21/09/12

isse vs issu

Dae su lat. ĭpse, ĭpsa, ĭpsum, in sardu derivant su pronùmene personale "isse, issa, issuissos, issas".
Tocat a ammentare chi "isse" si podet impreare petzi pro inditare pessone, no animale nen cosa.

19/09/12

"su...", artìculu cun valore pronominale

S'artìculu su, sa, sos, sas, is, podet tènnere valore pronominale.
Una frase italiana comente "mi piace il formaggio sardo, soprattutto quello di pecora", in sardu est: m'agradat su casu sardu, mescamente su de berbeghe. No est giustu, duncas, a iscrìere e nàrrere: ...cuddu o cussu de berbeghe. A dolu mannu, custa est una de sas faddinas chi leghimus de prus in sos blogs!

iscritore NO iscriidore

Su faeddu sardu "iscritore" est unu cultismu, comente in ita. "scrittore", "escritor" in ispagnolu, catalanu, portughesu, asturianu, etc., [dae su lat. scriptor -ōris, der. de scriptus, part. pass. de scribĕre «iscrìere»]. No est unu derivadu de "iscrìere", comente "escritor" no est derivadu dae sos àteros infinidos de sas àteras limbas. Duncas "iscriidore" est unu diferentzialismu ridìculu e infantile. Comente chi in italianu esseret "scrivitore" o in ispagnolu e àteras limbas "escribidor"!

18/09/12

istèrgiu NON recipiente, retzipiente

In sardu, istèrgiu  tenet su valore de s'ita. recipiente ma finas de stoviglia.
Duncas: assucare, sabunare, frobbire, ammaniare, giùghere isboidare, prenare, bèndere, comporare... s'istèrgiu.
S'istèrgiu podet èssere de linna, de làmia, de plàstica, de terra.
In càmbiu,  recipiente, retzipiente sunt italianismos.

reghente NON recente, retzente

reghente, comente agetivu e avèrbiu, no est un'italianismu (comente pessat calicunu chi connoschet pagu su sardu!) ma una paràula patrimoniale chi derivat dae su lat. RECENTEM.
Duncas: de reghente apo connotu connotu duos tataresos; sas leges reghentes in contu de limba tutelant finas sa limba sarda.

puale NON sèchiu

A sa paràula italiana "secchio", currispondent in sardu paràulas comente puale o poale (dae su cat. poal), sìcia (dae ita. secchia) e àteras.
"sèchiu" o "sèchio" sunt italianismos reghentes.

ismùrgiu, ismurgiare NON colatzione, fàghere colatzione

Duncas, est giustu: oe amus fatu s'ismùrgiu in presse; oe apo ismurgiadu a cafè e a pane cun mele.

brulla NO ischertzu

bote NON baràtulu, latina

Duncas, est giustu: unu bote de cunserva, unu bote de birra, unu bote de tinta.
In càmbiu, baràtulu, latina sunt italianismos.

16/09/12

dae ue NON dae in ue

Est giustu a nàrrere: in ue ses?, dae ue ses benende?, a ue ses andende? de ue ses?.
Sunt formas non giustas "dae in ue, de in ue, a in ue..."

su bonu, su prus NON sa magior parte

Es.: Su bonu (su prus) de sas pessones mannas faeddat in sardu..
A nàrrere "sa magior parte" est un'italianismu.

05/09/12

isperu NO isperàntzia

Est mègius isperu, es.: non tèngio isperu perunu chi ocannu siat un'annada bona.

càrrigu, incàrrigu, iscàrrigu... NO gàrriu, ingàrriu, irgàrriu...

Duncas finas carrigareincarrigare, iscarrigare...:
Es.:
Su càrrigu est tropu grae e su molente non podet.
A su diretore nostru l'ant dadu un'incàrrigu nou.
Ammenta chi cheret fatu su documentu de iscàrrigu si no as bèndidu totu sa mercantzia.
Pro cras mangianu tocat a nche carrigare a sa màchina totu sos libros.

ma', ba', Paule', Pe'... NON mà, bà, Paulè, Pè...

Cando cramamus una pessone, in sardu, truncamus sa paràula interessada in sa vocale tònica. In custas ocasiones est giustu a iscrìere un'apòstrofu pro sinnare custu truncamentu, no un'atzentu in sa vocale tònica. Duncas est giustu, es.: ma' pro cramare sa mama, ba' pro cramare su babbu, Paule' pro cramare a Pauleddu o a Pauledda, Pe' pro cramare a Pedru, etc.

