25/05/16

"aguale" NO "uguale"

In sardu, pro inditare una pessone o cosa chi est totuna cun un'àtera, tenimus "aguale", dae su tosc. ant. "aguale", dae su lat. «aequāle(m)» “aguale”.
In italianu, "aguale" esistit galu como (comente paràula disusiada) ma cheret nàrrere "ora, adesso, in questo momento". Comente in su gadduresu e corsicanu "avali", cun su matessi sentidu.
Cun su sentidu de s'talianu "ancora", in sardu tenimus s'avèrbiu "galu", semper derivadu dae s'italianu antigu "aguale", es.: frade meu no est galu arribbadu.
Pro inditare su cuntzetu  de “unito, senza ineguaglianze” de su sardu "aguale", in italianu modernu tenimus "uguale" (e "eguale" prus pagu frecuente), semper dae su lat. «aequāle(m)», der. de «aequum» “unito, senza ineguaglianze”.
Duncas, in sardu, est mègius a iscrìere e nàrrere s'agetivu "aguale" e non s'italianismu reghente "uguale". Su verbu chi currisposndet a "aguale" est "agualare".

—Diegu Corràine

10/03/16

"assistèntzia clientes", "servìtziu clientes" NON "customer service"

---
Acuntesset, telefonende a un'ente o a un'impresa, chi rispondat una boghe registrada narende "il customer service è a disposizione del pubblico dalle ore 9 alle 13" e sim.

Est una mania a nàrrere in inglesu su chi in italianu est "assistenza clienti" o "servizio clienti", in ispa. "servicio de atención al cliente" o "servicio al cliente", in fra. "service client".

In sardu, pro no èssere autocolonialistas, podimus nàrrere e iscrìere "assistèntzia clientes", "servìtziu clientes". 

—d.corràine

01/03/16

"tzitade, provìntzia" NON "citade, provìncia"

---
Acuntesset semper de prus de lèghere in sos chirros de Casteddu "citadi, provìncia". Est una faddina, ca totu sos addatamentos dae -ce-, ci- de s'italianu si càmbiant in -tze-, -tzi-, finas in Casteddu. E non dae pagu tempus.

De su restu, bastat a lèghere sas avertèntzias chi Porru ponet in su cumintzu de su Ditzionàriu suo de su 1832:
"Il Ce Ci de' Sardi ha per lo più la medesima pronunzia italiana sonante ed aspirata, così in cena, cintura ec. In molte altre voci poi, come in cella, cittadi ec. ha il suono dello z italiano gagliardo, ma per evitare qualunque equivoco, ho creduto dover comprendere nel nostro alfabeto il ç francese pronunziandolo come z gagliardo. Onde si scriverà çella, çittadinu, çivili, deçenti, suççediri ec. e si pronunzierà zella, zittadinu, zivìli, dezenti, suzzediri."

In su Ditzionàriu suo, b'at àteros faeddos cun ç, comente "çittadi", "provinçia". Como, sighende sos inditos de Porru, diat tocare a iscrìere "tzella, tzitadinu, tzivili, detzenti, sutzèdiri, tzitadi, provìntzia", etc. NON "cella, citadinu, civili, decenti, sucèdiri, tzitadi, provìncia", etc.

In sas variedades meridionales, tenent pronùntzia palatale ce-, ci- (comente in "cena, cintura", comente naraiat Porru!) sos faeddos  chi benint dae latinu CE-, CI-: cena, ciliru, centu, cibudda, etc.

—d.corràine

"pro prima cosa" NO "in antis de totu"

---
In sardu tenimus giai una loc. averb. pro s'ita. "anzitutto": "pro prima cosa".
Duncas non b'at bisòngiu de su calcu "in antis de totu": "pro prima cosa tocat a faeddare sa limba, pustis a l'iscrìere"

—d.corràine

22/02/16

"amoradu,-a, amorare" NON "fidantzadu,-a, fidantzare"

---
In sitos in ue cadaunu iscriet in sardu, acuntesset de lèghere "fidanzadu o fidantzadu" o "fidanzare o fidantzare" pro inditare pessones chi non sunt galu cojuadas! Si tratat de duos italianismos iscarados.

In sardu tenimus "amoradu,-a, amorare" e duncas non b'at bisòngiu de impreare faeddos istràngios.

—d.corràine

"numenare" VS "nominare"

---
Pro ammentare o faeddare de una pessone, naramus "numenare", faeddu de derivatzione populare: "a Antoni semus dae meda sena lu bìdere, ma l'amus numenadu pròpiu eris".

