de addatamentu antigu, tenimus su matessi tratamentu: "cumbènnere". Ma tenimus resurtados cultos addatados finas dae s'italianu, comente "prevènnere, intervènnere", ...
02/01/13
"màrturu" VS "màrtire"
Duncas pro dare su valore de "pessone chi sacrìficat sa vida pro un'idea" non podimus pònnere "màrturu" ma su cultismu "màrtire".
Comente pro àteros cuntzetos: trèmene VS tèrmine, grìmine VS crìmine, etc., in ue s'oponent cuntzetos diferentes.
Tando, si cherimus intitulare unu monumentu a pessonàgios de importu de s'istòria sarda, devimus pònnere: «A sos màrtires de sa natzione sarda» NO "A sos màrturos de sa natzione sarda" (chi andat bene petzi si, a beru, cherimus dedicare unu monumentu "a sos paralìticos de sa natziones sarda"). Si, imbetzes, cherimus ammentare "eroes", "pessones chi sacrìficant sa vida pro un'idea", a iscrìere "màrturos" est una faddina grave, ridìcula in totu. Ite dannu!
27/12/12
poju NON pòju
19/12/12
istat in Casteddu NON bivet in Casteddu
240 mìgia èuros NON 240 mìgias èuros
"mìgia" benit dae su lat. MILIA e est giai plurale. Duncas no est giustu "mìgias" ma si narat e iscriet semper "mìgia".
240 mìgia èuros NON 240 mìgias èuros
"mìgia" benit dae su lat. MILIA. Duncas no est giustu "mìgias" ma si narat e iscriet semper "mìgia".
04/12/12
Lanaitho NON Lanaithu
20/11/12
muru burdu NON muru a sicu
31/10/12
"no in Frantza ebbia" NO "non petzi in Frantza"
"bi fàghere su ghetu" NON "bi fàghere s'abitùdine"
"biblioteca digitale" NON "digital library"
"totu sos Sardos" NON "totus sos Sardos"
http://limbasardacomuna.blogspot.it/2010/03/totu-ag-indef-pron-indef.html
"realidade" NON "realtade"
Est mègius su cultismu "realidade" chi non "realtade", prus a curtzu a s'ita. 'realtà", dae lat. "realĭtas".
"siddadu, ascusòrgiu" NON "tesoru/tesoro"
In su sentidu de 'richesa' , cantidade de dinare, oro o àteru, si podet nàrrere "siddadu", "ascusòrgiu": Duncas est giustu. "in palas de sa crèsia ant agatadu unu siddadu (o un'ascusòrgiu).
Si si tratat de s'ita. 'fare tesoro di...", si podet nàrrere "tirare profetu dae...": "amus tiradu profetu dae sos cussìgios tuos".
Si ita. 'tesoro' est pro una pessone, podet andare bene "prenda": "maridu meu est una prenda".
Si, in càmbiu, cherimus inditare unu Ministèriu, podimus nàrrere "Ministèriu de s'Eràriu, de su Patrimòniu Pùblicu, de su Fiscu".
"a ora de sas..." NO "circa a sas..."
"su de 7 cuncursos" NON "su de VII cuncursu"
In sardu, lu faghimus ponende s'art. "su" cun valore pronominale, agiunghende sa prep. "de" e su cardinale iscritu in nùmeru àrabu, agiunghende su sustantivu de sa categoria chi semus contende, in plurale, NO in singulare. Duncas, est giustu "Apo leadu parte a su de 20 cuncursos «Iscrie una lìteras a sos Tres Res»". Est comente chi (literalemente) in italianu siat "a quello di 20 concorsi". Duncas est finas una faddina a pònnere su nùmeru romanu XX!
"est pro sos chi faeddant" NO "est pro cuddos chi faeddant"
07/10/12
glossàriu: CULTISMU
Inditat una paràula noa chi a su sòlitu tenet un'orìgine grega o latina e intrat in una limba moderna (comente 'tèrmine' in su vocabulàriu intelletuale, literàriu, sientìficu e tècnicu), sena colare dae sas traformatziones fonèticas normales de sos faeddos populares, es.: "linguista, linguìstica", chi non benit dae su latinu cunforma a sas matessi trasformatziones populares chi ant dadu "limba, limbudu, limbeddu, etc.".
Àteros cultismos in sardu sunt "edificatzione, giustificatzione, mistificatzione, versificatzione, panificatzione, purificatzione, amplificatzione, etc." chi servint a espressare in manera sintètica cuntzetos particulares o cumplessos in 'registros' formales. Est craru chi, in su limbàgiu de cada die, in sardu comente in àteras limbas, podimus isseberare àteros faeddos o locutziones pro espressare sas matessi ideas.