02/09/12

bighinadu NO ighinadu o chinadu

In sardu, a su sòlitu in paràulas derivadas dae su latinu, sa b, d, f, g de cumintzu de paràula, pretzèdida dae paràula chi agabbat in vocale, podet iscumpàrrere, sena, però, cunsentire peruna elisione de sa vocale de in antis, es.: su (b)ighinu, sa (d)omo, sa (f)èmina, sa (g)ama.
Càpitat finas cun sos topònimos, es.: (B)ilartzi, (F)onne
Cando, imbetzes custas paràulas leant su plurale, custas cunsonantes non ruent, es.: sos bighinossas domossa fèminassa gamas. Custu càpitat finas in sos topònimos, es.: ando a Fonne, isto in Fonne, ando a Bilartzi, isto in Bilartzi. Duncas sa forma giusta est Bilartzi, Fonne, etc.
In carchi bidda, in su plurale,  torrat sa b, non sa g comente diat dèvere èssere: sas bamas, sos batos. A bias, custu plurale cunditzionat finas si singulare: bustu in càmbiu de gustu. Pro ite? Ca sigomente a su sòlitu est sa bi intervocàlica chi ruet, chie faeddat pessat chi si tratet de b finas in paràulas chi tenent sa g.
Una curiosidade. A fortza de elisiones, in biddas comente Paule, dae su (b)ichinadu si podet colare a su chinadu, pro nàrrere su bighinadu. Pro custu, lassende a cada bidda sa libertade de pronuntziare sas paràulas in forma locale, est de utilidade manna una norma de referèntzia comente sa Lsc, chi nos dat sas formas cumpretas de sas paràulas: su bighinu, su bighinadu.

iscumparta NO iscumparsa

In custu sustantivu feminile, sa desinèntzia currispondet a sa de su p.p. de su verbu iscumpàrrere o de sos cumpostos de pàrrere (partu). Duncas est giustu a iscrìere: "S'iscumparta de sa limba sarda nos ponet in pessamentu". 
Iscumparsa est un'italianismu.

17/08/12

"salude" NON "ciau"

Càpitat a s'ispissu de lèghere finas in carchi pàgina de sa Rete su saludu italianu addatadu a su sardu "ciau". Ohi, ohi. Ma si unu tenet istima pro sa limba sarda non podet nàrrere o iscrìere gosi!
Sena contare chi ciao italianu est totu su contràriu de unu saludu "democràticu", ca benit dae su vènetu s-ciao, s-ciavo, propr. «(so) iscravu (bostru)».
No est mègiuas a nàrerre e  a iscrìere salude?

15/08/12

"alligru, alligria" NO "allegru, allegria"

"a su sòlitu" NON "de sòlitu"

Est mègius a nàrrere "a su sòlitu" chi non "de sòlitu", chi est unu calcu dae s'italianu.
Duncas, A su sòlitu, a merie faghimus una passigiada.

"salude" NON "bona die, bona sera, etc."

"salude" est su saludu normale in sardu, sena tènnere contu de s'ora o de s'edade de sa pessone.
Duncas, non b'at bisòngiu de nàrrere "bona die, bona sera, etc.", chi sunt italianismos inùtiles.
Carchi deghina de annos como, si naraiat (ma bolende, lu podimus galu nàrrere!) "bonas dies, bonas tardas", dae s'isp. "buenos dias, buenas tardes".
Pro augurare de nche colare una note bona, si narat "bona note" e si costumat a rispòndere "note bona"!

"de costàgiu" NON "de fiancos"

05/08/12

"bomba" NON "polpetta"

At a pàrrere curiosu, ma s'ita. "polpetta", fata cun petza mòlida (o machinada), in sardu est bomba, de seguru pro sa forma tunda.

03/08/12

"frùschina" NON "fiòcina"

In tempus de mare, chèrgio ammentare chi in sardu si narat "frùschina" NON "fiòcina", es.: piscare s'ambidda cun sa frùschina.

02/08/12

"astra" NON "ghiaciu"

A dolu mannu, càpitat semper prus a s'ispissu de intèndere s'italianismu "ghiaciu", in càmbiu de sa paràula sarda astra, àstrau, àstragu; e ghiaciare in càmbiu de astrare, astragareastraare.

