24/12/15

"Bona Pasca de Nadale" NON "Bonas Pascas de Nadale"

---
Dae su lat. ecl. Păscha(m) (chi est dae gr. páscha, addattamentu de s’ebr. pesah ‘passàgiu’), in sardu tenimus “Pasca de Nadale (ita. "Natale"), Pasca de sos Tres Res, Pasca de Abrile (Pasca Manna) (ita. "Pasqua"), Pasca de frores (Pasca frorida, Pasca de s'Ispìridu santu, etc.) (ita. "Pentecoste"), etc.”.
E custu ca in sardu —e finas in italianu regionale o antigu ("pasqua di Natale" o "della Natività", Natale; "pasqua di Befana" o "pasqua Epifania", Epifania; pasqua fiorita, la domenica delle Palme; pasqua piccola, il lunedì dopo Pasqua (anche pasquetta), o la domenica in Albis; "pasqua rosa", pasqua di rose, o delle rose", "pasqua rosata", la Pentecoste; "pasqua del Corpo di Cristo, il Corpus Domini; "pasqua dei morti", Ognissanti—, "Pasca" ( e duncas s'ita. "pasqua") inditat cale si siat festa religiosa de importu

Finas in sardu, b'at finas àteros nùmenes, cunforma a sa bidda.

Tando, augurende, in Nadale, “Bonas Pascas”, semus augurende pro TOTU sas Pascas de s'Annu (duncas, pro totu sas FESTAS de s'annu)!

Duncas,  est giustu a nàrrere "Bona Pasca de Nadale" NON "Bonas Pascas de Nadale", pro inditare sa Festa de su 24 de nadale de cada annu!

—d.corràine

18/12/15

"derrota" VS "derruta"

---
Sos duos faeddos "derrota" e "derruta" tenent sentidu diferente e, duncas, tocat a dare cara iscriende, sena los cunfùndere:
DERROTA
Su faeddu "derrota", sustantivu feminile,  benit dae s'isp. "derrota" e currispondet a s'ita. "sconfitta, disfatta". B'est finas su verbu "derrotare", semper dae s'isp. "derrotar", cun su matessi valore.

DERRUTA
Su faeddu "derruta", sustantivu feminile, chi currispondet a s'ita. "rovina, decadimento", benit dae su sardu "derrùere" (dae su lat. DERUERE). Su faeddu "derrutu", partitzìpiu passadu de "derrùere" tenet finas sa funtzione de agetivu, cun su valore de s'ita. "rovinato, decaduto", es.: «oramai tziu meu nch'est pròpiu derrutu», «sa domo derruta nche cheret ghetada, ca si ono est perigulosu».
—d.corràine

"sia, sias, siat..." NON "sie, sies, siet..."

---
Su Cungiuntivu presente in Lsc est: «deo sia, tue sias, issu siat, nois siamus, bois siais, issos siant» NON «deo sie, tue sies, issu siet, nois siemus, bois sieis, issos sient».
—d.corràine

"edilìtzia sotziale" NON "social housing"

---
S'anglomania est currende a totu fua, in tv, ràdiu, giornales, alimentada dae polìticos e giornalistas.
Giai dae meses e annos est currende sa locutzione "social housing" chi currispondet a "edilizia sociale" in italianu e diat pòdere currispòndere a "edilìtzia sotziale" in sardu, es.:  «s'edilìtzia sotziale est caraterizada dae progetos de tipu sotziale...» NON «su social housing est caraterizadu dae progetos de tipu sotziale...»
—d.corràine 

15/11/15

"die cun die" NON "die pro die"

In sardu podimus giai nàrrere "die cun die". Duncas non b'at bisòngiu perunu de su <calcu> *die pro die", dae s'ita "giorno per giorno".
Gasi etotu, est "annu cun annu" NON "annu pro annu", etc.
Pro s'ita. "a giorni alterni" in sardu naramus "a dentirdie" (> bide).

