11/05/13

"pustis gustadu, pustis prasu" NON "dopo pranzo"

Pro chie narat "gustare" pro su màndigu de mesudie andat bene a nàrrere "pustis gustadu".  Pro chie narat "pràndere", andat bene a nàrrere "pustis prasu". Duncas: "nos bidimus prustis gustadu / pustis prasu".

12/04/13

"elèghere, elèghidu" NO "elìgere, elìgidu"

In sardu, "elèghere" si còniugat comente "lèghere". Duncas est "elego, eleghes, eleghet, eleghimus, eleghides, eleghent, ... elèghidu... etc.".

 

propònnere NON proporre

Custu verbu –e àteros cun prep. + "pònnere"– si còniugant comente su verbu base.

11/04/13

de badas NON a gratis

Sa locutzione "de badas", pro prima cosa cheret nàrrere "sena dèvere pagare nudda", segundariamente tenet su valore de "inùtile, sena valore", comente in s'ispagnolu "de balde", dae ue "de badas" derivat.

Finas in ispagnolu, "de balde" (chi derivat dae s'àrabu ispànicu "báṭil", e custu dae s'àrabu clàssicu "bāṭil" 'vanu', 'inùtile', 'sena valore') tenet 2 valores fundamentales: 1) "Gratuitamente, sin coste alguno"; 2) "en vano" o "Sin motivo, sin causa".

Tando, in sardu, est giustu a nàrrere, pro carchi cosa chi tenimus sena pagare o damus in donu: "bi l'apo dadu de badas; mi l'ant dadu de badas", duncas cun su valore 1, sena pagare nudda. E finas "Cussu? Est mannu de badas!", duncas cun su valore 2 de "inùtile, sena valore".

duncas, pro inditare unu giornale o unu libru dadu sena pagare, est giustu a nàrrere "libru, giornale de badas" o "libru, giornale in donu", NON "a gratis"!

05/04/13

"intre" VS "intro"

"intre" e "intro" tenent valore diferente:
—"intre", currispondet a s'italianu "fra, tra", es.: "Nùgoro est a mesu caminu intre Casteddu e Terranoa".
—"intro", currispondet a s'italianu "dentro, entro", es.: "Apo a arribbare intro de cras", "S'est cuadu intro de domo".

27/03/13

montigru NON collina

In sardu est "montigru" (o monticru, montixu, montiju, etc., in unas cantas variedades dialetales), regulare dae lat. «monticŭlus» NON "collina", chi est un'italianismu iscaradu.

19/03/13

"elèghere, elèghidu" NO "elìgere, elìgidu"

"elèghere" si còniugat comente "lèghere". Duncas est "elego, eleghes, eleghet, eleghimus, eleghides, eleghent, ... elèghidu... etc.".

 

12/03/13

"pastoriu" NON "pastorìtzia"

Pro inditare s'atividade de su pastore, in srd tenimus "pastoriu", comente pro inditare s'atividade de sos massajos tenimus "massaria". Duncas, andat bene a nàrrere "cuntratos de pastoriu", etc., NON "pastorìtzia".

08/03/13

"carrera" NON "carrela"

Su faeddu benit dae isp./cat. "carrera". In sas variedades setentrionales, sa -l- cunsonat cun àteras paràulas, comente: altu, moltu, Saldigna, etc. ma chi s'iscrient: artu, mortu, Sardigna, etc.

Duncas est giustu a iscrìere "carrera" NON "carrela"

A propòsitu, cando inditamus sa carrera de una bidda sighida dae unu nùmene, sambenadu, tzitade, istadu, monte, etc., bi cheret sa prepositzione "de": carrera de Frantza, carrera de Garibaldi, etc. Es craru chi, si "carrera" est sighidu dae un'agetivu, non bi cheret prepositzione peruna: carrera manna, carrera pitzinna, etc.

 

"petzi" NON "solu"

Pro s'av. ita. 'solo', in sardu podimus nàrrere "petzi", "feti", "sceti" NON "solu", chi est agetivu: in crèsia b'aiat petzi fèminas!

Pro "non solo", in sardu podimus nàrrere "ebbia" ma pretzèdidu dae "no/non" + (verbu) + sustantivu/pronùmene/agetivu: "sa lege pro su sardu balet pro totus, non pro sos pitzinnos ebbia". No andat bene sa forma "non petzi". Duncas no andat bene "non petzi pro sos pitzinnos".



03/03/13

foghe VS boghe

In sardu, una cosa est sa "foghe" ( o foche, 'oche, foxi, etc.), dae lat. "faux, faucis" ("gula"), àtera cosa est sa "boghe" ( o boche, 'oche, boxi, etc.), dae lat. "vox, vocis" ("boghe"). Duncas, cando proet meda in ierru, su tretu de su monte Corrasi dae ue essit s'abba pròina in sa badde de Lanaitho, in s'oru de Carros, est sa "foghe", s'essidòrgiu de su riu dae su monte! Non sa "boghe"! Difatis, in ulianesu, ruet sa f- de cumintzu in positzione intervocalica (duncas "sa 'o^e") ma non sa b- de cumintzu in positzione intervocalica (duncas "sa vo^e"). Tando, cando calicunu intèrpretat su fenòmenu comente "boghes" chi essint dae su monte, devimus nàrrere chi sunt totu fantasias!

01/03/13

in giustu NON drittu

Cando damus unu cussìgiu pro leare unu caminu, podimus nàrrere: bae a (manu) manca; bae a (manu) dereta e bae in giustu (=vai dritto, in ita.).