31/07/12

"torrare a..." o "torra" VS "ri-"

Pro bortare su cuntzetu de "repìtere" espressadu dae sa partìcula ri- posta in cumintzu de paràula in faeddos cumpostos, in sardu faghet a pònnere su fòrmula: torrare a + infinidu o infinidu + torra.
Custu balet mescamente cando est craru chi si tratat de paràulas cumpostas cun unu verbu impreadu in sardu in manera normale, es. ita. rifare > torrare a fàghere o fàghere torra; rifatto > torradu a fàghere o fatu torra, in ue torra est semper invariàbile.
Duncas NON si narat: rifàghere, rinàrrere, etc.!

"Baduecarros" o "Badecarros" o "Badu de carros" NON "Badu 'e carros" o "Bad'e carros" o "Bade e carros" o "Badde carros"

Sas chi presentamus inoghe sunt unas cantas ebbia de sas iscrituras de custu topònimu de Nùgoro, chi bidimus in pùblicu. A fortza de chèrrere rapresentare elisiones, non si cumprendet prus ite ruet e ite abbarrat. In carchi cartellu b'at finas "Bad'e' carros", "Bad'è carros". Arribbant finas a cunfùndere badu cun badde, in custa manera.
Sa cosa mègius diat èssere a iscrìere a pònnere in manera regulare sa prepositzione de cumpreta, duncas Badu de carros o, si nono, Badecarros, totu atacadu, cunforma a sa pronùntzia.

"làstima!, su dolu!" NON "pecadu!"

S'interietzione pecadu! est un'italianismu iscaradu.
In sardu est mègius a nàrrere làstima!, chi benit dae s'ispagnolu lástima, oramai intradu e fossilizadu in sardu, paris cun àteras deghinas de faeddos. Un'alternativa est su dolu!

30/07/12

"a sa sola" NON "dae solu/dae sola"

Duncas est giustu a nàrrere: A Casteddu so andadu (o so andada) a sa sola.

"dae solu, dae sola, dae solos, dae solas" sunt calcos iscarados dae s' italianu: una faddina chi si nde podet fàghere a mancu. In càmbiu issoro, tocat a pònnere a sa sola, invariàbile.

20/06/12

"Vostè est..." NON "Vostè seis..."

"Vostè" est una forma de cortesia, in sardu,  e andat paris cun su verbu in sa de 3 pessones singulare. Tando est giustu a nàrerer e a iscrìere, es.: Vostè est una pessone bona a beru.
Benit dae su catalanu "vostè".

09/06/12

"isteddu" NO "istella"

Istella est un'italianismu iscaradu chi non tenet perunu sentidu in sardu, ca tenimus giai isteddu: in chelu sunt lughende sos isteddos.

"duas fèminas" NON "duos fèminas"

Comente su nùmeru cardinale "unu", finas "duos" tenet su currispondente feminile "duas", diferentemente dae s'italianu.

"dughentas fèminas" NON "dughentos fèminas"

In sardu, est giustu "chentu òmines, dughentos òmines" ma "chentu fèminas, dughentas fèminas, treghentas fèminas, etc.".
Duncas su gènere e su nùmeru de s'agetivu numerale podet cuncordare cun su sustantivu (contrariamente a s'italianu). E podet cuncordare cando si tratat finas de pronùmene numerale: "In crèsia b'aiat chentu fèminas non dughentas"

"intre" NON "tra"

Dae su lat. INTER in sardu tenimus inter e sa forma intra, intre (metàtesi de inter?). Sa forma tra est un'italianismu. Difatis in s'oratzione cristiana tenimus: Beneita ses tue intre totu sas fèminas e beneitu est su frutu de sas intrannas tuas, Gesùs.
intre no est sa matessi cosa de sa prepositzione intro de, chi benit dae su latinu ĭntro (sende chi a bias lu potzat pàrrere pro more de un'assimilatzione in sa pronùntzia, intr(o d)e): sos amigos ant a arribbare intro de una chida. Cun intro, bi cheret semper sa prep. de.

"mòlere, maghinare" NON "macinare"

maghinare, mòlere sa petza


13/05/12

"peròmine" NO "a testa"

Es.: de durches nde lis at dadu duos peròmine. A testa est un'italianismu.
Si narat peròmine siat chi si tratet de òmine, siat chi si tratet de fèmina.

"de malu coro" NON "malvolentieri"

Es.: su praghere mi l'at fatu de malu coro. Malvolentieri est un'italianismu.

"de bonu coro" NON "volentieri"

Es.: su praghere  ti lu fatzo de bonu coro. Volentieri est un'italianismu

"deretu" NON "subitu"

Es.: torro deretu, ando deretu. Subitu est pròpiu un'italianismu.

