23/09/14

"sièntzia" NON "scienza"


In sardu tenimus unas cantas paràulas, medas, chi non benint deretas dae su latinu ma benint dae su catalanu e dae su castiglianu, pro more de su domìniu e sa colonizatzione issoro, pustis de sa derrota sarda de su 1409 in Seddori.

Unu de custos faeddos est sièntzia, addatamentu dae su cast. ciencia (chi benit dae su lat. scientĭa).
Un'àteru addatamentu, chi moet dae sièntzia, est sientziadu.

In sardu, b'at finas s'addatamentu modernu dae s'ita. scienza: iscièntzia.

Addatamentos comente passièntzia dae isp. paciencia,  cussièntzia dae isp. conciencia.

Custos sunt totu faeddos presentes finas in sos vocabulàrios, es. su de Pedru Casu.

Duncas non b'at bisòngiu de impreare s'italianismu scienza.

"liberamus" VS "liberemus"

S'imperativu in italianu tenet petzi duas formas, p. es., in su verbu «liberare», sa segunda singulare, , libera (2s.), e plurale, liberate (2pl.). Pro sas àteras, leat  sas formas de su cungiuntivu presente, liberi (3s.), liberiamo (1pl.), liberino (3pl.) .

Cando devimus impreare una forma esortativa o imperativa, in italianu, ponimus, p. es., sa forma liberiamo, chi est in su matessi tempus aguale a sa forma de s'indicativu, liberiamo. 
Tando, in medas, cando cherent ghetare un'apellu a sa gente a fàghere una cosa, cunfundent in sardu sa prima pessone de su plurale de s'indicativu, liberamus, cun sa de su presente cungiuntivu, liberemus, e iscrient "Liberamus sa Sardigna dae su colonialismu!". Si faddint, pero, ca in sardu diat èssere giustu a iscrìere "Liberemus sa Sardigna dae su colonialismu!"

E custu ca, si in italianu sas duas formas non tenent diferèntzia, in sardu la tenent! E comente si la tenent! Sa e paret pagu ma càmbiat su valore de sa frase.

Difatis, su presente indicativu de "liberare", de sa prima coniugatzione, in sardu est:
deo lìbero / tue lìberas / issu lìberat / nois liberamus / bois liberades / issos lìberant.
Su presente cungiuntivu, in càmbiu, est:
deo lìbere / tue lìberes / issu lìberet / nois liberemus / bois libereis / issos lìberent.

Gasi etotu in àteros verbos: andamus VS andemus,  faeddamus VS faeddemus;  creimus VS creamus,  benimus VS bengiamus;  finimus VS finamus,  fuimus VS fuamus.



22/09/14

"unos cantos iscolanos" NO "unos iscolanos"

"unos, unas" tenent su valore de su 'circa' italianu cando sunt sighidos dae unu nùmeru cardinale:
"in crèsia b'aiat in totu unas treghentas pessones, unos chentu òmines e unas chentu fèminas".
Non si podent pònnere in su sentidu de s'ita. "alcuni, alcune". In custu sentidu est giustu in sardu a iscrìere e nàrrere "unos cantos, unas cantas" (chi si tratet de agetivu o pronùmene):
— eris a iscola b'at bènnidu petzi unos cantos iscolanos e unas cantas iscolanas.
— benende bi nd'at clientes a su tzilleri tuo, ocannu? Ei, unos cantos!

biatzu, bivòtzigu, ispabillu NO arzillu

In sardu, pro inditare una pessone "ischida" tenimus "biatzu", "bivòtzigu" derivados de "bivu/biu", "ispabillu", dae s'isp. "espabilar".
Duncas non tenimus perunu bisòngiu de nàrrere o iscrìere "arzillu" (comente acuntesset de lèghere finas in Internèt) chi est un'italianismu iscaradu.

