21/09/12
isse vs issu
Tocat a ammentare chi "isse" si podet impreare petzi pro inditare pessone, no animale nen cosa.
19/09/12
"su...", artìculu cun valore pronominale
Una frase italiana comente "mi piace il formaggio sardo, soprattutto quello di pecora", in sardu est: m'agradat su casu sardu, mescamente su de berbeghe. No est giustu, duncas, a iscrìere e nàrrere: ...cuddu o cussu de berbeghe. A dolu mannu, custa est una de sas faddinas chi leghimus de prus in sos blogs!
iscritore NO iscriidore
18/09/12
istèrgiu NON recipiente, retzipiente
Duncas: assucare, sabunare, frobbire, ammaniare, giùghere isboidare, prenare, bèndere, comporare... s'istèrgiu.
S'istèrgiu podet èssere de linna, de làmia, de plàstica, de terra.
In càmbiu, recipiente, retzipiente sunt italianismos.
reghente NON recente, retzente
Duncas: de reghente apo connotu connotu duos tataresos; sas leges reghentes in contu de limba tutelant finas sa limba sarda.
puale NON sèchiu
"sèchiu" o "sèchio" sunt italianismos reghentes.
ismùrgiu, ismurgiare NON colatzione, fàghere colatzione
bote NON baràtulu, latina
In càmbiu, baràtulu, latina sunt italianismos.
17/09/12
in favore NO a favore
16/09/12
dae ue NON dae in ue
Sunt formas non giustas "dae in ue, de in ue, a in ue..."
su bonu, su prus NON sa magior parte
A nàrrere "sa magior parte" est un'italianismu.
09/09/12
05/09/12
isperu NO isperàntzia
càrrigu, incàrrigu, iscàrrigu... NO gàrriu, ingàrriu, irgàrriu...
Es.:
Su càrrigu est tropu grae e su molente non podet.
A su diretore nostru l'ant dadu un'incàrrigu nou.
Ammenta chi cheret fatu su documentu de iscàrrigu si no as bèndidu totu sa mercantzia.
Pro cras mangianu tocat a nche carrigare a sa màchina totu sos libros.
ma', ba', Paule', Pe'... NON mà, bà, Paulè, Pè...
02/09/12
bighinadu NO ighinadu o chinadu
Càpitat finas cun sos topònimos, es.: (B)ilartzi, (F)onne
Cando, imbetzes custas paràulas leant su plurale, custas cunsonantes non ruent, es.: sos bighinos, sas domos, sa fèminas, sa gamas. Custu càpitat finas in sos topònimos, es.: ando a Fonne, isto in Fonne, ando a Bilartzi, isto in Bilartzi. Duncas sa forma giusta est Bilartzi, Fonne, etc.
In carchi bidda, in su plurale, torrat sa b, non sa g comente diat dèvere èssere: sas bamas, sos batos. A bias, custu plurale cunditzionat finas si singulare: bustu in càmbiu de gustu. Pro ite? Ca sigomente a su sòlitu est sa bi intervocàlica chi ruet, chie faeddat pessat chi si tratet de b finas in paràulas chi tenent sa g.
Una curiosidade. A fortza de elisiones, in biddas comente Paule, dae su (b)ichinadu si podet colare a su chinadu, pro nàrrere su bighinadu. Pro custu, lassende a cada bidda sa libertade de pronuntziare sas paràulas in forma locale, est de utilidade manna una norma de referèntzia comente sa Lsc, chi nos dat sas formas cumpretas de sas paràulas: su bighinu, su bighinadu.
iscumparta NO iscumparsa
21/08/12
17/08/12
"salude" NON "ciau"
Sena contare chi ciao italianu est totu su contràriu de unu saludu "democràticu", ca benit dae su vènetu s-ciao, s-ciavo, propr. «(so) iscravu (bostru)».
No est mègiuas a nàrerre e a iscrìere salude?
15/08/12
"a su sòlitu" NON "de sòlitu"
Duncas, A su sòlitu, a merie faghimus una passigiada.
"salude" NON "bona die, bona sera, etc."
Duncas, non b'at bisòngiu de nàrrere "bona die, bona sera, etc.", chi sunt italianismos inùtiles.
Carchi deghina de annos como, si naraiat (ma bolende, lu podimus galu nàrrere!) "bonas dies, bonas tardas", dae s'isp. "buenos dias, buenas tardes".
Pro augurare de nche colare una note bona, si narat "bona note" e si costumat a rispòndere "note bona"!