In sa limba Sarda normale e moderna tenimus semper prus bisòngiu de cultismos, pro impreare su sardu in cada funtzione e logu. Duncas, sos cultismos sunt sinnale de dinamismu e crèschida de sa limba e non de debilesa.
E non nos devimus ispantare chi assimìgent a s'italianu o a àteras limbas.
S'inimigu prus mannu de sa limba est su "diferentzialismu" (bide in custu blog matessi).
"santugaine, santandria" NON "santu gaine, sant'andria"
«a», prepositzione de su futuru de s'indicativu
«veìculu, veiculare» NON «veìcolu, veicolare»
«mèdios informativos» NO «imprenta»
05/10/12
"cunvocatzione" NON "cunvoca"
S'idea de sos diferentzialistas est chi su sufissu «-tzione» non diat èssere sardu e, tando, iscrient "cunvoca"! Sena contare chi est derivadu dae su lat. -tio, -tiōnis, comente si bidet craru in sas formas derivadas in àteras limbas [bide nota in custu blog: "sufissu «-tzione»]!
Una manera comente àteras pro pònnere a rìere sa gente e tzatzare de cuntentesa sos contràrios a su sardu, chi podent nàrrere chi sa limba sarda est in manos de macos!
sufissu "-tzione"
«grupu» NO «holding»
Duncas, una frase comente "la Fininvest è una delle maggiori holding di comunicazione..." podet èssere bortadu bene in "sa Fininvest est unu de sos grupos de comunicatzione prus mannos..."
01/10/12
"pro ite" vs "proite"
29/09/12
28/09/12
'tristu, trista' NON 'triste'
27/09/12
"pessonàgiu" NON "personàgiu"
'operaju' NO 'operàju'
Sigomente sa règula Lsc cussìgiat de pònnere s'atzentu in sa penùrtima vocale 'tònica', e sa «j» no est una vocale ma una semicunsonante, non bi cheret atzentu.
Duncas, s'iscriet 'operaju'.
24/09/12
"cale si siat" NON "cale-si-siat" o "calesisiat"
"giùghere" vs "batire"
"batire" pro leare una cosa a curtzu a sa pessone chi faeddat: a mi nche lu batis su libru?
23/09/12
"gama, gatu, gustu" NON "bama, batu, bustu"
Tando, est giustu a iscrìere gama, gatu, gustu, gustare, etc.
"ne, nen" NON "né"
In "ne" non b'at bisòngiu de pònnere atzentu ca, diferentemente dae s'italianu, in ue servit pro la distìnghere dae su pronùmene ne, in sardu non si podet cunfùndere cun su pronùmene "nde".
22/09/12
pessone NON persona
Est giai presente, comente "persone", in documentos sardos antigos: Istatutos Tataresos, etc.
Est presente finas in sas formas dialetales "persone, personi, pessoni, pressõi, pressõi".
Sa forma "persona" est un'italianismu reghente.
21/09/12
linguista, linguìstica NON limbista, limbìstica
Gasi comente su frantzesu linguistique non derivat dae langue , s'ispagnolu lingüística non derivat dae lengua , su romenu lingvistică non derivat dae limbă . Chi si tratet de unu cultismu lu narat craru su fatu chi in inglesu est linguistics , in maltesu est lingwistika , finas in norvegesu (bokmål) est lingvistikk , cando chi sa paràula "limba" est totu diferente.
Duncas, non si cumprendet pro ite calicunu in sardu narat "limbista, limbìstica, limbìsticu". Su giustu est linguìstica , linguista .
"soledade" NON "solitudine"
"vocabulàriu" NON "fueddàriu" o "faeddàriu"
Una de sas paràulas cultas chi est presente dae meda in sardu est su tèrmine "vocabulàriu", in totu sas variedades e in totu sas òperas de lessicografia finas antigas.
Calicunu, non cuntentu de custu resurtadu e bidende chi custu faeddu est tropu assimigiante a s'it. "vocabolario", at pessadu de imbentare unu faeddu. E tando, dae "vocabolo" > "fueddu" at formadu "fueddàriu"! Ite imbentu e ite creatividade! Baddu si b'ant pessadu mai sos italianos chi podiant imbentare "parolario", sos ispagnolos "palabrario", etc.! De totu tenìamus bisòngiu, francu de cambiare/imbentare "fueddàriu" e de pònnere a rìere chie faeddat sus sardu o lu cheret imparare.
Duncas, nos mantenimus "vocabulàriu", chi andat bene meda in sardu. De su restu, est unu cultismu chi benit dae su dal lat. mediev. vocabularius o vocabularium, der. di vocabŭlum «vocàbulu, paràula, faeddu».
