18/01/14

iscriat VS iscriiat

Medas, iscriende, cunfundent iscriat cun iscriiat, pessende chi siant de su matessi valore.

Paret diferèntzia de nudda, ma:

— 'iscriat' est sa de 3 pessones singulare de su cungiuntivu presente de "iscrìere": chi deo iscria, chi tue iscrias, chi issu iscriat, chi nois iscriamus, chi bois iscriais, chi issos iscriant.

— 'iscriiat' est sa de 3 pessones singulare de s'indicativu imperfetu, semper de su matessi verbu. Est su chi in dialetos de sa Sardigna tzentrale est pronuntziadu cun sa -v- intervocàlica, iscriviat, chi ruet in manera regulare in su prus de sos dialetos, es.: nive>nie, levare>leare, cubare>cuare,etc. Duncas, sas duas -ii- de "iscriiat" sunt regulares e giustas pro espressare s'idea de un'atzione continuativa in tempus passadu.

 

14/12/13

'bolet/cheret fatu' NO 'andat fatu'

Pro espressare s'idea de "bisòngiu, dovere" de fàghere carchi cosa, in sardu ponimus su verbu 'bòlere' o 'chèrrere': "sa binnenna bolet/cheret fata dereta".

A pònnere su verbu 'andare' est un'italianismu.

'mina' NON 'miniera'

Sa paràula 'miniera' est un'italianismu reghente in sardu: ita. 'miniera', dae su frantzesu 'minière', dae 'mine' (faeddu de orìgine tzèltica), pro inditare una galleria. In ita. antigu b'at finas 'minera', sena ditongatzione de sa -e-.

In Sardigna, in sos logos dae ue nche bogant minerale dae sutatera, li narant 'mina', pro su matessi cuntzetu. Chi currispondet finas a s'ita. antigu 'mina'.

A chie traballat in sa mina, li naramus 'minadore'.

12/12/13

"cumbidare" VS "invitare"

Sa paràula "cumbidare" tenet belle in totue su sentidu de 'brindare cosa de bufare a una pessone' a contu de calicunu chi pagat: "oe Antoni m'at cumbidadu una tassa de binu".

Pro propònnere a una o prus pessones de leare parte una riunione, eventu, manifestatzione, podimus nàrrere "invitare": "pro sa chida ch'intrat, m'ant invitadu a leare parte a unu viàgiu a Còrsica".

In sa matessi manera, distinghimus "cùmbidu" (deverbale de 'cumbidare'): "pro sa làurea so ammaniende unu cùmbidu pro totu sos collegas";
dae "invitu": "bos semus imbiende s'invitu a leare parte a su cuntzertu de domìniga"

Senza titolo

 

22/11/13

"iscritura, iscritore" NO "iscridura, iscridore" o "scridura, scridori"


In sardu est "iscritura, iscritore" o "scritura, scritori". Mai podent èssere  "iscridura, iscridore", "isºridura, isºridore", "ixridura, ixridore" o "scridura, scridori", ca sunt cultismos chi benint dae faeddos lat. chi tenent -PT-,  SCRIPTŪRA e SCRIPTOR -ŌRIS, ambos der. de SCRIPTUS, part. pass. de SCRIBĔRE «iscrìere». 
Sas paràulas sardas chi benint dae faeddos latinos chi tenent -PT-, -CT-, -TT-, non podent MAI colare a -d-: NEPTA>neta, LACTE>late, LITTĔRA>lìtera. Mai, duncas, podet èssere: *neda, *lade, *lìdera. E prus pagu: *iscridura, *iscridore o *scridura, *scridori, chi sunt un'imbentu ridìculu chi agatamus in carchi situ internet, de chie non connoschet sas règulas de sa fonètica istòrica.
Su passàgiu a -d- bi podet èssere petzi si sos faeddos latinos tenent -T-: LATUS>ladu, RUTA>ruda, francu in sos limbàgios de sa Baronia in ue abbarrat -t-: latu.

18/11/13

"testimonia" NON "testimonianza"

In sardu tenimus sa paràula giusta chi currispondet a s'italianu "testimonianza": «testimonia», cun su tonu printzipale in sa penùrtima vocale, sa «i»: testimonia, sena però iscrìere perunu atzentu gràficu.
Est una faddina a pronuntziare e a iscrìere "testimònia"!
Chie faghet una testimonia, si narat "testimòngiu, testimòngia".