23/02/13

"cantamus" VS "cantemus" (pres. ind. VS imperativu)

In italianu sa prima pessone plurale de su presente indicativu est aguale a sa prima pessone plurale de s'imperativu, es. "cantiamo" VS "cantiamo". In sardu nono, sunt diferentes. E custa diferèntzia cheret rispetada: sa prima forma servit a descrìere, sa segunda servit a animare, tenet valore esortativu. Una cosa est a nàrrere «nois cantamus una batorina» e un'àtera cosa «cantemus una batorina!»

coniugatzione 1


- cantare > cantamus VS cantemus

- firmare > firmamus VS firmemus


- segare > segamus VS seghemus


coniugatzione 2

- tìmere > timimus VS timamus


- fàghere > faghimus VS fatzamus

- tènnere > tenimus VS tengiamus

- bòlere > bolimus VS bogiamus


coniugatzione 3


- finire > finimus VS finamus


- sighire > sighimus VS sigamus


 

29/01/13

"unu in borta" NO "unu a sa borta"

S'espressione "unu a sa borta" est su calcu dae s'ita. "uno alla volta", ma in sardu est giustu a nàrrere "unu (una, duos/duas, tres, etc.)  in borta". Duncas est giustu,  es.: "sunt intrados a domo unu in borta".

"coronellu" NON "colonnellu"

Apo semper intesu, a minore, "coronellu", chi mi pariat curiosu o una deformatzione de s'italianu "colonnello" (der. de "colonna",  «cumandante de una colunna de sordados». In realidade, est unu ispagnolismu, dae "coronel", chi in custa limba benit dae su frantzesu "colonel, coronel", e su frantzesu dae... s'italianu "colonnello"! Ite giru, pro arribbare a su sardu "coronellu"!

17/01/13

"in lìnia" NO "online"

Pro ite in informàtica non podimus nàrrere "in lìnia" e NON s'anglismu "online"?

"economia birde" NON "green economy"


Ite bisòngiu b'at de nàrrere "green economy", cando si podet nàrrere "economia verde" e in sardu "economia birde"?
Ma dae ue derivat custa mania? Dae su cumplessu de inferioridade linguìstica e dae s'americanumania, unu provintzialismu e autocolonialismu oramai trasversarsale in Itàlia (de dereta e de manca), chi est imponende tèrmines pagu craros a su prus de sa gente:  sunt in inglesu belle totu sos tìtulos de pellìculas de tzìnema e de trasmissiones ràdiu/TV, sos tèrmines de s'informatzione, economia, finàntzia, informàtica, etc.
Duncas, s'anglomania est unu sistema antidemocràticu. 
Una moda chi arriscat de influentziare in manera negativa finas su sardu, ca càpitat semper prus a s'ispissu de lèghere fòrmulas inùtiles in inglesu finas in testos in sardu, leadas dae... s'itinglesu!

14/01/13

"museu" NON "museo"

Est giustu a nàrrere e a iscrìere "museu", chi est unu cultismu chi currispondet a su lat. «Musēum», gr. «Μουσεῖον» der. dae «Μοῦσα» «musa» (propiamente «logu sagradu a sas Musas»).
Duncas, non cumprendimus pro ite calicunu iscriet "su museo", a s'italiana (es.: In su museo bi ada operas de diversas iscolas europeas; in su museo de su pane b'at istadu un' addoviu; in su Museo Archeològicu Natzionale de Casteddu, etc.), cando chi est naturale chi sos cultismos latinos chi agabbant in "-um" podent èssere addatados in sardu cun finale in "-u"!

13/01/13

"pintare, pintore, pintura" NON "dipìnghere, pitore, pitura"

Su sardu "pintare" podet bènnere dae su lat. «*pictāre», dae p.p. «pictus», cun sa "n" de "pingĕre" «pintare». O, si nono, dae su isp. "pintar"«pintare».
Duncas, in sardu est giustu "pintare, pintore, pintura" NON "dipìnghere, pitore, pitura", chi sunt italianismos.

12/01/13

"mistèriu" NON "misteru"

"mistèriu" est unu cultismu a s'ispagnola (dae su lat. mysterĭum, e custu dae su gr. μυστήριον) presente giai in sa poesia sarda (Remundu Piras). Non podet èssere dae su lat. mysterĭum, ca colende in sardu diat èssere istadu "misterju, mistèrgiu, mistègliu...".In sa matessi manera: ministèriu, etc.


 

.............................................................................................

• Diegu Corràine [dsc], moderadore e redatore.

.............................................................................................

INCARCA IN SU FAEDDU CHI T'INTERESSAT! Si cheres imparare a praticare sa LSC, inoghe ti podimus agiuare. Pro fàghere pregontas, ma finas pro currègere faddinas chi podimus fàghere finas nois, iscrie a: limbasardacomuna@gmail.com

Amus pessadu chi pro sos amigos chi cherent megiorare s'ortografia de sa LSC, cumbenit a tènnere un'ispàtziu che a custu in ue podimus pònnere AVERTÈNTZIAS in manera istàbile, a disponimentu de totus, pro: dare cussìgios, rispòndere a pregontas, currègere isbàllios.

LSC > Delìbera numb. 6/14 de su 18 de abrile de su 2006, su Guvernu sardu aprovat sas normas de sa Limba sarda comuna>Limba Sarda Comuna