04/05/12

"autonomia sarda noa" NON "nova autonomia sarda"

Sos agetivos cherent postos a pustis de su sustantivu: autonomia sarda noa o autonomia noa sarda, cunforma si cherimus pònnere in evidèntzia noa o sarda.

"dae" NON "da e"

28/04/12

"pòveru" NON "pòberu"

"pòveru" est un'addatamentu dae s'italianu "povero". Non benit dae su lat. PAUPERUM, ca si nono diat èssere istadu "pàperu/pàberu".

25/04/12

Tàtari NON Thàtari

"Thàtari", lèghidu in unu situ internèt.
Su critèriu currente, adotadu finas dae sa Ras pro sos cartellos chi at giai postu in s'intrada de carchi bidda, est de iscrìere sos macrotopònimos cunforma a sa pronùntzia locale.
Tando, "Sassari", in sardu si pronùntziat "Tàtari" e s'iscriet "Tàtari". Non tenet sentidu a l'iscriere in àtera manera.

Imperfetu de su cungiuntivu

Pro formare bene s'imperfetu de su cungiuntivu, leade comente referèntzia sa forma de s'infinidu. In sa coniug. 2, sa paràula est prana.

Coniugatzione 1, in -are, es. Cantare
Cantare
Cantares
Cantaret
Cantaremus
Cantareis
Cantarent

Coniugatzione 2, in -ere, es. Tìmere
Timere
Timeres
Timeret
Timeremus
Timereis
Timerent

Coniugatzione 3, in -ire, es. Finire
Finire
Finires
Finiret
Finiremus
Finireis
Finirent

Presente de su cungiuntivu

Coniugatzione 1, in -are, Es. Cantare
Cante
Cantes
Cantet
Cantemus
Canteis
Cantent

Coniugatzione 2, in -ere, es. Tìmere
Tima
Timas
Timat
Timamus
Timais
Timant

Coniugatzione 3, in -ire, es. Finire
Fina
Finas
Finat
Finamus
Finais
Finant

16/04/12

"capitale" VS "cabulogu"?

Non si diat pòdere nàrrere capitale, in sardu, finas pro inditare sa de una provìntzia o de una parte istòrica de sa Sardigna, comente currispondente a s'ita. capoluogo?
Mi paret mègius de cabulogu, calcu dae s'ita.
Tando bi diant èssere capitales de istadu, de regione, de provìntzia...

"in parte mea" NO "a su postu meu"

Est prus giustu a nàrrere e a iscrìere: "nemos l'at a fàghere in parte mea" NO "...a su postu meu", chi est unu calcu dae s'italianu.

"andadu ses?" NON "ses andadu?"

In custa casta de pregontas, su verbu si ponet in s'agabbu de sa frase. Su contràriu est un'italianismu .

12/04/12

"retzida" NON "ricevuta"

"retzida" (ita. ricevuta), dae su verbu "retzire", pp. "retzidu".
Duncas: "pustis pagadu, m'ant dadu sa retzida".

05/04/12

"m'apo pèrdidu" + cumpl. og. NON "mi so pèrdidu" + cumpl. og

In sardu est giustu a pònnere su verbu àere non su verbu èssere comente in italianu. Tando est giustu a nàrrere: "m'apo pèrdidu s'ispetàculu"

06/02/12

"bìdere caminende" NON "bìdere caminare"

In italianu est giustu, in custu casu, a pònnere verbu+ infinidu. In sardu, nono, bi cheret verbu+gerùndiu. Tando, est giustu a nàrrere: Eris apo bidu a Antoni  caminende, Ieri, ho visto Antonio camminare.
NONO:  Eris apo bidu a Antoni  caminare

22/08/11

"nàrrere chi nono/ei" NON "nàrrere de nono/ei"

S'impreu de sa prep. "de" in càmbiu de "chi" est unu calcu dae s'italianu.
Tando, est giustu a nàrrere: "m'ant cussigiadu a nàrrere chi nono", "mi hanno consigliato di dire di no"

16/08/11

"francu" NON "tranne"

A sa prep. italiana "tranne (o fuorché, eccetto)", currispondet in sardu "francu", es.: "in domo bi fiant totus, francu su babbu". Si podet nàrrer finas "foras de", es.: "in domo bi fiant totus, foras de su babbu".