Duncas: "testimonia farsa", "fàghere testimonia"

30/10/13

Sarvado', Miche', Pe' NON Sarvadò, Michè, Pè

Cando, iscriende, cramamus una pessone in manera direta (chi si tratet de Sarvadore, Micheli, Pedru o àtere), in sardu faghimus unu truncamentu pustis de sa vocale tònica. Custu truncamentu est mègius a lu sinnare cun un'apòstrofu pustis de sa vocale tònica (Sarvado', Miche', Pe', etc.) e NON cun un'atzentu (Sarvadò, Michè, Pè, etc.).

 

23/10/13

Grae, pesosu NON pesante

In sardu tenimus s'agetivu "grae" e "pesosu" pro inditare su cuntzetu de "pesu" de una cosa, de una pessone, etc.

Duncas non tenimus perunu bisòngiu de impreare s'italianismu "pesante", chi, a dolu mannu, acuntesset de intèndere fatu·fatu.

19/10/13

"a mala bògia, a mala gana" NON "pro fortza"

A dolu mannu, in Internet mescamente, acuntesset de lèghere espressiones italianizadas, chi nde podimus fàghere a mancu, ca in sardu tenimus sas allegas giustas, comente: "a mala bògia, a mala gana" NON "pro fortza", chi est un'italianismu iscaradu.

09/10/13

"normalizatzione" NON "normalisadura"

Càpitat de lèghere documentos in ue calicunu iscriet "normalizadura" e non "normalizatzione". Galu non cumprendimus ite problemas b'at a atzetare su cultismu internatzionale cun sa finale in -atzione.
E non cumprendimus pro ite diat dèvere èssere prus sarda sa finale in -adura, chi derivat petzi dae una visione mecànica e diferentzialista de sa limba.

Duncas: "Sa normalizatzione linguìstica de su sardu est su protzessu de recùperu e promotzione de sa limba sarda in Sardigna, a manera chi su sardu siat 'normale' in sa sotziedade e in su territòriu".

Frantza NON Frància

 In sardu, tenimus un'addatamentu de "Francia" in "Frantza". Difatis, a su sòlitu, su fonema [t∫] de sas paràulas italianas si càmbiat in [ts] cando colant in sardu. Duncas, sighint sa matessi règula finas sos agetivos: frantzesu, frantzesa.

27/09/13

iscritore, iscritura NO iscriidore, iscriidura

In sardu, "iscritore, iscritura" sunt cultismos leados dae lat. scriptor -ōris e scriptūra, derivados de scriptus, part. pass. de scribĕre "iscrìere". Comente càpitat in àteras limbas.

Duncas non tenimus perunu bisòngiu de imbentare "iscriidore, iscriidura" comente derivados de "iscrìere", chi sunt petzi 'diferentzialismos' sena contu nen cabu.

"no ismèntighes..." NO "no ismentigare..." (imperativu negativu)

S'imperativu negativu, in sardu, lu formamus  cun "no/non"* + sas formas de su 'cungiuntivu presente':
ISMENTIGARE
no ismèntighes
no ismèntighet
no ismentighemus
no ismentigheis
no ismèntighent

FÀGHERE

non fatzas
non fatzat
non fatzamus
non fatzais
non fatzant


etc.

Duncas, sunt una faddina sas formas a s'italiana: "no ismentigare", etc.

Annotade sa diferèntzia intre sa prima pessone plurale de su presente indicativu e sa pessone relativa de su cungiuntivu, e duncas de s'imperativu negativu: ismentigamus VS ismentighemus, faghimus VS fatzamus, tenimus VS tengiamus, etc.

* "no" in dae in antis de paràula chi cumintzat in vocale: no ismèntighes; "non" in dae in antis de paràula chi cumintzat in cunsonante: non fatzas.

"pàrrere" NON "parrer, parre"

S'infinidu de sa de 2 coniugatziones l'iscriimus cun finale in "-ere".
Dae su lat. "parēre", in sardu temimus "pàrrere",  chi podet èssere finas unu sustantivu,  e inditat una manera particulare de bìdere sas cosas, su pessu, s'idea de una pessone.
tando, est giustu: "Tocat semper a tènnere rispetu pro su pàrrere de sos àteros".
Su faeddu, in plurale, est "pàrreres": "Sos pàrreres de cada unu de nois cherent rispetados".