09/11/15

"tziberbullismu" NON "cyberbullismu"

---
In inglesu ant formadu su faeddu "cybernetics/cybernetic" dae su gregu κυβερνητικὴ (τέχνη) [=(arte) de règhere su timone de una nae]. Dae custu faeddu ant formadu su prefissoide "cyber-" addatadu a bias in àteras limbas.
In cat. est "cibernètic,-a", in isp. "cibernético,-a", in fra. "cybernétique", in ted. "kybernetisch/Kybernetik", in ita. "cibernetico".
 In inglesu (e duncas in àteras limbas) ant formadu deghinas de faeddos noos cun custu prefissòide: "cybercafe", "cybersex", etc.
De seguru, s'addatamentu fonèticu est "ciber-" in su bonu de sas limbas romànicas. Duncas, finas in italianu est "ciber-" e NON "cyber-".
E galu de prus in sardu, in ue non tenimus perunu bisòngiu de istròchere s'anglomania de sos italianos chi iscrient "cyberbullismo" e pronùntziant >saiberbullismo<.
Tando in sardu andat bene s'addatamentu "tziberbullismu" e NON "cyberbullismu".
—d.corràine

"museu" NON "museo"

---
Chie at semper costumadu a faeddare in sardu de chistiones de sa vida de cada die paret pagu dispostu a impreare paràulas noas, addattende·las a su gèniu e règula de sa limba nostra. Si tratat mescamente de faeddos de impreu cultu, sientìficu o tècnicu, chi sunt lassadas in "italianu", cando non sunt nen de orìgine italiana, ispagnola, frantzesa, inglesa, etc., ca in realidade sunt addatamentos dae su latinu e gregu.
S'addatamentu, de su restu, est una manera de tratare sas paràulas noas caraterìsticu de cada limba.
Pro nde nàrrere una, in sardu est giustu a nàrrere su «museu», cun sa "u" latina finale [dae lat. Musēum, gr. Μουσεῖον] e non su "museo", a s'italiana.
Finas in cat. ant addatadu a "museu", in isp. a "museo", in fra. a "musée". In ted. e ing. ant leadu su latinu sena modìfica "museum".
—d.corràine

27/10/15

"manifestatzione, ocupatzione" NO "manifestada, ocupadura"

---
In sos ùrtimos annos, prus est creschende s'impreu pùblicu de su sardu e prus est creschende s'istropiadura chi nd'est faghende calicunu, chi puru narat de èssere in agiudu de sa limba.
Pro nde nàrrere una, b'at chie pessat chi su sufissu  in "-atzione" de unas cantas paràulas sardas noas e cultas non siat sardu e, tando, s'at imbentadu paràulas in "-ada" e "-adura", comente "manifestada" e "ocupadura", chi sunt petzi ridìculas. 
Est beru chi tenimus faeddos patrimoniales in "-ada" e "-adura", ma no est automàticu chi aplichemus custu sufissu  a cale si siat faeddu nou.
Est comente si in ispagnolu, in ue esistint faeddos in "-adura", aerent postu  custu sufissu semper in càmbiu de "-ación". Ma no est gosi. Difatis narant: "embarcación, grabación, organización", etc. e non "*embarcadura, *grabadura, *organizadura", etc.
Leende in cunsiderru àteras limbas internatzionales, neolatinas o nono, dìamus pòdere nàrrere sas matessi cosas e presentare sos matessi faeddos de s'ispagnolu e de... su sardu.
A dolu mannu, in Sardigna, cantu prus pagu connoschent e impreant su sardu, prus lu maletratant imbentende paràulas chi, si nono, lis parent italianas.
—d.corràine

25/10/15

"iscuru" NON "buju"

---
In sardu, tenimus su faeddu "iscuru" [dae su lat. «obscurus»]:
• comente agetivu pro inditare unu logu sena lughe, es.: "aposentu iscura";
• comente sustantivu, pro inditare s'idea de sa mancàntzia de lughe, es: "fìgiu meu timet s'iscuru, a dolu mannu".
Duncas non b'at bisòngiu perunu de impreare s'italianismu "buju" chi calicunu est cumintzende a nàrrere e chi in carchi bidda sunt narende dae meda.
—d.corràine

13/10/15

"adotzione de su figiastru" NON "stepchild adoption"

---
Sa mania provintziale, belle totu italiana, de nàrrere in inglesu su chi cadaunu podet nàrrere in sa limba sua, urtimamente nos est imponende, cun sos giornales e sa tv/ràdiu, sa locutzione "stepchild adoption", in contu de "uniones tziviles".
Su prus de sa gente non cumprendet su chi cheret nàrrere custa espressione. Nudda de cumplicadu ma petzi "adotzione de su figiastru".