Pro elèghere una pessone a un'incàrrigu, naramus "nominare", de derivatzione culta: "dae una chida m'ant nominadu presidente".

—d.corràine

17/02/16

"in s'ìnteri" VS "cando chi"

---
S'ita. "mentre" (cong.) podet tènnere:
1) valore temporale = "intanto che".
In sardu ponimus «in s'interi»: 'siamo usciti mentre iniziava a piovere > 'semus essidos, in s'interi chi fiat cumintzende a pròere';

2). valore aversativu = "invece".
In sardu ponimus «cando chi»: 'gioca sempre, mentre dovrebbe studiare' > 'est semper gioghende, cando chi diat dèvere istudiare'.

—d.corràine

09/02/16

"magra, taca, mantza" NON "macchia"

---
In sardu tenimus sos faeddos "magra" (mal°a, maxa, maja, marca, marga, mraga, etc.) [dae lat. 'macŭla'], "taca" [dae cat. 'taca'], "mantza" [dae cast. 'mancha']. Duncas, non b'at bisòngiu de nàrrere o iscrìere s'ita. "macchia", comente, a dolu mannu, nos est acuntessende de bìdere urtimamente.

Gasi etotu, su nùmene de su logu de Ispagna "Mancha" (chi non benit dae su latinu 'macŭla'), adatadu a su sardu dat semper "Mantza", non "Màntzia", chi est un'adatamentu dae s'ita. "Mancia", in ue, però, sa "i" est ortogràfica ebbia, pro trascrìere la pronùntzia castigliana e non pronuntziare "Manca".

—d.corràine

23/01/16

P&R: "In ue cheret postu s'atzentu gràficu?"

---
Totu sas paràulas tenent una vocale in ue ruet su tonu de sa boghe. Costumamus a lu sinnare graficamente cun su sìmbulu de "grae" (à, è, ì, ò, ù).

• Non ponimus custu sìmbulu de atzentu:

— in sas paràulas in ue su tonu ruet in sa penùrtima vocale: ando, andas, andat, andamus, andades, andant, etc.

— in sas paràulas cun una vocale ebbia, es.: te, si, su, lu, bi, etc.

• Lu ponimus in:

1) sas paràulas cun prus de una vocale, in ue su tonu ruet in s'ùrtima vocale. A su sòlitu paràulas istràngias: tribù, caribù, cafè, etc.

2) sas paràulas in ue su tonu ruet in sa tertzùrtima vocale: òmine, fèmina, istòria, aìamus, aìais, sighìamus, paràula, càntigu, àsiu, àinu, aìais, aìamus, etc.

In paràulas ligadas cun partìculas enclìticas (duncas, comente chi siant una paràula ebbia, foneticamente), custas paràulas mantenent s'àtzentu gràficu in sa tertzùrtima:

—cando est sighida dae una enclìtica ebbia, es.: màndiga·lu, àrtzia·lu, etc. (chi, duncas, tenet giai s'atzentu gràficu cando sunt a sa sola). Ma non cheret postu in, es.: lea·lu, leade·lu (ca giai no lu tenent cando sunt a sa sola).

—cando  est sighida dae duas o tres enclìticas, es.: màndiga·nche·lu. In custos casos, b'at duos atzentos tònicos, unu printzipale in su "nche" (ma no l'iscriimus, ca sa vocale sua est in sa penùrtima positzione) e unu segundàriu in sa "a" de "màndiga" (e duncas l'iscriimus).

In pràtica, s'atzentu gràficu cheret semper postu —cando li tocat—, siat cando si tratat de faeddos a sa sola, siat cando custos sunt in cumpangia de partìculas enclìticas.

Sa "j" non contat comente vocale. Duncas, non bi cheret s'atzentu in, ca tenent su tonu in sa penùrtima vocale: massaju, operaju, notaju, benzinaju, ruju, etc.
—d.corràine

16/01/16

"ferta" NON "ferida"

---
Si nos segamus cun unu leputzu, nos faghimus una "ferta". Su faeddu benit dae su verbu "fèrrere" (dae su lat. FERIRE), chi tenet "fertu" comente partitzìpiu passadu.
Duncas, "ferida" est unu italianismu, chi podimus fàghere a mancu de nàrrere e iscrìere.
—d.corràine

13/01/16

"chimbe annos a como" NON "chimbe annos faghet"

---
Acuntesset de lèghere semper de prus in web espressiones comente "chimbe annos faghet", cun su verbu "fàghere", chi non sunt àteru si non su calcu dae s'italianu "cinque anni fa".
In sardu, su giustu est s'impreu de s'avèrbiu "como" o de sa locutzione averbiale "a como", postu in dae in antis o a pustis de s'inditu temporale, es.: "nos semus connotos duos annos (a) como" o "nos semus connotos (a) como duos annos".
—d.corràine

12/01/16

"frùtora" NON "fruta"

---
In sardu tenimus su faeddu  "frùtora" (finas "frùture, frùtura") dae su lat. «*fructŏra", pro inditare totus sos frutos chi podimus mandigare, es.: "m'agradat meda sa frùtora", "ponide·mi unu chilu de cussa frùtora", etc.