"didale, didu" VS "poddigale, pòddighe"

In sardu, pro inditare su traste chi si ponent pro cugugiare sa punta de su pòddighe e cravare s'agu cun su filu, si narat  "didale" dae lat. digitāle, dae digĭtus "didu". In carchi bidda, si narat finas "poddigale", dae "pòddighe".
Su faeddu "pòddighe" (pòddixi) dae lat. pollex -lĭcis, in antis inditaiat su pòddighe mannu, pustis cada "didu"! 
Est unu casu tìpicu de geosinònimu (paràulas diferentes pro su matessi cuntzetu), in logos diferentes. Comente àteras medas, in sardu, ma finas in italianu: cocomero/anguria, stringa/laccio, etc.

17/09/13

"mòngia" NON "suora"

Cun sas paràulas "mòngiu, mòngia" o finas 'monzu, monza', dae su cat = cat. monjo, monja, [dae lat.  vulg. monĭcus, del ll. td. monăchus, íd., e custu, dae gr. monakhós 'solu, solitàriu', der. de mónos 'unu, solu'], definimus sos religiosos chi istant in unu cumbentu. Custas sunt sas paràulas traditzionales pro denominare custos religiosos.
Tando, est giustu "tzia mea est mòngia".
Duncas, sa paràula "suora", chi currispondet a s'ita. "suora" [dae lat. sŏror (-ōris) «sorre»] non nos servit, nde podimus fàghere a mancu.

10/09/13

fràigu NON fraigadura

Dae su lat. "fabricare" in sardu tenimus "frabicare, fraicare, fraigare, fraigari, fraigai".
Dae su verbu "fraigare" derivat sus sustantivu "fràigu", «logu fraigadu, domo».
Duncas, non b'at bisòngiu de nàrrere "fraigadura", comente nos est capitadu de lèghere in sa Rete: ".... pro sa fraigadura...", ca su sustantivu relativu a "fraigare" lu tenimus giai e est "fràigu".

09/09/13

"limùsina" NO "elemòsina"

"limùsina" est un'addatamentu betzu dae ita. pop. o antigu "limosina" (mod. 'elemosina'), dae lat. tardu eleemosyna, gr. ἐλεημοσύνη, der. de ἐλεέω «tènnere piedade». Duncas: "in foras de crèsia b'aiat una pessone chi fiat pedende sa limùsina".
"elemòsina" est un'italianismu reghente.

istade VS istiu

Ambas paràulas andant bene in sardu. Duncas: "ocannu at fatu un'istade longa (o un'istiu longu). Dade cara a sa diferèntzia de genere!
Sunt geosinònimos, comente àteros faeddos de sa limba nostra: paràulas diferentes, impreadas in biddas diferentes (a su sòlitu), pro inditare su matessi cuntzetu. 
"istade" (s.f.) dae su lat. «aestas -atis», "istiu" (s.m.) dae su cat. «estiu», dae su lat. «aestivum (tempus)» 'tempus istadiale', der. de lat. «aestas, -ātis» 'istade'!
Comente podides bìdere, sas paràulas girant a inghìriu de sas matessi raighinas. Sa diferèntzia est chi "istade" est de derivatzione direta dae su latinu, "istiu" de derivatzione indireta... dae su latinu.

.............................................................................................

• Diegu Corràine [dsc], moderadore e redatore.

.............................................................................................

INCARCA IN SU FAEDDU CHI T'INTERESSAT! Si cheres imparare a praticare sa LSC, inoghe ti podimus agiuare. Pro fàghere pregontas, ma finas pro currègere faddinas chi podimus fàghere finas nois, iscrie a: limbasardacomuna@gmail.com

Amus pessadu chi pro sos amigos chi cherent megiorare s'ortografia de sa LSC, cumbenit a tènnere un'ispàtziu che a custu in ue podimus pònnere AVERTÈNTZIAS in manera istàbile, a disponimentu de totus, pro: dare cussìgios, rispòndere a pregontas, currègere isbàllios.

LSC > Delìbera numb. 6/14 de su 18 de abrile de su 2006, su Guvernu sardu aprovat sas normas de sa Limba sarda comuna>Limba Sarda Comuna