Pro ite lu narant in inglesu, tando? Pro si mustrare "istudiados" e pro... non fàghere cumprèndere su chi narant! Gasi sa gente protestat de mancu, ca non cumprendet o... ca no ischit.

—d. corràine

08/10/15

"aligheresu" NON "saligheresu"

---
Gasi comente a su macrotopònimu catalanu  L'ALGUER currispondet s'agetivu "alguerés", a su sardu S'ALIGHERA currispondet s'agetivu «aligheresu», sende chi in carchi bidda, popularmente, su nùmene de sa bidda est interpretadu comente SALIGHERA, cun s'artìculu apostrofadu SU atacadu a su nùmene. Gosi est craru chi siat naturale chi calicunu pesset chi s'agetivu siat "saligheresu".
Ma est craru chi si tratat de una faddina tìpica de sa limba orale.
Sa matessi cosa càpitat cun S'ULUMEDU e "sulumedesu"

Iscriende, però, cumbenit a pònnere «S'ALIGHERA» > «aligheresu», S'ULUMEDU > «ulumedesu, sena sa «s»,
comente «L'ALGUER» > "alguerés" NON "lalguerés".

Duncas, in sardu, aplicamus sa matessi règula de àteras limbas, in ue, topònimos formados cun artìculos, formant s'agetivu SENA artìculu, es.: ita. IL CAIRO > "cairota", etc.; isp. LA HABANA > "habano", etc.

—d.corràine

04/10/15

"inditare" NO "indicare"

---
Pro mustrare carchi cosa, non cun su pòddighe ebbia, tenimus in sardu su verbu «inditare» chi nos benit dae su lat. «indictare». 
Duncas, non b'at bisòngiu de s'italianismu "indicare".
Tando est giustu a nàrrere: "inditare su caminu a una pessone".

—d. corràine


"istare" NON "bìvere"

---
Pro inditare su sentidu de s'ita. "vivere" in unu logu, in sardu si narat "istare" NON "bìvere", chi est un'italianismu inùtile, es.: "isto in Nùgoro dae 10 annos e b'isto bene" NON "bivo in Nùgoro dae 10 annos e bi bivo bene". "Su pòpulu sardu istat in Sardigna dae sèculos" NON "Su pòpulu sardu bivet (o bivit) in Sardigna dae sèculos"

—d. corràine

03/10/15

"parlata" NON "parlada"

---
M'est capitadu de reghente de lèghere in sa Rete su faeddu "parlada", pro inditare su discursu chi unu rapresentante de unu movimentu o partidu faghet in pùblicu pro presentare sas ideas suas.

Su faeddu giustu est «parlata», intradu dae meda dae s'italianu "parlata", pro inditare su chi in italianu est "comizio".
— es.: "su senadore Melis at fatu una parlata longa, oe".

—d. corràine

"Paisu Bascu" NON "Paisos Bascos"

---
No est sa prima bia chi acuntesset de lèghere in italianu "Paesi Baschi" e in sardu "Paisos Bascos", pro inditare su territòriu in ue istant sos Bascos: "Euskal Herria" in bascu.

Ambos nùmenes, s'italianu e su sardu, sunt isballiados, ca sunt in plurale in càmbiu de èssere in singulare, comente sunt, in manera giusta, "Pays basque" in frantzesu; "País Vasco" in castiglianu.

De seguru, sa faddina in italianu (e duncas in sardu) derivat dae su cunfusione fònica cun "Paesi Bassi", chi est giustu chi siat gosi.