14/08/11

"fundu" NON "pianta"

---
No andat bene "pianta" pro sa paràula italiana 'pianta', vegetale. 
In sardu est "fundu". Podet inditare un'àrbore, es.: "in sa corte nostra b'at duos fundos de pira" non "...duas piantas...", o finas unu fundigheddu, es.: "unu fundu de càule", "unu fundu de afàbiga".

Su faeddu "pranta" (e 'pianta' in sas variedades in ue sa -L- de su grupu cunsonànticu latinu -PL- si vocalizat) si ponet pro inditare, prus chi no àteru, sa parte de fundu de sa manu e de su pee: "pranta de sa manu" o "pranta de su pee"

— d. corràine

11/08/11

"a curtzu, a probe, in s'oru" NO "a vicinu"

Comente avèrbiu, est mègius a pònnere "a curtzu, a probe, in s'oru" NO "a vicinu", es.: "istamus a curtzu (o a probe o in s'oru)".
Gasi etotu, coomente locutzione prepositiva, est mègius a pònnere "a curtzu de, a probe de, in s'oru de" NO "a vicinu de", es.: "istamus a curtzu de (o a probe o i de n s'oru de) s'iscola".



09/08/11

"voluntade" NON "volontade"

"prus addae de" NON "prus a in cue de"

"diferentziale" NON "spread"


Su diferentziale lìtera-dinare (Bid-ask spread) currispondet a su tantu in prus chi b'at intre su preju chi un'intermediàriu si disponet a bèndere sos tìtulos (lìtera) e su preju chi isse s'impignat a los comporare (dinare)." (http://www.morningstar.it)
S'anglomania italiana non nos devet custrìnghere a impreare tèrmines pagu craros o nudda, comente spread.
Lu podimus mutire diferentziale lìtera-dinare diferentziale ebbia si su cuntestu est craru, es.: «Sa Bce còmporat, su diferentziale falat», «Su diferentziale Btp-Bund nche colat cuota 400».
De su restu, giai in italianu di narat differenziale, in ispagnolu diferencial.


07/08/11

"cando non cando" NON "de tantu in tantu"

es.: "cun giaju meu, nos bidimus cando non cando".
S'espressione "de tantu in tantu" est un'italianismu.

05/08/11

"si no est chi" NO "a meno che"

Es. : "Tando, faghimus sa vacàntzias in pare, si no est chi tue ses galu traballende"

03/08/11

“agentzia de valutatzione” NO “agentzia de rating”

Una Credit rating agency (CRA) est un’agentzia de valutatzione de su crèditu (CRA), duncas una sotziedade chi atrìbuit valutatziones de crèditu pro sos emitidores de unas cantas castas de obligatziones de dèvidu o sos istrumentos de dèvidu matessi.

Una valutatzione de su crèditu (credit rating) vàlutat sa solvibilidade de un'emitidore.
Duncas, in sardu, si diat pòdere nàrrere agentzia de valutatzione de su crèditu o agentzia de valutatzione ebbia, NO agentzia de rating, pro custa casta de agentzia chi est sa prus numenada in sos mèdios de informatzione.

B'at de cunsiderare chi b'at finas àteras castas de agentzia de valutatzione, pro nàrrere sa Agentzia de Valutatzione Tzìvica (istrutura interna de Cittadinanzattiva) e àteras. In custos casos cumbenit a crarire de ite si tratat, cun s'agetivu currispondente, es.: "tzìvica, etc", o unu cumplementu de ispetzificatzione.

01/08/11

comunu/-a (ag. e sust.) NON cumone

Sa paràula "cumone" est presente, como, in s 'espressione "a cumone", chi est una locutzione averbiale, es.: fàghere una cosa a cumone; lu tenimus a cumone. Duncas no andat bene, oe, comente agetivu o comente sustantivu. Podimus nàrrere "comunu/-a".
Tando iscriimus "unu problema comunu, una chistione comuna";  "su comunu (o sa comuna) de Aristanis, de Nùgoro, de S'Alighera" NON  "su cumone (o su comune) de Aristanis...".

09/02/11

"cumbidare" vs "invitare"

"cumbidare" in srd. tenet su valore de "propònnere a mandigare o a bufare", dae lat. *CONVITARE ma influentziadu dae isp./cat. "convidar". Oramai "cumbidare" est semantizadu  cun custu valore e no andat bene in sentidu astratu, in ue non bidimus peruna dificultade a nàrrere "invitare", chi est su cultismu de der. lat. INVITARE, comente in ispagnolu /cat. "convidar" vs "invitar".
De su restu, su isp/cat "convidar" benit su lat. vulg. *CONVITARE, chi est unu cumpostu de CUM+INVITARE.