Duncas non tenet sentidu de nàrrere o iscrìere 'fruta', chi est un'italianismi ebbia.
—d.corràine 

08/01/16

"limba materna" VS "limba mama"

---
In sos ùrtimos annos nos est capitadu de lèghere "limba mama" pro inditare sa limba natzionale nostra. In sas ùrtimas dies, amus lèghidu "missa in limba mama".
In sardu est giustu a nàrrere "limba materna" si li cherimus dare su sentidu de s'ita. "lingua materna", de su fra. "langue maternelle", de s'isp. "lengua materna", de su cat. "llengua materna".

De seguru, sa locutzione "limba mama" est su calcu de s'ita. "lingua madre" (chi a dolu mannu leghimus a s'ispissu, ma est una faddina), tradutzione mala de s'ing. "mother language", chi, però (contra a s'aparèntzia) currispondet a "limba materna" e no a "limba mama", comente diat pàrrere (mother=mama, language=limba).

In realidade, "limba mama" est giustu, ma pro inditare sa limba dae ue su sardu, su frantzesu, s'italianu, etc. sunt derivadas, es.: "su latinu est sa limba mama nostra". Pro nois e sos àteros chi amus numenadu, duncas, sa "limba mama" est su LATINU. Difatis, finas in italianu esistint ambas locutziones ma cun valores diferentes: "lingua materna" VS "lingua madre".

Tando, cumbenit a nàrrere, si b'at bisòngiu, "libros in limba materna, missa in limba materna" o "libros in sardu, missa in sardu" ma NON "libros in limba mama, missa in limba mama". Gasi etotu, est giustu "die internatzionale de sa limba materna" e NON "die internatzionale de sa limba mama".
—d.corràine

24/12/15

"Bona Pasca de Nadale" NON "Bonas Pascas de Nadale"

---
Dae su lat. ecl. Păscha(m) (chi est dae gr. páscha, addattamentu de s’ebr. pesah ‘passàgiu’), in sardu tenimus “Pasca de Nadale (ita. "Natale"), Pasca de sos Tres Res, Pasca de Abrile (Pasca Manna) (ita. "Pasqua"), Pasca de frores (Pasca frorida, Pasca de s'Ispìridu santu, etc.) (ita. "Pentecoste"), etc.”.
E custu ca in sardu —e finas in italianu regionale o antigu ("pasqua di Natale" o "della Natività", Natale; "pasqua di Befana" o "pasqua Epifania", Epifania; pasqua fiorita, la domenica delle Palme; pasqua piccola, il lunedì dopo Pasqua (anche pasquetta), o la domenica in Albis; "pasqua rosa", pasqua di rose, o delle rose", "pasqua rosata", la Pentecoste; "pasqua del Corpo di Cristo, il Corpus Domini; "pasqua dei morti", Ognissanti—, "Pasca" ( e duncas s'ita. "pasqua") inditat cale si siat festa religiosa de importu

Finas in sardu, b'at finas àteros nùmenes, cunforma a sa bidda.

Tando, augurende, in Nadale, “Bonas Pascas”, semus augurende pro TOTU sas Pascas de s'Annu (duncas, pro totu sas FESTAS de s'annu)!

Duncas,  est giustu a nàrrere "Bona Pasca de Nadale" NON "Bonas Pascas de Nadale", pro inditare sa Festa de su 24 de nadale de cada annu!

—d.corràine

18/12/15

"derrota" VS "derruta"

---
Sos duos faeddos "derrota" e "derruta" tenent sentidu diferente e, duncas, tocat a dare cara iscriende, sena los cunfùndere:
DERROTA
Su faeddu "derrota", sustantivu feminile,  benit dae s'isp. "derrota" e currispondet a s'ita. "sconfitta, disfatta". B'est finas su verbu "derrotare", semper dae s'isp. "derrotar", cun su matessi valore.