Tando, macari costument a nàrrere in italianu "Paesi Baschi" (97.000 bias in Wikipedia) est prus giustu "Paese Basco"  (10.000 bias in Wikipedia).

Craru chi in sardu, finas pro rispetu a sos Bascos, chi sunt 1 pòpulu e non 100, siat giustu "Paisu Bascu", in ue "paisu" est un'addatamentu de su cast. "país" pro inditare su territòriu in ue istat unu pòpulu.
Est craru chi pro inditare unu logu prus minore de una tzitade, in sardu est giustu «bidda» e NON "paisu".

—d. corràine

"nonnu, nonna" NON "padrinu, madrina"

---
No apo cumpresu ite tenet de malu su faeddu «nonnu, nonna», pro cumbìnchere sas majoria de sos Sardos chi mi càpitat de addoviare a nàrrere "padrinu, madrina"!

Forsis «nonnu, nonna»  e àteros faeddos fundamentales de su sardu "parent antigos", comente m'at naradu calicunu! O, si nono, "ca no mi cumprendent", comente m'ant naradu àteros! Ma si sos problemas sunt custos, diat tocare a faeddare in italianu!

De seguru, in custu casu e in àteros, su fatu chi in italianu, limba forte, esistat giai su faeddu "nonno" (cun valore diferente dae su sardu) custringhet sa limba nostra a abbandonare «giaju, giaja» in prode de "nonnu, nonna" e duncas a adotare s'àteru italianismu "padrinu, madrina", ca «nonnu, nonna» tenet giai su valore de s'italianu. In pràtica, abbandonende una paràula, nde perdimus 2! Una pèrdida no unu balàngiu.

Duncas, pro una resone o pro s'àtera, arriscamus de pèrdere sos faeddos de fundamentu de sa limba.

Ca una cosa est a nàrrere una paràula noa pro unu cuntzetu nou, una cosa est a nch'imbolare paràulas presntes in sa limba dae sèculos pro nde pònnere àteras leadas sena bisòngiu perunu dae un'àtera limba.

Tando, sigamus a nàrrere  «nonnu, nonna» e «giaju, giaja», sena cumplessos de inferioridade e mantengiamus a firmu su sardu de sas primas 2000 paràulas chi impreamus cada die!


—d. corràine

02/10/15

"cabidale, cabitzale" NON "cuscinu"

---
Pro s'italianu "guanciale", in sardu tenimus «cabidale» [dae lat. "capitalis"], presente in totue in Sardigna, in cabu de susu e in cabu de giosso, paris cun àteros nùmenes: "coscinu" in unas cantas biddas meridionales (dae isp. "cojín" o cat. "coixí"); "cabitzale", dae "cabitza" [= "conca", dae lat. "capitia" dae "capitium"] in unas cantaas biddas de sa Sardigna de mesu.

Duncas, si tratat de un'interferèntzia italiana inùtile su faeddu "cuscinu" chi oramai semus intendende a s'ispissu in totue, finas in biddas in ue ant semper naradu «cabidale» o «cabitzale», chi diat èssere su faeddu giustu in sardu.

—d. corràine

01/10/15

"sea, seu" VS "sede"

---
Dae su cat. "seu" (derivadu dae su lat. «sedes», cadrea; logu de istare), in sardu tenimus sa "seu", e s'addatamentu "sea", semper feminile.

In cat., "seu" inditat unu logu o un'incàrrigu de podere mescamente eclesiàticu ("La Santa Seu, la Seu apostòlica, la Seu papal"), ma finas una catedrale.
Finas in castiglianu tenimus unu derivadu dae su cat. e arag. "seu": su faeddu "seo", chi cheret nàrrere "crèsia catedrale" e bastu, però.  In sardu, «seu» tenet su matessi valore de "catedrale".

Duncas non tenet perunu sentidu a impreare su faeddu «seu» foras de su valore suo de "crèsia catedrale".