E semus in cumpangia bona, cun limbas sorres e finas cun limbas chi non nos sunt mancu parentes, comente si bidet craru in su chi proponimus inoghe:
"proposta" NON "propusta"
Sa paràula "propusta" esistit, ma in croatu! E cheret nàrrere "fallimentu". Cumbinatzione curiosa! Su diferentzialismu, sa maladia de chie istròpiat su sardu creende de lu fàghere prus sardu, est pròpiu unu fallimentu e unu dannu! Fallimentu pro chie lu proponet e dannu pro sa limba, si non semus abbistos!
ogiarolu NON oliera
Dae s'ispagnolu "vinagrera", derivat in sardu "vinagrera" (dae isp. "vinagre", aghedu), chi est nùmene addatu a inditare s'istèrgiu pro su "aghedu".
ògiu ghermanu NO ògiu de olia
Tando, pro s'ògiu tiradu dae s'olia NON si narat "ògiu de olia".
Ite cheret nàrrere "ghermanu"? Belle de seguru, benit dae su latinu germānus in ue teniat tres valores:
1) carrale, pro frades e sorres chi tenent su matessi babbu e sa matessi mama, o a su nessi su matessi babbu.
2) aguale, totunu, assimigiante.
3) beru, secherru.
Duncas, "ògiu ghermanu" diat chèrrere inditare s'ògiu beru distintu dae s'ògiu pòrchinu.
isse vs issu
Tocat a ammentare chi "isse" si podet impreare petzi pro inditare pessone, no animale nen cosa.
19/09/12
"su...", artìculu cun valore pronominale
Una frase italiana comente "mi piace il formaggio sardo, soprattutto quello di pecora", in sardu est: m'agradat su casu sardu, mescamente su de berbeghe. No est giustu, duncas, a iscrìere e nàrrere: ...cuddu o cussu de berbeghe. A dolu mannu, custa est una de sas faddinas chi leghimus de prus in sos blogs!
iscritore NO iscriidore
18/09/12
istèrgiu NON recipiente, retzipiente
Duncas: assucare, sabunare, frobbire, ammaniare, giùghere isboidare, prenare, bèndere, comporare... s'istèrgiu.
S'istèrgiu podet èssere de linna, de làmia, de plàstica, de terra.
In càmbiu, recipiente, retzipiente sunt italianismos.
reghente NON recente, retzente
Duncas: de reghente apo connotu connotu duos tataresos; sas leges reghentes in contu de limba tutelant finas sa limba sarda.
puale NON sèchiu
"sèchiu" o "sèchio" sunt italianismos reghentes.
ismùrgiu, ismurgiare NON colatzione, fàghere colatzione
bote NON baràtulu, latina
In càmbiu, baràtulu, latina sunt italianismos.
17/09/12
in favore NO a favore
16/09/12
dae ue NON dae in ue
Sunt formas non giustas "dae in ue, de in ue, a in ue..."
su bonu, su prus NON sa magior parte
A nàrrere "sa magior parte" est un'italianismu.
09/09/12
05/09/12
isperu NO isperàntzia
càrrigu, incàrrigu, iscàrrigu... NO gàrriu, ingàrriu, irgàrriu...
Es.:
Su càrrigu est tropu grae e su molente non podet.
A su diretore nostru l'ant dadu un'incàrrigu nou.
Ammenta chi cheret fatu su documentu de iscàrrigu si no as bèndidu totu sa mercantzia.
Pro cras mangianu tocat a nche carrigare a sa màchina totu sos libros.
ma', ba', Paule', Pe'... NON mà, bà, Paulè, Pè...
02/09/12
bighinadu NO ighinadu o chinadu
Càpitat finas cun sos topònimos, es.: (B)ilartzi, (F)onne
Cando, imbetzes custas paràulas leant su plurale, custas cunsonantes non ruent, es.: sos bighinos, sas domos, sa fèminas, sa gamas. Custu càpitat finas in sos topònimos, es.: ando a Fonne, isto in Fonne, ando a Bilartzi, isto in Bilartzi. Duncas sa forma giusta est Bilartzi, Fonne, etc.
In carchi bidda, in su plurale, torrat sa b, non sa g comente diat dèvere èssere: sas bamas, sos batos. A bias, custu plurale cunditzionat finas si singulare: bustu in càmbiu de gustu. Pro ite? Ca sigomente a su sòlitu est sa bi intervocàlica chi ruet, chie faeddat pessat chi si tratet de b finas in paràulas chi tenent sa g.