DERRUTA
Su faeddu "derruta", sustantivu feminile, chi currispondet a s'ita. "rovina, decadimento", benit dae su sardu "derrùere" (dae su lat. DERUERE). Su faeddu "derrutu", partitzìpiu passadu de "derrùere" tenet finas sa funtzione de agetivu, cun su valore de s'ita. "rovinato, decaduto", es.: «oramai tziu meu nch'est pròpiu derrutu», «sa domo derruta nche cheret ghetada, ca si ono est perigulosu».
—d.corràine

"sia, sias, siat..." NON "sie, sies, siet..."

---
Su Cungiuntivu presente in Lsc est: «deo sia, tue sias, issu siat, nois siamus, bois siais, issos siant» NON «deo sie, tue sies, issu siet, nois siemus, bois sieis, issos sient».
—d.corràine

"edilìtzia sotziale" NON "social housing"

---
S'anglomania est currende a totu fua, in tv, ràdiu, giornales, alimentada dae polìticos e giornalistas.
Giai dae meses e annos est currende sa locutzione "social housing" chi currispondet a "edilizia sociale" in italianu e diat pòdere currispòndere a "edilìtzia sotziale" in sardu, es.:  «s'edilìtzia sotziale est caraterizada dae progetos de tipu sotziale...» NON «su social housing est caraterizadu dae progetos de tipu sotziale...»
—d.corràine 

15/11/15

"die cun die" NON "die pro die"

In sardu podimus giai nàrrere "die cun die". Duncas non b'at bisòngiu perunu de su <calcu> *die pro die", dae s'ita "giorno per giorno".
Gasi etotu, est "annu cun annu" NON "annu pro annu", etc.
Pro s'ita. "a giorni alterni" in sardu naramus "a dentirdie" (> bide).

09/11/15

"tziberbullismu" NON "cyberbullismu"

---
In inglesu ant formadu su faeddu "cybernetics/cybernetic" dae su gregu κυβερνητικὴ (τέχνη) [=(arte) de règhere su timone de una nae]. Dae custu faeddu ant formadu su prefissoide "cyber-" addatadu a bias in àteras limbas.
In cat. est "cibernètic,-a", in isp. "cibernético,-a", in fra. "cybernétique", in ted. "kybernetisch/Kybernetik", in ita. "cibernetico".
 In inglesu (e duncas in àteras limbas) ant formadu deghinas de faeddos noos cun custu prefissòide: "cybercafe", "cybersex", etc.
De seguru, s'addatamentu fonèticu est "ciber-" in su bonu de sas limbas romànicas. Duncas, finas in italianu est "ciber-" e NON "cyber-".
E galu de prus in sardu, in ue non tenimus perunu bisòngiu de istròchere s'anglomania de sos italianos chi iscrient "cyberbullismo" e pronùntziant >saiberbullismo<.
Tando in sardu andat bene s'addatamentu "tziberbullismu" e NON "cyberbullismu".
—d.corràine

"museu" NON "museo"

---
Chie at semper costumadu a faeddare in sardu de chistiones de sa vida de cada die paret pagu dispostu a impreare paràulas noas, addattende·las a su gèniu e règula de sa limba nostra. Si tratat mescamente de faeddos de impreu cultu, sientìficu o tècnicu, chi sunt lassadas in "italianu", cando non sunt nen de orìgine italiana, ispagnola, frantzesa, inglesa, etc., ca in realidade sunt addatamentos dae su latinu e gregu.
S'addatamentu, de su restu, est una manera de tratare sas paràulas noas caraterìsticu de cada limba.
Pro nde nàrrere una, in sardu est giustu a nàrrere su «museu», cun sa "u" latina finale [dae lat. Musēum, gr. Μουσεῖον] e non su "museo", a s'italiana.
Finas in cat. ant addatadu a "museu", in isp. a "museo", in fra. a "musée". In ted. e ing. ant leadu su latinu sena modìfica "museum".
—d.corràine

.............................................................................................

• Diegu Corràine [dsc], moderadore e redatore.

.............................................................................................

INCARCA IN SU FAEDDU CHI T'INTERESSAT! Si cheres imparare a praticare sa LSC, inoghe ti podimus agiuare. Pro fàghere pregontas, ma finas pro currègere faddinas chi podimus fàghere finas nois, iscrie a: limbasardacomuna@gmail.com

Amus pessadu chi pro sos amigos chi cherent megiorare s'ortografia de sa LSC, cumbenit a tènnere un'ispàtziu che a custu in ue podimus pònnere AVERTÈNTZIAS in manera istàbile, a disponimentu de totus, pro: dare cussìgios, rispòndere a pregontas, currègere isbàllios.

LSC > Delìbera numb. 6/14 de su 18 de abrile de su 2006, su Guvernu sardu aprovat sas normas de sa Limba sarda comuna>Limba Sarda Comuna