07/08/14

"multilìngue" NO "in prus limbas"

Cando devimus nàrrere chi unu situ internet est iscritu in prus de una limba, podimus pònnere "multilìngue".
Su faeddu "multilìngue" est unu cultismu, modelladu in su  tèrmine "bilìngue", dae su latinu  "bilinguis", cump. di «bi-» e «lingua», comente calcu de su gr. δίγλωσσος. Est un'agetivu invariàbile in sardu e in italianu.
Sa parte finale «-lìngue» no est su plurale de s'italianu "lingua"!

In sardu, su plurale, cun s'agiunta de una -s, est "multilìngues".

Duncas, non tenet sentidu a nàrrere "situ in prus limbas", ca "in prus limbas" est sa definitzione non su tèrmine! Su giustu est "situ multilìngue". No andat bene mancu "multilimba" o "multilìngua", comente apo iscritu in: http://limbasardacomuna.blogspot.it/2010/12/non.html

De su restu:
—in catalanu est "multilingüe" e non "*multillengua" ca si narat "llengua"
—in frantzesu est "multilingue" e non "*multilangue" ca si narat "langue"
—in inglesu est "multilingual" e non "*multilanguage" ca si narat "language"

"cumpartzire, cumpartzidu" NON "cundividere, cundivisu"

In sardu tenimus "cumpartzire, cumpartzidu" pro s'italianu "condividere, condiviso".
Non b'at perunu bisòngiu, duncas, de nàrrere "cundividere, cundivisu", a s'italiana.

Tando, si bos agradat custa nota, cumpartzide·la cun sos amigos bostros!

01/08/14

"barbilongu" NON "barbi longu"

In sardu, ponimus a s'ispissu agetivos sintèticos  cumpostos in càmbiu de una locutzione. A su sòlitu inditant caraterìsticas de sa pessone o de sa carena.
Pro nàrrere chi unu tenet "barba longa" o "de barba longa" o "longu de barba", ponimus "barbilongu".

In pràtica, in sardu tenimus sa matessi formatzione de s'isp. "peliblanco", "pelirrojo", etc., cun su matessi valore de su sardu: "chi tenet pilu biancu, ruju, etc."
L'iscriimus totu atacadu, sena tretu biancu in mesu de sas duas paràulas (su primu elementu costiuidu dae unu sustantivu, su segunda dae un'agetivu), ca su primu elementu, a sa sola, no agabbat mai in -i.
In pràtica, podimus, liberamente, cumpònnere agetivos a rèfudu, cantos nde cherimus, aunende sustantivos e agetivos.
Duncas: 
—barritortu (cun barra torta): "Antoni est barritortu".
—nasilongu (cun nasu longu)
—piliruju (cun pilos rujos)
—coddifaladu (cun su coddu faladu)
—pilaneddadu (cun sos pilos aneddados)
—anchicurtzu
—conchimannu
—corimannu
etc.

04/07/14

brètonu, èstonu... NON brètone, èstone...

Gasi comente in sardu tenimus "comunu",  "comuna",  "comunos",  "comunas", pro s'ita "comune",  "comuni" (chi balent pro maschile e feminile), podimus formare in sa matessi manera finas àteros agetivos comente "brètonu, èstonu..." NON "brètone, èstone... "

Duncas, "sa limba brètona, èstona...", "su brètonu", "s'èstonu", "sos brètonos",  "sos èstonos",  "sas brètonas",  "sas èstonas", etc. 

22/06/14

"in contu de..."

Custa espressione sarda andat bene pro bortare s'ita. "per quanto riguarda..." o "a proposito di...", es.: "in contu de polìtica, in democratzia, est giustu chi cada unu tèngiat s'idea sua".

casu VS casu

         Dae su lat. caseus, in sardu tenimus “casu” pro inditare s’alimentu otentu dae su late. 
Imbetzes, dae su lat. casus -us, tenimus in sardu su cultismu “casu” (cun su valore de “eventu”, etc., in locutziones comente “in casu chi…”, “s’in casu…”, etc.). 
         Chie, in contu de sardu, riet pro s’impreu de su cultismu “casu”, cun s’iscusa chi si podet cunfùndere cun “casu” (alimentu) est unu chi est contràriu a s’impreu de su sardu in argumentos astratos e cheret limitare su sardu a argumentos pràticos.
          Duncas, in sardu tenimus sas duas paràulas (omòfonas e omògrafas, cun valore e etimologia diferente), comente in italianu tenimus caso VS cacio, in ispa. caso VS queso, etc.