05/08/12
"bomba" NON "polpetta"
03/08/12
"frùschina" NON "fiòcina"
02/08/12
"astra" NON "ghiaciu"
31/07/12
"torrare a..." o "torra" VS "ri-"
Custu balet mescamente cando est craru chi si tratat de paràulas cumpostas cun unu verbu impreadu in sardu in manera normale, es. ita. rifare > torrare a fàghere o fàghere torra; rifatto > torradu a fàghere o fatu torra, in ue torra est semper invariàbile.
Duncas NON si narat:
"Baduecarros" o "Badecarros" o "Badu de carros" NON "Badu 'e carros" o "Bad'e carros" o "Bade e carros" o "Badde carros"
Sa cosa mègius diat èssere a iscrìere a pònnere in manera regulare sa prepositzione de cumpreta, duncas Badu de carros o, si nono, Badecarros, totu atacadu, cunforma a sa pronùntzia.
"làstima!, su dolu!" NON "pecadu!"
In sardu est mègius a nàrrere làstima!, chi benit dae s'ispagnolu lástima, oramai intradu e fossilizadu in sardu, paris cun àteras deghinas de faeddos. Un'alternativa est su dolu!
30/07/12
"a sa sola" NON "dae solu/dae sola"
"dae solu, dae sola, dae solos, dae solas" sunt calcos iscarados dae s' italianu: una faddina chi si nde podet fàghere a mancu. In càmbiu issoro, tocat a pònnere a sa sola, invariàbile.
20/06/12
"Vostè est..." NON "Vostè seis..."
Benit dae su catalanu "vostè".
09/06/12
"isteddu" NO "istella"
"duas fèminas" NON "duos fèminas"
"dughentas fèminas" NON "dughentos fèminas"
Duncas su gènere e su nùmeru de s'agetivu numerale podet cuncordare cun su sustantivu (contrariamente a s'italianu). E podet cuncordare cando si tratat finas de pronùmene numerale: "In crèsia b'aiat chentu fèminas non dughentas"
"intre" NON "tra"
intre no est sa matessi cosa de sa prepositzione intro de, chi benit dae su latinu ĭntro (sende chi a bias lu potzat pàrrere pro more de un'assimilatzione in sa pronùntzia, intr(o d)e): sos amigos ant a arribbare intro de una chida. Cun intro, bi cheret semper sa prep. de.
"mòlere, maghinare" NON "macinare"
29/05/12
13/05/12
"peròmine" NO "a testa"
Si narat peròmine siat chi si tratet de òmine, siat chi si tratet de fèmina.
"de malu coro" NON "malvolentieri"
"de bonu coro" NON "volentieri"
11/05/12
04/05/12
"autonomia sarda noa" NON "nova autonomia sarda"
28/04/12
"pòveru" NON "pòberu"
25/04/12
Tàtari NON Thàtari
Su critèriu currente, adotadu finas dae sa Ras pro sos cartellos chi at giai postu in s'intrada de carchi bidda, est de iscrìere sos macrotopònimos cunforma a sa pronùntzia locale.
Tando, "Sassari", in sardu si pronùntziat "Tàtari" e s'iscriet "Tàtari". Non tenet sentidu a l'iscriere in àtera manera.
Imperfetu de su cungiuntivu
Coniugatzione 1, in -are, es. Cantare
Cantare
Cantares
Cantaret
Cantaremus
Cantareis
Cantarent
Coniugatzione 2, in -ere, es. Tìmere
Timere
Timeres
Timeret
Timeremus
Timereis
Timerent
Coniugatzione 3, in -ire, es. Finire
Finire
Finires
Finiret
Finiremus
Finireis
Finirent
Presente de su cungiuntivu
Cante
Cantes
Cantet
Cantemus
Canteis
Cantent
Coniugatzione 2, in -ere, es. Tìmere
Tima
Timas
Timat
Timamus
Timais
Timant
Coniugatzione 3, in -ire, es. Finire
Fina
Finas
Finat
Finamus
Finais
Finant
16/04/12
"capitale" VS "cabulogu"?
Mi paret mègius de cabulogu, calcu dae s'ita.
Tando bi diant èssere capitales de istadu, de regione, de provìntzia...
"in parte mea" NO "a su postu meu"
"andadu ses?" NON "ses andadu?"
12/04/12
"retzida" NON "ricevuta"
Duncas: "pustis pagadu, m'ant dadu sa retzida".