Una curiosidade. A fortza de elisiones, in biddas comente Paule, dae su (b)ichinadu si podet colare a su chinadu, pro nàrrere su bighinadu. Pro custu, lassende a cada bidda sa libertade de pronuntziare sas paràulas in forma locale, est de utilidade manna una norma de referèntzia comente sa Lsc, chi nos dat sas formas cumpretas de sas paràulas: su bighinu, su bighinadu.
iscumparta NO iscumparsa
21/08/12
17/08/12
"salude" NON "ciau"
Sena contare chi ciao italianu est totu su contràriu de unu saludu "democràticu", ca benit dae su vènetu s-ciao, s-ciavo, propr. «(so) iscravu (bostru)».
No est mègiuas a nàrerre e a iscrìere salude?
15/08/12
"a su sòlitu" NON "de sòlitu"
Duncas, A su sòlitu, a merie faghimus una passigiada.
"salude" NON "bona die, bona sera, etc."
Duncas, non b'at bisòngiu de nàrrere "bona die, bona sera, etc.", chi sunt italianismos inùtiles.
Carchi deghina de annos como, si naraiat (ma bolende, lu podimus galu nàrrere!) "bonas dies, bonas tardas", dae s'isp. "buenos dias, buenas tardes".
Pro augurare de nche colare una note bona, si narat "bona note" e si costumat a rispòndere "note bona"!
05/08/12
"bomba" NON "polpetta"
03/08/12
"frùschina" NON "fiòcina"
02/08/12
"astra" NON "ghiaciu"
31/07/12
"torrare a..." o "torra" VS "ri-"
Custu balet mescamente cando est craru chi si tratat de paràulas cumpostas cun unu verbu impreadu in sardu in manera normale, es. ita. rifare > torrare a fàghere o fàghere torra; rifatto > torradu a fàghere o fatu torra, in ue torra est semper invariàbile.
Duncas NON si narat:
"Baduecarros" o "Badecarros" o "Badu de carros" NON "Badu 'e carros" o "Bad'e carros" o "Bade e carros" o "Badde carros"
Sa cosa mègius diat èssere a iscrìere a pònnere in manera regulare sa prepositzione de cumpreta, duncas Badu de carros o, si nono, Badecarros, totu atacadu, cunforma a sa pronùntzia.
"làstima!, su dolu!" NON "pecadu!"
In sardu est mègius a nàrrere làstima!, chi benit dae s'ispagnolu lástima, oramai intradu e fossilizadu in sardu, paris cun àteras deghinas de faeddos. Un'alternativa est su dolu!
30/07/12
"a sa sola" NON "dae solu/dae sola"
"dae solu, dae sola, dae solos, dae solas" sunt calcos iscarados dae s' italianu: una faddina chi si nde podet fàghere a mancu. In càmbiu issoro, tocat a pònnere a sa sola, invariàbile.
20/06/12
"Vostè est..." NON "Vostè seis..."
Benit dae su catalanu "vostè".
09/06/12
"isteddu" NO "istella"
"duas fèminas" NON "duos fèminas"
"dughentas fèminas" NON "dughentos fèminas"
Duncas su gènere e su nùmeru de s'agetivu numerale podet cuncordare cun su sustantivu (contrariamente a s'italianu). E podet cuncordare cando si tratat finas de pronùmene numerale: "In crèsia b'aiat chentu fèminas non dughentas"
"intre" NON "tra"
intre no est sa matessi cosa de sa prepositzione intro de, chi benit dae su latinu ĭntro (sende chi a bias lu potzat pàrrere pro more de un'assimilatzione in sa pronùntzia, intr(o d)e): sos amigos ant a arribbare intro de una chida. Cun intro, bi cheret semper sa prep. de.
"mòlere, maghinare" NON "macinare"
.............................................................................................
• Diegu Corràine [dsc], moderadore e redatore.
.............................................................................................
INCARCA IN SU FAEDDU CHI T'INTERESSAT! Si cheres imparare a praticare sa LSC, inoghe ti podimus agiuare. Pro fàghere pregontas, ma finas pro currègere faddinas chi podimus fàghere finas nois, iscrie a: limbasardacomuna@gmail.com
Amus pessadu chi pro sos amigos chi cherent megiorare s'ortografia de sa LSC, cumbenit a tènnere un'ispàtziu che a custu in ue podimus pònnere AVERTÈNTZIAS in manera istàbile, a disponimentu de totus, pro: dare cussìgios, rispòndere a pregontas, currègere isbàllios.
LSC > Delìbera numb. 6/14 de su 18 de abrile de su 2006, su Guvernu sardu aprovat sas normas de sa Limba sarda comuna>Limba Sarda Comuna