22/05/14

"su, sa, sos, sas, is", in funtzione de pronùmene

In sardu, sos art. determinativos "su, sa, sos, sas, is" podent tènnere finas sa funtzione de pronùmenes. Però, acuntesset semper prus a s'ispissu de lèghere frases cun pronùmenes a s'italiana, es.: "s'amigu est cuddu chi t'agiuat", chi est unu calcu dae s'italianu collochiale (quello).

Tando, sa manera giusta, in sardu est: "s'amigu est su chi t'agiuat".

Gasi etotu, in una frase italiana comente "questo libro è scritto per quelli (o coloro) che parlano in sardo", in sardu su pronùmene «quelli» si bortat cun "su" cun valore pronominale, MAI cun «cuddos». Duncas est giustu "custu libru est iscritu pro sos chi faeddant in sardu". Duncas s'impreu de «cuddos» est un'italianismu.






17/05/14

“apo mutidu a Giuanne” NO “apo mutidu Giuanne”

---
In sardu, su verbu transitivu est sighidu dae sa prepositzione «a»  e dae cumplementu ogetu cando custu est costituidu dae unu nùmene pròpiu, dae unu pronùmene personale o dae unu nùmene de parentela, es.:  “apo mutidu a Giuanne”, “apo mutidu a issos”, “apo mutidu a babbu tuo”. 
Est su chi cramamus acusativu personale.
Si, imbetzes, su nùmene de parentela est pretzèdidu dae un’artìculu determinativu (su, sa, sos, sas, is), sa prepositzione «a» NON bi  bolet, es.: “eris apo bidu su babbu de Antoni”. 

Sa prepositzione «a»  non bi bolet in sos ateros casos, es.: “apo bidu su gatu tuo a probe de domo mea”, etc.

—d.corràine

14/05/14

punnare a NON pessighire

Pro inditare sa "voluntade de fàghere una cosa" in sardu naramus "punnare + prep. «a»".
Duncas, pro custu valore no andat bene a iscrìere "pessighire" comente calcu de s'ita. "perseguire", ca  "pessighire"in sardu cheret nàrrere "dare infadu", "andare in fatu de una pessone pro li fàghere dannu".
Duncas, no andat bene a bortare in sardu s'ita. "perseguire l'opera di mantenimento..." cun "pessighire s'òpera de mantenimentu..."  ma "punnare a su mantenimentu..."

Su verbu "pessighire"  currispondet petzi a s'ita."perseguitare".

sìndigu NON sindacu


In sardu, pro inditare sa pessone incarrigada de ghiare sa Comuna, naramus "sìndigu", dae s'isp. "síndico" o dae s'it. ant. "sindico" (in càmbiu de s'atuale "sindaco"). Totus derivant dae su lat. tardu syndĭcus, dae gr. sýndikos, cump. de σύν, "cun", e δίκη, "giustìtzia".
Duncas, in sardu est mègius a nàrrere sìndigu e non sìndacu, chi est un'italianismu reghente.

18/01/14

iscriat VS iscriiat

Medas, iscriende, cunfundent iscriat cun iscriiat, pessende chi siant de su matessi valore.

Paret diferèntzia de nudda, ma:

— 'iscriat' est sa de 3 pessones singulare de su cungiuntivu presente de "iscrìere": chi deo iscria, chi tue iscrias, chi issu iscriat, chi nois iscriamus, chi bois iscriais, chi issos iscriant.

— 'iscriiat' est sa de 3 pessones singulare de s'indicativu imperfetu, semper de su matessi verbu. Est su chi in dialetos de sa Sardigna tzentrale est pronuntziadu cun sa -v- intervocàlica, iscriviat, chi ruet in manera regulare in su prus de sos dialetos, es.: nive>nie, levare>leare, cubare>cuare,etc. Duncas, sas duas -ii- de "iscriiat" sunt regulares e giustas pro espressare s'idea de un'atzione continuativa in tempus passadu.