08/04/12
05/04/12
"m'apo pèrdidu" + cumpl. og. NON "mi so pèrdidu" + cumpl. og
06/02/12
"bìdere caminende" NON "bìdere caminare"
NONO:
22/08/11
"nàrrere chi nono/ei" NON "nàrrere de nono/ei"
Tando, est giustu a nàrrere: "m'ant cussigiadu a nàrrere chi nono", "mi hanno consigliato di dire di no"
16/08/11
"francu" NON "tranne"
14/08/11
"fundu" NON "pianta"
11/08/11
"a curtzu, a probe, in s'oru" NO "a vicinu"
Gasi etotu, coomente locutzione prepositiva, est mègius a pònnere "a curtzu de, a probe de, in s'oru de" NO "a vicinu de", es.: "istamus a curtzu de (o a probe o i de n s'oru de) s'iscola".
09/08/11
"diferentziale" NON "spread"
07/08/11
"cando non cando" NON "de tantu in tantu"
05/08/11
"si no est chi" NO "a meno che"
03/08/11
“agentzia de valutatzione” NO “agentzia de rating”
Una valutatzione de su crèditu (credit rating) vàlutat sa solvibilidade de un'emitidore.
B'at de cunsiderare chi b'at finas àteras castas de agentzia de valutatzione, pro nàrrere sa Agentzia de Valutatzione Tzìvica (istrutura interna de Cittadinanzattiva) e àteras. In custos casos cumbenit a crarire de ite si tratat, cun s'agetivu currispondente, es.: "tzìvica, etc", o unu cumplementu de ispetzificatzione.
01/08/11
comunu/-a (ag. e sust.) NON cumone
Tando iscriimus "unu problema comunu, una chistione comuna"; "su comunu (o sa comuna) de Aristanis, de Nùgoro, de S'Alighera" NON "su cumone (o su comune) de Aristanis...".
02/05/11
10/02/11
09/02/11
"cumbidare" vs "invitare"
De su restu, su isp/cat "convidar" benit su lat. vulg. *CONVITARE, chi est unu cumpostu de CUM+INVITARE.
Duncas:
—cumbidare (transitivu): ti cùmbido una tassa de binu...
—invitare (intransitivu): ti invito a sa "festa de su binu", a unu cuntzertu...
08/01/11
25/12/10
"pìscamu, obispu" NON "vescovo"
17/12/10
"multilìngue" NON "multilimba, multilimbas"
Sa parte finale «-lìngue» no est su plurale de s'italianu "lingua"!
Duncas, comente in italianu non si podet nàrrere "scuola multilingua" ma "scuola multilingue", in sardu est giustu a nàrrere "iscola multilìngue".
In su plurale:
— s'italianu "multilingue" si càmbiat in "multilingui", sena distintzione de genere: duncas "scuole multilingui", NON "scuole multilingue"!
—su sardu multilìngue leat petzi sa -s, sena distintzione de genere. Duncas "iscolas multilìngues".
Tando, non si podet mancu nàrrere "polìticas multilìngue" MA "polìticas multilìngues".
Duncas, est giustu: "òmines multilìngues, fèminas multilìngues".
Essende unu cultismu, non si podet mancu addatare in "multilimba" o "plurilimba".
Gasi comente naramus linguista, linguìstica NON limbista, limbìstica.
"issoro" NO "insoru"
Duncas est mègius issoro. In insoru, sa -n- no est etimològica.
"cuncordu" NON "coro"
Ammentamus·nos chi coro currispondet a s'italianu "cuore".
23/11/10
"m'at naradu chi nono" NON "m'at naradu de nono"
Prus giustu "m'at naradu chi nono".
19/11/10
“giòvia” NON “giòbia” o "gioja"
06/11/10
Puntu de mesu [ · ] in sas partìculas enclìticas
–MAC:
-tastera italiana, MAJUSC. + alt + .
-tastera ispagnola, MAJUSC. + 3
04/11/10
"ambasciada" vs "imbassiada"
Duncas est giustu a nàrrere: eris amus visitadu s'ambasciada de Malta in Roma, comente est giustu a nàrrere Pedru at imbiadu un'imbassiada a Antoni.
Su primu est unu cultismu reghente, adatadu dae s'italianu ambasciata [dae su proventz. ambaissada, der. de su lat. mediev. ambactia «servìtziu», di orìgine germ.], su segundu, cun sa i- de cumintzu, est una paràula sarda adatada dae meda dae su toscanu imbasciata, variante de ambasciata.
12/10/10
"istare, intrare, essire" NON "bistare, bintrare, bessire"
A bias càpitat su contràriu, chi a paràulas chi cumintzant in vocale, comente intrare, istare, essire, etc. agiungant una b-, pessende chi la teniant e chi nche l'apant pèrdida. O, belle seguramente, est s'avèrbiu bi (b') chi s'est atacadu a sa paraula.