Tando, est sinnale de diferentzialismu inùtile a fortzare su sentidu de sa paràula «seu» pro inditare cale si siat logu in ue un'ente, un'istitutzione, un'impresa, una pessone, tenet sa «sede» sua! Finas sa Crèsia ("Sede Santa").
Cun custu ùrtimu sentidu, «sede» est unu cultismu chi b'est in italianu, ma finas in ispagnolu, e in sardu, in ue cumbenit a nàrrere: "sa sede generale de s'Onu est in Noa York", "sa sede de su Cussìgiu de sa Ras est in Casteddu", etc. NON "sa sea [o "seu"] generale de s'Onu est in Noa York", "sa sea  [o "seu"] de su Cussìgiu de sa Ras est in Casteddu".

Naturale chi est giustu a nàrrere: "oe, su Piscamu at naradu sa missa in sa Seu", ma finas "oe, su Piscamu at naradu sa missa in sa Catedrale".

—d. corràine


30/09/15

"capitaret" NON "capiterat"

---
Nos est capitadu de lèghere sa forma de su cungiuntivu presente "capiterat", comente narant in carchi bidda.
Est una de sas possibilidades de su sardu faeddadu.

In sa Lsc, ant preferidu sa forma in ue sa raighina de su faeddu cumbinat in parte cun sa forma de s'infinidu: "capitaret" (infin.: "capitare"). Una comodidade in prus pro agiuare a ammentaresac coniugatzione verbale, diferente dae bidda a bidda.

Duncas:
1— inf. "andare" e pres. cung. "andare, andares, andaret, andaremus, andareis, andarent"
2— inf. "tìmere" e pres. cung. "timere, timeres, timeret, timeremus, timereis, timerent"
3— inf. "finire" e pres. cung. "finire, finires, finiret, finiremus, finireis, finirent" 

Tocat a annotare chi in sa segunda coniugatziones, in -ere, s'atzentu tònicu de s'infinidu est in sa tertzùrtima sìllaba: "tìmere". In càmbiu, s'atzentu de su presente cungiuntivu est in sa penùrtima: "timere, etc."

— d. corràine

28/09/15

"sala" NO "aposentu"

---
Cun su faeddu sardu «aposentu» [dae su cast. "aposento"],  inditamus unu locale de sa domo in ue dormimus, istamus o retzimus un'istràngiu (in ita. "stanza, camera"). Mègius «aposentu», in custu sentidu, chi est faeddu oramai patrimoniale, chi non "càmera", chi est un'italianismu inùtile e reghente.

In sa Rete semus assistende a un'impreu ridìculu e diferentzialista de «aposentu» pro inditare unu salone o una sala de unu fràigu pùblicu in ue b'at una riunione o unu cungressu!

Duncas est giustu "a sa sala de su cungressu b'at arribabdu gente meda" NO "a s'aposentu de su cungressu b'at arribabdu gente meda".

Est craru chi si faeddamus de su logu in ue s'addòviant sos Deputados de un'istadu, su faeddu prus adatu est "càmera" finas in sardu.
Tando, "Càmera de sos deputados" NO "Aposentu de sos deputados"



— d. corràine

.............................................................................................

• Diegu Corràine [dsc], moderadore e redatore.

.............................................................................................

INCARCA IN SU FAEDDU CHI T'INTERESSAT! Si cheres imparare a praticare sa LSC, inoghe ti podimus agiuare. Pro fàghere pregontas, ma finas pro currègere faddinas chi podimus fàghere finas nois, iscrie a: limbasardacomuna@gmail.com

Amus pessadu chi pro sos amigos chi cherent megiorare s'ortografia de sa LSC, cumbenit a tènnere un'ispàtziu che a custu in ue podimus pònnere AVERTÈNTZIAS in manera istàbile, a disponimentu de totus, pro: dare cussìgios, rispòndere a pregontas, currègere isbàllios.

LSC > Delìbera numb. 6/14 de su 18 de abrile de su 2006, su Guvernu sardu aprovat sas normas de sa Limba sarda comuna>Limba Sarda Comuna