Duncas:
—cumbidare (transitivu):  ti cùmbido una tassa de binu...
—invitare (intransitivu):  ti invito a sa "festa de su binu", a unu cuntzertu...

25/12/10

"pìscamu, obispu" NON "vescovo"

In sardu naramus "pìscamu" pro inditare su preladu superiore de una diòtzesi, dae su lat. episcŏpus (e custu dae su gr. ἐπίσκοπος). Tenimus finas "obispu", dae s'isp. 'obispo', semper dae su lat. episcŏpus. Tando est giustu: "Su Papa at retzidu sos pìscamos sardos".

17/12/10

"multilìngue" NON "multilimba, multilimbas"

Sos faeddos "multilìngue, plurilìngue" sunt cultismos, tèrmines, modellados in su  tèrmine "bilìngue". dae su latinu  "bilinguis", cump. di «bi-» e «lingua», comente calcu de su gr. δίγλωσσος. Sunt agetivos invariàbiles in sardu e in italianu.
Sa parte finale «-lìngue» no est su plurale de s'italianu "lingua"!
Duncas, comente in italianu non si podet nàrrere "scuola multilingua" ma "scuola multilingue", in sardu est giustu a nàrrere "iscola multilìngue".
In su plurale:
— s'italianu "multilingue" si càmbiat in "multilingui", sena distintzione de genere: duncas "scuole multilingui", NON "scuole multilingue"!
—su sardu multilìngue leat petzi sa -s, sena distintzione de genere. Duncas "iscolas multilìngues".
Tando, non si podet mancu nàrrere "polìticas multilìngue" MA  "polìticas multilìngues".
Duncas, est giustu: "òmines multilìngues, fèminas multilìngues".
Essende unu cultismu, non si podet mancu addatare in "multilimba" o "plurilimba".
Gasi comente naramus linguista, linguìstica NON limbista, limbìstica.

"issoro" NO "insoru"

Sa paràula benit dae lat. IPSORUM, in ue sa -P- s'assìmilat a sa -S- chi sighit.
Duncas est mègius issoro. In insoru, sa -n- no est etimològica.

"cuncordu" NON "coro"

Diat èssere mègius a nàrrere Cuncordu Maria Carta, Cuncordu Ennio Porrino, NON Coro..., chi cun custu valore est un'italianismu mancu addatadu.
Ammentamus·nos chi coro currispondet a s'italianu "cuore".

23/11/10

"m'at naradu chi nono" NON "m'at naradu de nono"

S'impreu de de in "m'at naradu de nono" est un'italianismu.
Prus giustu "m'at naradu chi nono".

19/11/10

“giòvia” NON “giòbia” o "gioja"

Sa paràula “giòvia” est derivada dae lat. IOVIA, ma cun sa -v- intervocàlica mantesa. Mancari chi "diat" èssere regulare sa ruta de sa -V- latina originària, (in sas variedades in ue custu càpitat in manera regulare) cun su resurtadu gioja (chi, paris cun giògia, est caraterìsticu de medas biddas de su sardu setentrionale: Otieri, Òschiri, etc.)  in su territòriu linguìsticu chi Wagner mutit log. e camp. Comente dae NOVU, NIVE, OVU  tenimus nou, nie/nii, ou.  
Duncas est est giustu a iscrìere giòvia, sena ruta de sa -V- intervocàlica, comente resurtat finas in Wagner/DES in sa boghe “yovia”, pro sas variedades setentrionales e meridonales. Ma NON s’iscriet cun sa -b-, "giòbia". 

06/11/10

Puntu de mesu [ · ] in sas partìculas enclìticas

Pro iscrìere sas partìculas enclìticas separadas dae unu puntu artu, comente càpitat in: dade·bi·lu, andade·bos·nche, bastat in:
–MAC:
          -tastera italiana, MAJUSC. + alt + .
          -tastera ispagnola, MAJUSC. + 3

–WIN: 
          -tastera ispagnola, MAJUSC. + 3

04/11/10

"ambasciada" vs "imbassiada"

Una cosa est su tèrmine ambasciada (rapresentàntzia diplomàtica) e un'àtera cosa est  sa paràula imbassiada (cumandu, messàgiu giutu o imbiadu a una pessone).
Duncas est giustu a nàrrere: eris amus visitadu s'ambasciada de Malta in Roma, comente est giustu a nàrrere  Pedru at imbiadu un'imbassiada a Antoni.
Su primu est unu cultismu reghente, adatadu dae s'italianu ambasciata [dae su proventz. ambaissada, der. de su lat. mediev. ambactia «servìtziu», di orìgine germ.], su segundu, cun sa i- de cumintzu, est una paràula sarda adatada dae meda dae su toscanu imbasciata, variante de ambasciata.