Est mègius a iscrìere semper intrare, istare, essire, etc. e NON bintrare, bistare, essire, etc.
11/10/10
"inferchire/infèrrere" NO "innestare"
NO innestare chi est un'italianismu.
"a s'àtera chida/a sa chida ch'intrat" NO "a sa pròssima chida"
S'espressione "a sa pròssima chida" est un'italianismu craru, chi nde podimus fàghere a mancu! Giai podimus pònnere àteras allegas.
"adderetzare" NO "addritare/addritzare"
Sigomente, in LSC, a su sòlitu su resurtadu de -TI- est -tz-, s'iscritura prus coerente est "adderetzare".
Es.: adderetzare unu caminu, unu tubu, unu filu de ferru
08/10/10
"crea" NON "zolla"
Duncas, in srd. est giustu una crea de terra NO una zolla de terra!
S'ita. "gleba" derivat semper dae lat. GLEBA o GLAEBA.
07/10/10
"lugorosu" NON "luminosu"
06/10/10
"traballu" NON "mestieri"
In sardu si narat "traballu" NON "mestieri", chi est un'italianismu inùtile e iscaradu!
04/10/10
"bardùfula, morròcula" NON "trottola"
03/10/10
"televisione" NON "telebisura"
Unu de custos imbentos ridìculos est "telebisura" e NON "televisione", chi est internatzionale (finas in ungheresu, chi no est limba indoeuropea si narat televizio).
In sardu esistit bisura cun su valore de s'ita. "aspetto" e visura cun su valore de "comunicatzione de atos".
Ma finas bisione, cun su valore de "bisu".
Ma televisione est unu cultismu internatzionale, addatadu in totu sas limbas, finas in sardu.
Abbaidade inoghe:
portughesu: televisão
frantzesu: télévision
inglesu: television
ispagnolu: televisión
albanesu: televizion
catalanu: televisió
tzecu: televize
croatu: televizija
èstone: televisioon
finlandesu: televisio
filipinu: telebisyon
irlandesu: teilifíse
islovacu: televízie
lètone: televīzija
lituanu: televizija
malesu: televisyen
maltesu: televiżjoni
olandesu: televisie
polacu: telewizja
romenu: televiziune
suaili: televisheni
turcu: televizyon
ungheresu: televízió
E, tando, su sardu "televisione" no andat bene?
Forsis a sos diferentzialistas sardos agradat meda su modellu de su bascu "telebista" e lu cherent istròchere in sardu? Ohi, ohi!
"risu" NON "sorrisu"
Pro ita. sorrisetto, in sardu andat bene risitu.
"rosu" NON "risu"
Es.: Oe mama at cotu rosu.
Est cumbeniosu a lassare su faeddu risu pro su cuntzetu de "espressione de sa cara" (abbàida ischeda apòsita "risu" NON "sorrisu")
"Àustrias, Borbones, Savojas" NO "Àustria, Borbone, Savoja"
Est craru chi su logu est sa Savoja. In ambos casos, bi cheret sa semicunsonante j.
02/10/10
"torra" NON "de nou"
S'espressione de nou est un'italianismu inùtile in sardu, ca giai tenimus sa manera nostra pro espressare su matessi cuntzetu.
"imbetzes" NO "anziché"
"a luego" NO "a fra pagu"
01/10/10
"mùsica" NON "mùsiga"
Cale est sa lògica? Chi non si podent aplicare a paràulas noas, in manera retroativa, règulas de trasformatzione chi òperant in paràulas patrimoniales. Totu a su prus si podet addatare s'atzentu o sa parte finale, comente càpitat in àteras limbas: fra. musique, ing. music, etc.
Duncas est giustu: polìtica NON polìtiga, etc.
.............................................................................................
• Diegu Corràine [dsc], moderadore e redatore.
.............................................................................................
INCARCA IN SU FAEDDU CHI T'INTERESSAT! Si cheres imparare a praticare sa LSC, inoghe ti podimus agiuare. Pro fàghere pregontas, ma finas pro currègere faddinas chi podimus fàghere finas nois, iscrie a: limbasardacomuna@gmail.com
Amus pessadu chi pro sos amigos chi cherent megiorare s'ortografia de sa LSC, cumbenit a tènnere un'ispàtziu che a custu in ue podimus pònnere AVERTÈNTZIAS in manera istàbile, a disponimentu de totus, pro: dare cussìgios, rispòndere a pregontas, currègere isbàllios.
LSC > Delìbera numb. 6/14 de su 18 de abrile de su 2006, su Guvernu sardu aprovat sas normas de sa Limba sarda comuna>Limba Sarda Comuna