 

14/12/13

'bolet/cheret fatu' NO 'andat fatu'

Pro espressare s'idea de "bisòngiu, dovere" de fàghere carchi cosa, in sardu ponimus su verbu 'bòlere' o 'chèrrere': "sa binnenna bolet/cheret fata dereta".

A pònnere su verbu 'andare' est un'italianismu.

'mina' NON 'miniera'

Sa paràula 'miniera' est un'italianismu reghente in sardu: ita. 'miniera', dae su frantzesu 'minière', dae 'mine' (faeddu de orìgine tzèltica), pro inditare una galleria. In ita. antigu b'at finas 'minera', sena ditongatzione de sa -e-.

In Sardigna, in sos logos dae ue nche bogant minerale dae sutatera, li narant 'mina', pro su matessi cuntzetu. Chi currispondet finas a s'ita. antigu 'mina'.

A chie traballat in sa mina, li naramus 'minadore'.

12/12/13

"cumbidare" VS "invitare"

Sa paràula "cumbidare" tenet belle in totue su sentidu de 'brindare cosa de bufare a una pessone' a contu de calicunu chi pagat: "oe Antoni m'at cumbidadu una tassa de binu".

Pro propònnere a una o prus pessones de leare parte una riunione, eventu, manifestatzione, podimus nàrrere "invitare": "pro sa chida ch'intrat, m'ant invitadu a leare parte a unu viàgiu a Còrsica".

In sa matessi manera, distinghimus "cùmbidu" (deverbale de 'cumbidare'): "pro sa làurea so ammaniende unu cùmbidu pro totu sos collegas";
dae "invitu": "bos semus imbiende s'invitu a leare parte a su cuntzertu de domìniga"

Senza titolo

 

22/11/13

"iscritura, iscritore" NO "iscridura, iscridore" o "scridura, scridori"


In sardu est "iscritura, iscritore" o "scritura, scritori". Mai podent èssere  "iscridura, iscridore", "isºridura, isºridore", "ixridura, ixridore" o "scridura, scridori", ca sunt cultismos chi benint dae faeddos lat. chi tenent -PT-,  SCRIPTŪRA e SCRIPTOR -ŌRIS, ambos der. de SCRIPTUS, part. pass. de SCRIBĔRE «iscrìere». 
Sas paràulas sardas chi benint dae faeddos latinos chi tenent -PT-, -CT-, -TT-, non podent MAI colare a -d-: NEPTA>neta, LACTE>late, LITTĔRA>lìtera. Mai, duncas, podet èssere: *neda, *lade, *lìdera. E prus pagu: *iscridura, *iscridore o *scridura, *scridori, chi sunt un'imbentu ridìculu chi agatamus in carchi situ internet, de chie non connoschet sas règulas de sa fonètica istòrica.
Su passàgiu a -d- bi podet èssere petzi si sos faeddos latinos tenent -T-: LATUS>ladu, RUTA>ruda, francu in sos limbàgios de sa Baronia in ue abbarrat -t-: latu.

.............................................................................................

• Diegu Corràine [dsc], moderadore e redatore.

.............................................................................................

INCARCA IN SU FAEDDU CHI T'INTERESSAT! Si cheres imparare a praticare sa LSC, inoghe ti podimus agiuare. Pro fàghere pregontas, ma finas pro currègere faddinas chi podimus fàghere finas nois, iscrie a: limbasardacomuna@gmail.com

Amus pessadu chi pro sos amigos chi cherent megiorare s'ortografia de sa LSC, cumbenit a tènnere un'ispàtziu che a custu in ue podimus pònnere AVERTÈNTZIAS in manera istàbile, a disponimentu de totus, pro: dare cussìgios, rispòndere a pregontas, currègere isbàllios.

LSC > Delìbera numb. 6/14 de su 18 de abrile de su 2006, su Guvernu sardu aprovat sas normas de sa Limba sarda comuna>Limba Sarda Comuna