12/10/10

"istare, intrare, essire" NON "bistare, bintrare, bessire"

In medas biddas, cando una paràula est pretzèdida dae una vocale, nche podet pèrdere (in sa pronùntzia) sa b- de su cumintzu: bentu (entu), baca (aca), etc.
A bias càpitat su contràriu, chi a paràulas chi cumintzant in vocale, comente intrareistare, essire, etc. agiungant una b-, pessende chi la teniant e chi nche l'apant pèrdida. O, belle seguramente, est s'avèrbiu bi (b') chi s'est atacadu a sa paraula.
Est mègius a iscrìere semper intrareistare, essire, etc. e NON bintrarebistare, essire, etc.

11/10/10

"inferchire/infèrrere" NO "innestare"

Si semus faeddende de s'atzione de pònnere una pua in unu fundu est giustu a nàrrere su faeddu inferchire (part. pass. infèrchidu), dae lat. INFERCIRE, o infèrrere (part. pass. infertu), dae lat. INFERRE, es.: inferchire/infèrrere un'àrbore.
NO innestare chi est un'italianismu.

"a s'àtera chida/a sa chida ch'intrat" NO "a sa pròssima chida"

Sa paràula "pròssima" si narat de animale fèmina chi est in "istadu interessante".
S'espressione "a sa pròssima chida" est un'italianismu craru, chi nde podimus fàghere a mancu! Giai podimus pònnere àteras allegas.

"adderetzare" NO "addritare/addritzare"

Non benit dae "deretu" ma dae su latinu DIRECTIARE, in ue -TI-, in manera regulare, podet dare (comente dae PUTEU "putu, puthu, putzu, etc.): "adderetare, adderethare, adderetzare".
Sigomente, in LSC, a su sòlitu su resurtadu de -TI- est -tz-, s'iscritura prus coerente est "adderetzare".
Es.: adderetzare unu caminu, unu tubu, unu filu de ferru

08/10/10

"crea" NON "zolla"

Dae su lat. GLEBA derivat su srd. crea (variantes "creva, lea, etc.") chi currispondet a s'ita. "zolla" [dae longob. *zolla, ted. mèdiu zolle «massa cumpata» (de merda)].
Duncas, in srd. est giustu una crea de terra NO una zolla de terra!
S'ita. "gleba" derivat semper dae lat. GLEBA o GLAEBA.

06/10/10

"traballu" NON "mestieri"

Sa moda folclòrica de pònnere tìtulos o nùmenes de eventos in sardu ma iscriende totu su restu in italianu at otentu un'àteru resurtadu: "Sa domo de sas artes e de sos mestieris" aberta in Lòcula! Ohi ohi! Ma pro ite chie tenet responsabilidade culturale non si documentat?
In sardu si narat "traballu" NON "mestieri", chi est un'italianismu inùtile e iscaradu!

04/10/10

"lùghere" NON "risplèndere, isplèndere"





"bardùfula, morròcula" NON "trottola"

In sa Sardigna de mesu e in sa parte meridionale si narat bardùfula, sf. (dae su cat. baldufa), in sa parte setentrionale si narat morròcula, sf., es.: giogare a burdàfula/morròcula.

03/10/10

"televisione" NON "telebisura"

Baddu pro ite in una parte de su movimentu natzionale sardu (chi pràticat prus s'italianu chi non su sardu) est de moda su diferentzialismu (abbàida s'ischeda "It'est su "diferentzialismu"?" in custu blog), istropiende paràulas italianas imbentende paràulas noas pro las fàghere "prus sardas"?
Unu de custos imbentos ridìculos est "telebisura" e NON "televisione", chi est internatzionale (finas in ungheresu, chi no est limba indoeuropea si narat televizio).
In sardu esistit bisura cun su valore de s'ita. "aspetto" e visura cun su valore de "comunicatzione de atos".
Ma finas bisione, cun su valore de "bisu".
Ma televisione est unu cultismu internatzionale, addatadu in totu sas limbas, finas in sardu.
Abbaidade inoghe:

portughesu: televisão
frantzesu: télévision
inglesu: television
ispagnolu: televisión
albanesu: televizion
catalanu: televisió
tzecu: televize
croatu: televizija
èstone: televisioon
finlandesu: televisio
filipinu: telebisyon
irlandesu: teilifíse
islovacu: televízie
lètone: televīzija
lituanu: televizija
malesu: televisyen
maltesu: televiżjoni
olandesu: televisie
polacu: telewizja
romenu: televiziune
suaili: televisheni
turcu: televizyon
ungheresu: televízió
E, tando, su sardu "televisione" no andat bene?

Forsis a sos diferentzialistas sardos agradat meda su modellu de su bascu "telebista" e lu cherent istròchere in sardu? Ohi, ohi!

"risu" NON "sorrisu"

Pro "risu" espressione de sa cara, est mègius a nàrrere risu e non sorrisu.
Pro ita. sorrisetto, in sardu andat bene risitu.

"rosu" NON "risu"

Pro s'ita. "riso", alimentu vegetale, est mègius a nàrrere rosu (chi est faeddu chi benit dae isp. arroz o cat. arròs), paràula impreada in sas variedades sardas tzentrales e meridionales (arrosu), chi NON risu, chi est un'italianismu impreadu de prus in sas variedades setentrionales.
Es.: Oe mama at cotu rosu.


Est cumbeniosu a lassare su faeddu risu pro su cuntzetu de "espressione de sa cara" (abbàida ischeda apòsita "risu" NON "sorrisu")

"Àustrias, Borbones, Savojas" NO "Àustria, Borbone, Savoja"

Comente in sardu si pluralizant sos sambenados: Flore/Flores, Birde/Birdes, De Monte/De Montes (mancari a su sòlitu in s'anàgrafe siant registrados cun sa -i- àtona casteddàrgia, duncas Floris, Virdis, Demontis), etc., gasi etotu est pro sos nùmenes de sas dinastias reales. Duncas est giustu a nàrrere e a iscrìere "sos Àustriassos Borbonessos Savojas" NON "sos Àustria, sos Borbone, sos Savoja", etc.
Est craru chi su logu est sa Savoja. In ambos casos, bi cheret sa semicunsonante j.

02/10/10

"torra" NON "de nou"

Si narat: est andadu torra (o est torradu a andare) NO est andadu de nou.
S'espressione de nou est un'italianismu inùtile in sardu, ca giai tenimus sa manera nostra pro espressare su matessi cuntzetu.

"imbetzes" NO "anziché"

es.: ita. "se anziché Giovanni ci fosse Paolo?" in srd. diat èssere "si imbetzes (o in càmbiu) de Giuanne b'esseret Pàulu?"

"mancu male" NON "meno male"






"a luego" NO "a fra pagu"

"luego" est un'isp. assuntu giai dae su sardu. Non si podet nàrrere mancu "a chitzo" in custu sentidu. "chitzo" inditat petzi sas primas oras de su mangianu, es.: nos bidimus cras mangianu chitzo.

01/10/10

"mùsica" NON "mùsiga"

Est unu cultismu, in ue sa -C- originària latina non càmbiat in -g-, -h-, -°- o àteru, comente càpitat si esseret una paràula de derivatzione latina direta!
Cale est sa lògica? Chi non si podent aplicare a paràulas noas, in manera retroativa, règulas de trasformatzione chi òperant in paràulas patrimoniales. Totu a su prus si podet addatare s'atzentu o sa parte finale, comente càpitat in àteras limbas: fra. musique, ing. music, etc.
Duncas est giustu: polìtica NON polìtiga, etc.

.............................................................................................

• Diegu Corràine [dsc], moderadore e redatore.

.............................................................................................

INCARCA IN SU FAEDDU CHI T'INTERESSAT! Si cheres imparare a praticare sa LSC, inoghe ti podimus agiuare. Pro fàghere pregontas, ma finas pro currègere faddinas chi podimus fàghere finas nois, iscrie a: limbasardacomuna@gmail.com

Amus pessadu chi pro sos amigos chi cherent megiorare s'ortografia de sa LSC, cumbenit a tènnere un'ispàtziu che a custu in ue podimus pònnere AVERTÈNTZIAS in manera istàbile, a disponimentu de totus, pro: dare cussìgios, rispòndere a pregontas, currègere isbàllios.

LSC > Delìbera numb. 6/14 de su 18 de abrile de su 2006, su Guvernu sardu aprovat sas normas de sa Limba sarda comuna>Limba Sarda Comuna